Review

21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar

Volume: 14 Number: 2 November 30, 2025
TR EN

21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar

Abstract

Bu derleme, 21. yüzyıl kimya laboratuvarlarında iş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanındaki paradigma değişimini ele almaktadır. Geleneksel reaktif yaklaşımların yerini alan proaktif stratejiler, dijital dönüşümün getirdiği yenilikler ve insan odaklı güvenlik kültürü uygulamaları merkeze alınmıştır. Makale, nanomalzemeler gibi yeni nesil tehlikelerden başlayarak, risk yönetimindeki evrimi, otomasyon ve akıllı laboratuvar teknolojilerini, giyilebilir sensörleri, yapay zeka destekli öngörücü güvenlik sistemlerini ve sanal/artırılmış gerçeklik tabanlı eğitimleri detaylı bir şekilde incelemektedir. Özellikle kimya öğrencilerinin ve genç araştırmacıların İSG bilincinin artırılması, müfredat entegrasyonu, insan faktörleri ve davranışsal güvenlik konuları vurgulanmaktadır. İSG'nin yeşil kimya ve sürdürülebilirlik prensipleriyle kesişimi, gelecekteki araştırma yönelimleri, teknolojik atılımlar ve politika önerileri de sunulmaktadır. Derleme, geleceğin kimyagerlerine güvenlik elçileri ve değişim liderleri olmaları yönünde bir çağrı yaparak, İSG alanındaki potansiyel kariyer fırsatlarına dikkat çekmektedir. Temel argüman, güçlü bir İSG çerçevesinin bilimsel inovasyonun temel bir katalizörü olduğu ve en güvenli laboratuvarın bilinçli, sorgulayan ve güvenliği bir yaşam biçimi olarak benimsemiş bireylerle mümkün olacağıdır.

Keywords

References

  1. Adadi, A., & Berrada, M. (2018). Peeking Inside the Black-Box: A Survey on Explainable Artificial Intelligence (XAI). IEEE Access, 6, 52138-52160. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2870079
  2. Ahamad, M. R., Kushwaha, K. P. S., & Kundu, S. (2022). Systematic Literature Review on Variables Impacting Organization’s Zero Accident Vision (ZAV) Implementation. Sustainability, 14(13), 7523. MDPI. https://www.mdpi.com/2071-1050/14/13/7523
  3. American Chemical Society, Committee on Chemical Safety. (2023). Safety in Academic Chemistry Laboratories (9th ed.). ACS. https://www.acs.org
  4. Anastas, P. T., & Warner, J. C. (1998). Green Chemistry: Theory and Practice. Oxford University Press.
  5. Bogue, R. (2012). Robots in the laboratory: a review of applications. Industrial Robot, 39(2), 113-119. https://doi.org/10.1108/01439911211203382
  6. Burange, A. S., Osman, S. M., & Luque, R. (2023). The future of MXenes. Chemistry of Materials, 35(35), 8767-8770. https://doi.org/10.1021/acs.chemmater.3c02491
  7. Chemical Safety Board (CSB). (2011). Texas Tech University Chemistry Lab Explosion (Case Study No. 2010-05-I-TX). U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board. https://www.csb.gov/
  8. Cooper, M. D. (2000). Towards a model of safety culture. Safety Science, 36(2), 111-136. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00035-7

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Physical Chemistry (Other)

Journal Section

Review

Early Pub Date

November 26, 2025

Publication Date

November 30, 2025

Submission Date

May 15, 2025

Acceptance Date

November 4, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 14 Number: 2

APA
Budak, Y., Gürdere, M. B., & Ceylan, M. (2025). 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 14(2), 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE
AMA
1.Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD. 2025;14(2):16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE
Chicago
Budak, Yakup, Meliha Burcu Gürdere, and Mustafa Ceylan. 2025. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm Ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14 (2): 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE.
EndNote
Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M (November 1, 2025) 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14 2 16–33.
IEEE
[1]Y. Budak, M. B. Gürdere, and M. Ceylan, “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”, GBAD, vol. 14, no. 2, pp. 16–33, Nov. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA35YD52GE
ISNAD
Budak, Yakup - Gürdere, Meliha Burcu - Ceylan, Mustafa. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm Ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 14/2 (November 1, 2025): 16-33. https://izlik.org/JA35YD52GE.
JAMA
1.Budak Y, Gürdere MB, Ceylan M. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD. 2025;14:16–33.
MLA
Budak, Yakup, et al. “21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm Ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar”. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, vol. 14, no. 2, Nov. 2025, pp. 16-33, https://izlik.org/JA35YD52GE.
Vancouver
1.Yakup Budak, Meliha Burcu Gürdere, Mustafa Ceylan. 21. Yüzyıl Kimya Laboratuvarında Güvenlik Paradigması: Proaktif Stratejiler, Dijital Dönüşüm ve İnsan Odaklı Yaklaşımlar. GBAD [Internet]. 2025 Nov. 1;14(2):16-33. Available from: https://izlik.org/JA35YD52GE