Asitler ve Bazlar Konusunda Biçimlendirici Değerlendirme Entegre Edilmiş STEM Etkinliğinin Geliştirilmesi ve Öğrenci Kavramsal Anlamalarının İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 46 Sayı: 1 , 41 - 73 , 27.04.2026

Tuğçe Şimşek Gündüz , Hüseyin Akkuş

https://doi.org/10.17152/gefad.1757239

https://izlik.org/JA92JB95TG

Öz

Bu araştırmada asitler ve bazların özellikleri konusunda biçimlendirici değerlendirme entegre edilmiş STEM’ in dört bileşenini de içeren etkinliklerin geliştirilmesi, rehberli araştırma sorgulama öğrenme ortamında örnek uygulamaların gerçekleştirilip, öğrencilerin kavramsal anlamalarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, Bolu ilinin merkez ilçesinde yer alan bir devlet lisesinde 10. sınıfta öğrenim gören sekiz öğrenci oluşturmaktadır. Bu araştırma, nitel bakış açısıyla planlanmış olup, eylem araştırması deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, görüşme soruları, başarı testi, STEM etkinliği öz değerlendirme ölçeği ve akran değerlendirme formu kullanılmıştır. Nitel veriler için betimsel analiz ve nicel verilerin analizinde ise nonparametrik testlerden Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Yapılan görüşmelerde genel olarak öğrencilerin asit ve bazların özellikleri konusu ile ilgili kavramsal anlamalarının arttığı tespit edilmiştir. Araştırmada elde edilen nicel veriler de nitel verileri desteklemektedir. Araştırmada öğrencilerin asit ve bazlar başarı testinden aldıkları ön test ve son test puanları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kimya Eğitimi , Biçimlendirici Değerlendirme , Rehberli Araştırma Sorgulama , Asitler ve Bazlar , STEM

Development of a Formative Assessment Integrated STEM Activity on Acids and Bases and Investigation of Student Conceptual Understanding

https://izlik.org/JA92JB95TG

Öz

The purpose of this study was to develop activities related to the properties of acids and bases that integrate formative assessment and include all four components of STEM, to implement exemplar activities within a guided inquiry-based learning environment, and to examine students’ conceptual understanding. The participants of the study consisted of eight 10th-grade students attending a public high school in the central district of Bolu. This study was designed from a qualitative perspective and employed an action research design. Data collection instruments included interview questions, an achievement test, a self-assessment scale for the STEM activity, and a peer-assessment form. Descriptive analysis was used for qualitative data, while the Wilcoxon Signed-Rank Test, a nonparametric test, was employed for the analysis of quantitative data. The interviews indicated that, in general, students’ conceptual understanding of the properties of acids and bases had improved. The quantitative findings supported the qualitative results, indicating a statistically significant difference between students’ pre-test and post-test scores on the acids and bases achievement test.

Anahtar Kelimeler

Chemistry Education , Formative Assessment , Guided Inquiry , Acids and Bases , STEM

