Derleme

21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar

Cilt: 14 Sayı: 2 30 Kasım 2025
PDF İndir
TR EN

21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar

Öz

Bu derleme, 21. yüzyıl kimya laboratuvarlarında iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki paradigma değişimini ele almaktadır. Geleneksel reaktif yaklaşımların yerini alan proaktif stratejiler, dijital dönüşümün getirdiği yenilikler ve insan odaklı güvenlik kültürü uygulamaları merkeze alınmıştır. Makale, nanomalzemeler gibi yeni nesil tehlikelerden başlayarak, risk yönetimindeki evrimi, otomasyon ve akıllı laboratuvar teknolojilerini, giyilebilir sensörleri, yapay zeka destekli öngörücü güvenlik sistemlerini ve sanal/artırılmış gerçeklik tabanlı eğitimleri detaylı bir şekilde incelemektedir. Özellikle kimya öğrencilerinin ve genç araştırmacıların İSG bilincinin artırılması, müfredat entegrasyonu, insan faktörleri ve davranışsal güvenlik konuları vurgulanmaktadır. İSG'nin yeşil kimya ve sürdürülebilirlik prensipleriyle kesişimi, gelecekteki araştırma yönelimleri, teknolojik atılımlar ve politika önerileri de sunulmaktadır. Derleme, geleceğin kimyagerlerine güvenlik elçileri ve değişim liderleri olmaları yönünde bir çağrı yaparak, İSG alanındaki potansiyel kariyer fırsatlarına dikkat çekmektedir. Temel argüman, güçlü bir İSG çerçevesinin bilimsel inovasyonun temel bir katalizörü olduğu ve en güvenli laboratuvarın bilinçli, sorgulayan ve güvenliği bir yaşam biçimi olarak benimsemiş bireylerle mümkün olacağıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adadi, A., & Berrada, M. (2018). Peeking Inside the Black-Box: A Survey on Explainable Artificial Intelligence (XAI). IEEE Access, 6, 52138-52160. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2870079
  2. Ahamad, M. R., Kushwaha, K. P. S., & Kundu, S. (2022). Systematic Literature Review on Variables Impacting Organization’s Zero Accident Vision (ZAV) Implementation. Sustainability, 14(13), 7523. MDPI. https://www.mdpi.com/2071-1050/14/13/7523
  3. American Chemical Society, Committee on Chemical Safety. (2023). Safety in Academic Chemistry Laboratories (9th ed.). ACS. https://www.acs.org
  4. Anastas, P. T., & Warner, J. C. (1998). Green Chemistry: Theory and Practice. Oxford University Press.
  5. Bogue, R. (2012). Robots in the laboratory: a review of applications. Industrial Robot, 39(2), 113-119. https://doi.org/10.1108/01439911211203382
  6. Burange, A. S., Osman, S. M., & Luque, R. (2023). The future of MXenes. Chemistry of Materials, 35(35), 8767-8770. https://doi.org/10.1021/acs.chemmater.3c02491
  7. Chemical Safety Board (CSB). (2011). Texas Tech University Chemistry Lab Explosion (Case Study No. 2010-05-I-TX). U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board. https://www.csb.gov/
  8. Cooper, M. D. (2000). Towards a model of safety culture. Safety Science, 36(2), 111-136. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00035-7

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fiziksel Kimya (Diğer)

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

26 Kasım 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Kasım 2025

Gönderilme Tarihi

15 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

4 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Budak, Y., Gürdere, M. B., & Ceylan, M. (2025). 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 14(2), 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE
AMA
1.Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD. 2025;14(2):16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE
Chicago
Budak, Yakup, Meliha Burcu Gürdere, ve Mustafa Ceylan. 2025. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14 (2): 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE.
EndNote
Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M (01 Kasım 2025) 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14 2 16–33.
IEEE
[1]Y. Budak, M. B. Gürdere, ve M. Ceylan, “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”, GBAD, c. 14, sy 2, ss. 16–33, Kas. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35YD52GE
ISNAD
Budak, Yakup - Gürdere, Meliha Burcu - Ceylan, Mustafa. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14/2 (01 Kasım 2025): 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE.
JAMA
1.Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD. 2025;14:16–33.
MLA
Budak, Yakup, vd. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, c. 14, sy 2, Kasım 2025, ss. 16-33, https://izlik.org/JA35YD52GE.
Vancouver
1.Yakup Budak, Meliha Burcu Gürdere, Mustafa Ceylan. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD [Internet]. 01 Kasım 2025;14(2):16-33. Erişim adresi: https://izlik.org/JA35YD52GE