Osmanlı Devleti’ndeki İlk Açık ve Uzaktan Eğitim Faaliyeti: Halka Açık Dersler (1863-1865)

Distance education is an educational system that enables students to participate in educational environments where they are not physically present and enables communication between teachers and students. From a historical perspective, the concept of distance learning dates back to the XVIII century in the form of letters and originated in the United States. An example that has not found a place in the literature in the historical adventure of open and distance education belongs to the Ottoman Empire. One of the first examples of distance education history was a series of open courses organized in Istanbul between 1863 and 1865. As part of the efforts to establish a western-style university in the Ottoman Empire, which was experiencing the years of reform, an open education process was initiated in 1863 for the benefit of the public. The open courses, which continued for about two years, initially focused on a single subject. However, over time, diverse courses were provided, and training addressing different branches of science was given. These courses, which were organized in the capital city of Istanbul as the physical setting, were published in the Ottoman press after a while, and the information was disseminated to a much wider audience. Although these courses took their place in history as an important activity for both the modernization efforts of the Ottoman Empire and for raising public awareness, the desired benefits were not fully achieved and the continuity of these courses could not be ensured due to reasons such as the lack of fully prepared infrastructure for the training and the lack of continuity of the training.

Uzaktan eğitim, öğrencilerin fiziken hazır bulunmadıkları eğitim ortamlarına dahil olmalarını sağlayan ve öğretmen ile öğrenci arasındaki iletişimin kurulmasına imkân sağlanan bir eğitim sitemidir. Tarihsel açıdan bakıldığında uzaktan öğrenme kavramının mektupla öğretim şekliyle XVIII. yüzyıla kadar dayandığı ve Amerika Birleşik Devletleri topraklarında başladığı görülmektedir. Açık ve uzaktan eğitimin tarihi serüveni içerisinde literatürde kendine yer bulamamış bir örnek ise Osmanlı Devleti zamanına aittir. Öyle ki, uzaktan eğitim tarihinin ilk örneklerinden biri 1863-1865 yılları arasında İstanbul’da organize edilmiş bir halka açık ders dizisi olmuştur. Reform yıllarını yaşayan Osmanlı Devleti’nde batılı tarzda bir üniversite kurulması için başlatılan çalışmalar kapsamında 1863 yılında halkın yararına açık bir eğitim süreci başlatılmıştır. Yaklaşık iki yıl süreyle devam eden halka açık derslerde başlangıçta tek bir konu üzerinden hareket edilmişse de zaman içerisinde ders çeşitliliği sağlanmış, farklı bilim dallarına hitap eden yeni eğitimler verilmiştir. Fiziki ortam olarak başkent İstanbul’da düzenlenen bu dersler bir müddet sonra Osmanlı basınında tefrika (yazı dizisi) olarak yayımlanmış ve bilginin çok daha geniş kitlelere ulaştırılması sağlanmıştır. Gerçekleştirilen bu dersler hem Osmanlı Devleti’nin modernleşme çalışmaları hem de toplumun bilinçlendirilmesi adına önemli bir faaliyet olarak tarihteki yerini almışsa da eğitimlerle ilgili gerekli altyapının tam olarak hazır edilememesi, eğitimlerin sürekliliğinin sağlanamaması gibi nedenlerden dolayı hem istenilen fayda tam olarak elde edilememiş hem de bu derslerin devamlılığı(sürekliliği) sağlanamamıştır.