Trends In Theses On Lıteracy In The Field Of Socıal Studıes (2020–2025)

Öz

This study aims to examine graduate theses conducted on the subject of literacy in social studies education in Turkey between 2020 and 2025 from thematic and methodological perspectives. The research was conducted using document analysis, one of the qualitative research methods. The data of the study consist of a total of 86 graduate theses, including 66 master’s theses and 20 doctoral dissertations, on literacy in the field of social studies education, which were registered in the National Thesis Center database of the Council of Higher Education between 2020 and 2025. The collected data were analyzed using descriptive analysis techniques. As a result of the study, it was observed that, between 2020 and 2025, most of the theses in social studies education focused on digital literacy skills, followed by political literacy and financial literacy skills. It was also observed that the most frequently employed research method was the quantitative method, and the most commonly used research design was the survey design. Furthermore, it was determined that middle school students were the most preferred study group.When the distribution of theses according to the years in which they were published is examined, it is seen that the most theses were published in 2022. When the distribution of theses according to the universities where they were published is examined, it is determined that the most theses were prepared by Gazi University. Considering the research results, it is recommended that theses on literacy in social studies education be compared with those in other fields, and that diverse scientific studies—such as theses, articles, and conference papers—on literacy in social studies education be examined within a broader timeframe.

Anahtar Kelimeler

• Literacy
• Social Studies Education
• Document Analysis
• Dissertation examination

Sosyal Bilgiler Alanında Okuryazarlık Üzerine Yapılmış Tezlerin Eğilimleri (2020-2025)

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de 2020-2025 yılları arasında “sosyal bilgiler” eğitiminde okuryazarlık konu alanı üzerine yapılmış lisansüstü tez çalışmalarının tematik ve metodolojik açıdan incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerden doküman analizi ile yürütülmüştür. Araştırmanın verilerini, 2020-2025 yılları arasında “sosyal bilgiler” eğitimi alanında okuryazarlık üzerine hazırlanmış Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi veri tabanında kayıtlı 66 yüksek lisans ve 20 doktora olmak üzere toplam 86 lisansüstü tez oluşturmaktadır. Araştırmadan elde edilen veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, 2020-2025 yılları arasında “sosyal bilgiler” eğitiminde en fazla dijital okuryazarlık becerisi üzerine tez çalışmasının yapılmış olduğu ve bu okuryazarlık becerisini sırasıyla politik okuryazarlık ve finansal okuryazarlık becerilerinin takip ettiği gözlemlenmiştir. Tezlerde en çok kullanılan araştırma yönteminin nicel araştırma yöntemi, en sık kullanılan araştırma deseninin ise tarama deseni olduğu görülmüştür. Ayrıca çalışma grubu olarak ise en fazla ortaokul öğrencilerinin tercih edildiği belirlenmiştir. Tezlerin yayımlandığı yıllara göre dağılımı incelendiğinde en fazla tezin 2022 yılında yayımlandığı görülmektedir. Tezlerin yayımlandığı üniversitelere göre dağılımı incelendiğinde ise en fazla tezin Gazi Üniversitesi tarafından hazırlandığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda “sosyal bilgiler” eğitimi alanında okuryazarlık konu alanı üzerine yapılan tez çalışmalarıyla, diğer alanlarda okuryazarlık üzerine yapılan tez çalışmalarının incelenerek karşılaştırılabileceği ve sosyal bilgiler eğitiminde okuryazarlık üzerine yapılan tez, makale, bildiri gibi farklı kaynak türündeki bilimsel çalışmaların daha farklı ve geniş zaman aralığı içerisinde ele alınarak incelenebileceği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Okuryazarlık
• Sosyal Bilgiler Eğitimi
• Doküman Analizi