Kaynakça

• Akbulut, H., & Çepni, S. (2013). Bir üniteye yönelik başarı testi nasıl geliştirilir? İlköğretim 7. sınıf kuvvet ve hareket ünitesine yönelik bir çalışma. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 18–44.
• Akgündüz, D., & Akpınar, B. C. (2018). Okul öncesi eğitiminde STEM uygulamaları. Yaşadıkça Eğitim, 32(1), 1–26. https://doi.org/10.33308/26674874.2018321182
• Aktan, S. (2012). Öğrencilerin akademik başarısı, öz düzenleme becerisi, motivasyonu ve öğretmenlerin öğretim stilleri arasındaki ilişki (Yayın No. 311843) [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Ateş, S., & İnaltun, H. (2018a). Fen bilimleri sınıflarında biçimlendirici ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi. https://doi.org/10.17152/gefad.353975
• Ateş, S., & İnaltun, H. (2018b). Fen bilimleri eğitiminde biçimlendirici değerlendirme: Literatür taraması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(2), 567–612. https://doi.org/10.17152/gefad.353975
• Aydın-Günbatar, S. A., & Tabar, V. (2019). Türkiye’de gerçekleştirilen STEM araştırmalarının içerik analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 1054–1083. https://doi.org/10.23891/efdyyu.2019.153
• Balbağ, M. Z., & Karademir, E. (2020). Examination of the cognitive structures of eighth grade students regarding some concepts in electricity through the word association test. Osmangazi Journal of Educational Research, 7(1), 50–64.
• Baltabıyık, D. Y., & Duru, M. K. (2021). STEM uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin kavramsal anlama ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 9(3), 1118–1144. https://doi.org/10.14689/enad.32.7
• Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
• Bulunuz, N., & Bulunuz, M. (2017). Biçimlendirici değerlendirme uygulamalarının lise öğrencilerinin denge ve tork kavramlarını anlamalarına etkisinin değerlendirilmesi. Journal of Inquiry-Based Activities (JIBA), 7(1), 21–33.
• Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri (36. baskı). Pegem Akademi.
• Bybee, R. W. (2009). The BSCS 5E instructional model and 21st century skills. Colorado Springs.
• Bybee, R. W. (2010). What is STEM education? Science, 329(5995), 996. https://doi.org/10.1126/science.1194998
• Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. NSTA Press.
• Colburn, A. (2000). An inquiry primer. Science Scope, 23(6), 42-49.
• Costello, P. J. M. (2007). Eylem araştırması. Sürekli Kitaplar.
• Creswell, J. W. (2017). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (H. Ekşi, Çev.; Orijinal eser 2014). EDAM Yayıncılık.
• Çepni, S. (2018). Kuramdan uygulamaya STEM eğitimi. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786052410561
• Daşdemir, İ., Yavuz, F., & Yavuz, A. (2018). STEM eğitimi: Kavramlar, uygulamalar ve öğretim stratejileri. Eğitim ve Bilim, 43(194), 1–22. https://doi.org/10.15390/EB.2018.7270
• Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194–197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
• Demirer, I., & Pabuçcu Akış, A. (2023). STEM eğitiminin kimya kavramlarının anlaşılmasına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 2758–2780. https://doi.org/10.53444/deubefd.1321179
• English, L. D. (2016). STEM education K-12: Perspectives on integration. International Journal of STEM Education, 3(1), 3. https://doi.org/10.1186/s40594-016-0036-1
• Ferrance, E. (2000). Action research. Northeast and Islands Regional Educational Laboratory at Brown University.
• Gao, X., Wang, H., & Li, J. (2020). A review of interdisciplinary STEM education research: Trends, challenges, and gaps. International Journal of STEM Education, 7(49). https://doi.org/10.1186/s40594-020-00225-4
• Gök, T., & Gök, Ö. (2016). Peer instruction in chemistry education: Assessment of students’ learning strategies, conceptual learning and problem solving. Asia-Pacific Forum on Science Learning and Teaching, 17(1), Article 9.
• Gökçen, S. (2021). Fen ve matematik eğitiminde STEM uygulamalarına ilişkin lisansüstü tezlerin içerik analizi (Yayın No. 705025) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
• Hensen, K. T. (1996). Teachers as researcher. In J. Skula (Ed.), Handbook of research on teacher education (2nd ed., pp. 53–66). Macmillan.
• Hiğde, E., & Aktamış, H. (2021). 7. sınıf öğrencilerinin STEM ürün performans düzeylerinin ve görüşlerinin belirlenmesi. HAYEF: Journal of Education, 18(2), 220–253. https://doi.org/10.5152/hayef.2021.20039
• İnaltun, H. (2019). Fen bilgisi öğretmenleri için geliştirilen biçimlendirici değerlendirmeye yönelik hizmet içi eğitim modülünün etkinliğinin incelenmesi (Yayın No. 568665) [Yayımlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Keçeci, G., Yıldırım, B., & Kırbağ Zengin, F. (2019). 6. sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilen STEM uygulamalarının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 106–121. https://doi.org/10.17860/mersinefd.471755
• Kelley, T. R., & Knowles, J. R. (2016). A conceptual framework for integrated STEM education. International Journal of STEM Education, 3(11), 1–11. https://doi.org/10.1186/s40594-016-0046-z
• Lin, K. Y., Wu, Y. T., Hsu, Y. T., & Williams, P. J. (2021). Effects of infusing the engineering design process into STEM project-based learning to develop preservice technology teachers’ engineering design thinking. International Journal of STEM Education, 8(1), 1–15. https://doi.org/10.1186/s40594-020-00258-9
• Marzano, R. J. (2009). Formative assessment and standards based grading: Practices that support student learning. Solution Tree Press.
• Maric, F. (2023). Systematic review of assessment practices in STEM education research. International Journal of STEM Education, 10(30). https://doi.org/10.1186/s40594-023-00430-x
• MEB Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı. (2011). MEB 21. yüzyıl öğrenci profili. https://www.meb.gov.tr/earged/earged/21.%20yy_og_pro.pdf
• MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. (2023). 21. yüzyıl becerileri ve değerlere yönelik araştırma raporu. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_05/11153521_21.yy_becerileri_ve_degerlere_yonelik_arastirma_raporu.pdf
• Mendo-Lázaro, S., León del Barco, B., Polo del Río, M., & López Ramos, V. (2022). The impact of cooperative learning on university students’ academic goals. Educational Psychology Review, 34(2), 423–446. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.787210
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018a). Ortaöğretim kimya dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812102955190-19.01.2018%20Kimya%20Dersi%20%C3%96%C4%9Fretim%20Program%C4%B1.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018b). Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201813017165445-MATEMAT%C4%B0K%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI%202018v.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018c). STEM eğitimi öğretmen el kitabı. https://eyyubiye.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_04/06134453_STEM_EYitimi_YYretmen_El_KitabY_Nisan_2018.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). STEM eğitimi öğretmen el kitabı. Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2022). Ortaöğretim kazanım kavrama testleri (2022–2023). https://odsgm.meb.gov.tr/www/ortaogretim-kazanim-testleri-2022-2023/icerik/902
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202312491032309-Bili%C5%9Fim%20Teknolojileri%20ve%20Yaz%C4%B1l%C4%B1m.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Modül 5 Özel Ölçme ve Değerlendirme Kılavuzu. https://tymm.meb.gov.tr/upload/kilavuz/modul-5-yayin-2.pdf
• National Research Council, Center for Science, Mathematics, Engineering Education, & Committee on Development of an Addendum to the National Science Education Standards on Scientific Inquiry. (2000). Inquiry and the national science education standards: A guide for teaching and learning. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/9596
• Oregon Department of Education. (t.y.). Öğrenci öz değerlendirme: Güçlü yönlerin ve sonraki adımların belirlenmesi [PDF dosyası]. Oregon Eğitim Bakanlığı. https://www.oregon.gov/ode/educator-resources/assessment/Documents/student_self-assessment_form_clarifying_strengths.pdf
• Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Öğretim Materyalleri ve İçerik Geliştirme Daire Başkanlığı. (t.y.). Etkileşimli kitaplar. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/
• Ozan, C., & Bahadır, H. (2024). Öğretmenlerin biçimlendirici değerlendirme uygulamaları ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması. Eğitim ve Bilim, 43(2), 1119–1158. https://doi.org/10.7822/omuefd.1458037
• Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2022). Ortaöğretim kazanım testleri. https://odsgm.meb.gov.tr/www/kazanim-testleri/kategori/107
• Özkan, G. (2020). Fen, teknoloji, mühendislik, sanat ve matematik uygulamalarının öğrencilerin kavramsal anlamalarına, meslek algılarına ve yaratıcı düşüncelerine etkisi (Yayın No. 635859) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Pekbay, C., Saka, Y., & Kaptan, F. (2020). Ortaokul öğrencilerinin STEM eğitim yaklaşımına dayalı olarak hazırlanan etkinlikler ile ilgili görüşleri: Yeşil mühendislik etkinlikleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 840–857. https://doi.org/10.17679/inuefd.684513
• Polit, D. F., & Beck, C. T. (2017). Nursing research: Generating and assessing evidence for nursing practice (10th ed.). Wolters Kluwer.
• Rambe, Y. A., Silalahi, A., & Sudrajat, A. (2020). The effect of guided inquiry learning model and critical thinking skills on learning outcomes. In Proceedings of the 5th Annual International Seminar on Transformative Education and Educational Leadership (AISTEEL 2020) (pp. 151–155). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.201124.033
• Sadler, D. R. (1989). Formative assessment and the design of instructional systems. Instructional Science, 18, 119–144. https://doi.org/10.1007/BF00117714
• Sanders, M. (2009). STEM, STEM education, STEMmania. The Technology Teacher, 68(4), 20–26. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
• Şahin-Topalcengiz, E., & Acar-Şeşen, B. (2024). Kimya odaklı çevrimiçi tasarım temelli STEM eğitiminin fen bilimleri öğretmen adaylarının STEM farkındalıklarına etkisi. HAYEF: Journal of Education, 21(2), 1–17. https://doi.org/10.5152/hayef.2024.23099
• Tekin, H. (2000). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (6. baskı). Yargı Yayınları.
• Turgut, M. F. (1992). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (4. baskı). Saydam Matbaacılık.
• Wiliam, D., Lee, C., Harrison, C., & Black, P. (2004). Teachers developing assessment for learning: Impact on student achievement. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 11(1), 49–65. https://doi.org/10.1080/0969594042000208997
• Wiliam, D., & Thompson, M. (2007). Integrating assessment with instruction: What will it take to make it work? In C. A. Dwyer (Ed.), The future of assessment: Shaping teaching and learning (pp. 53–82). Lawrence Erlbaum Associates.
• Yalvaç-Ertuğrul, E., & Ateş, S. (2022). Biçimlendirici değerlendirme entegre edilmiş sorgulama araştırma yaklaşımı. Ş. U. Sağır & F. Ö. Armağan (Ed.), Etkinlik örnekleri ile fen öğretiminde yeni yaklaşımlar içinde (ss. 70–105). Nobel Yayın.
• Yamak, H., & Kavak, N. (2018). STEM eğitimi ve Türkiye: Fırsatlar ve riskler. SETA Perspektif, 207, 1–7.
• Yılmaz-Baltabıyık, D. (2019). STEM uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin kavramsal anlama ve bilimsel yaratıcılıklarına etkisi (Yayın No. 608976) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, 1, 771–774.
• Zengin, N. (2021). STEM eğitimine yönelik yapılan lisansüstü çalışmaların ölçme değerlendirme süreçlerinin ve fen bilimleri öğretmenlerinin STEM eğitiminde ölçme değerlendirme ile ilgili görüşlerinin incelenmesi (Yayın No. 662592) [Yüksek lisans tezi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.