Kaynakça

1. Akaydın, B. B., & Kaya, S. (2015). Türkiye’de ilkokul hayat bilgisi ve sosyal bilgiler alanında yapılan ve ulusal indeksli dergilerde yayınlanan araştırmalara yönelik bir inceleme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(30), 251-264.
2. Aşıcı, M. (2009). Kişisel ve sosyal bir değer olarak okuryazarlık. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 9 26. Beecher, C. (2023). What is literacy? Multiple perspectives on literacy. https://iastate.pressbooks.pub/teachingearlyliteracy
3. Dilek, A., Baysan, S., & Öztürk, A. A. (2018). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitimi üzerine yapılan yüksek lisans tezleri: Bir içerik analizi çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(2), 581-602.
4. Doğanay, A. (2008). Çağdaş sosyal bilgiler anlayışı ışığında yeni sosyal bilgiler programının değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 77-96.
5. Er, Ö., & Metin, Ö. (2024). Sosyal bilgiler eğitiminde politik okuryazarlık çalışmalarının incelemesi. International Journal of Social Science Research, 12(2), 24-44
6. Güleç, S., & Hüdavendigar, M. N. (2020). Sosyal bilgiler eğitimi alanında okuryazarlık becerisi başlığında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 3(3), 24-36.
7. Güneş, F. (2019). Okuryazarlık yaklaşımları. The Journal of Limitless Education and Research, 4(3), 224-246.
8. Kahramanoğlu, R., Altun, D., & Bakan-Kalaycıoğlu, D. (2024). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli: Okuryazarlık becerileri. Milli Eğitim Dergisi, 53(241), 499-518. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1307713

9. Kan, Ç. (2010). ABD ve Türkiye de sosyal bilgilerin tarihsel gelişimi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(2), 663-672.
10. MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
11. Mengüloğul, G., & Sarıkaya, B. (2024). Eğitimde okuryazarlık becerileri. Asya Studies, 8(30), 41-66. https://doi.org/10.31455/asya.1574908
12. Mete, G. (2020).Türkiye'de okuryazarlık: Lisansüstü tezlerin içerik analizi. The Journal of Social Sciences 7(46), 194-206. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.40214.
13. Mete, G. (2024). Okuryazarlık türleri ve 2023 eğitim vizyonu belgesi. Kesit Akademi Dergisi, (22), 109-120.
14. Namal, R. (2022). Sosyal bilgiler öğretiminde grafik okuryazarlığı kapsamında yapılan lisansüstü tezlerin çok boyutlu incelenmesi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 87-102.
15. Oğuz Haçat, S., & Demir, F. (2018). Eğitim alanında okuryazarlık üzerine yapılan lisansüstü tezlerin analizi. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi 3(2), 116-145.
16. Patton, M. Q. (2018). Qualitative research & evaluation methods (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem A Yayıncılık.
17. Sağlamgöncü, A. (2022). Sosyal bilgiler eğitiminde okuryazarlık: Lisansüstü eğitimde gerçekleştirilen okuryazarlık araştırmaları. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 253-276. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1160115
18. Salur, M. (2022). Sosyal bilgiler eğitimi alanında yapılan okuryazarlık ile ilgili çalışmaların içerik analizi: Türkiye örneği. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty 41(2), 697-745. https://doi.org/10.7822/omuefd.1190397
19. Şahin, M., Göğebakan Yıldız, D., & Duman, R. (2011). Türkiye’deki sosyal bilgiler eğitimi tezleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 96-121
20. Turan, S., & Akhan, O. (2024). 2024 Sosyal bilgiler öğretim programında okuryazarlıklar: MAXQDA ile tematik bir analiz. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(2), 57 72. https://doi.org/10.17539/amauefd.152106
21. Türk Dil Kurumu. (2025). Türk Dil Kurumu sözlükleri. http://tdk.gov.tr
22. UNESCO. (2025). Literacy. https://www.unesco.org/en/literacy/need-know?hub=401
23. Yaylacı, Z., & Büyükalan, F. (2020). Sosyal bilgiler eğitiminde öğretmen görüşüne başvurulan tezlerin tematik açıdan incelenmesi (2005 2017). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 1 19.
24. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.