Kadınlara Yönelik Psikolojik Sağlamlık Programlarının Etkililiği: Bir Meta-Analiz Çalışması

Yıl 2026, Cilt: 46 Sayı: 1 , 185 - 201 , 27.04.2026

Tuğçe Çetiner Akalın , İbrahim Tanrıkulu

https://doi.org/10.17152/gefad.1788564

https://izlik.org/JA56WS23KF

Öz

etkililiğini değerlendirmek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda yıl sınırı olmadan deneysel çalışmaların tamamına ulaşılması ve elde edilen verilerin meta-analiz yöntemiyle birleştirilmesi hedeflenmiştir. Taramalarda Web of Science, YÖK Tez, YÖK Akademik veri tabanları ve Google Akademik arama motoru kullanılmıştır. Araştırma kriterleri çerçevesinde 12 çalışmada yer alan 490 kişinin verileri ile meta-analiz süreci yürütülmüştür. Rastgele etkiler modeli temel alınarak veriler analiz edilmiştir. Verilerin analiz edilmesinde Comprehensive Meta-Analysis (CMA) programından yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre Cochran Q testinin anlamlı olduğu (Q = 48.88, p<.05) ve I2 değerlerine göre %77.49 oranında heterojenliğin sağlandığı belirlenmiştir. Ayrıca kadınların psikolojik sağlamlıklarını geliştirmeye yönelik uygulanan programların psikolojik sağlamlık düzeyi üzerindeki genel etki büyüklüğü .69 olarak hesaplanmıştır. Bu etkinin deney grubuna yönelik anlamlı ve orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, kadınların psikolojik sağlamlıklarının güçlendirilmesinde bu tür programların önemli bir araç olabileceğini göstermektedir. Kadınların psikososyal risk faktörlerine karşı korunması ve psikolojik sağlamlıklarının artırılması için gelecekteki araştırmalarda daha kapsamlı çalışmalar yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Araştırmadan elde edilen diğer bulgulara göre kadınlarda tüm yaş gruplarına yönelik programların ve çeşitli psikolojik danışma yaklaşımlarına odaklanan uygulamaların yaygınlaştırılması önerilmektedir. Bu çalışma Türkiye bağlamında kadınların psikolojik sağlamlıklarının geliştirilmesine yönelik gelecekteki programların tasarlanması ve uygulanması için kanıta dayalı bir temel sunmaktadır. Araştırmanın bulguları güncel alan yazın ışığında ele alınıp tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kadın , Psikolojik Sağlamlık , Meta-analiz , Türkiye

Etik Beyan

Bu araştırma meta-analiz türünde olduğundan etik kurul izni gerektirmemektedir. Bununla birlikte makale yazım süreçlerinde etik ilkelere uygun davranılmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırmada herhangi bir kurum, kuruluş ya da kişiden destek alınmamıştır.

Teşekkür

-

The Impact of Resilience Interventions for Women: A Meta-Analysis Study

https://izlik.org/JA56WS23KF

Öz

This study aimed to evaluate the impact of the programs implemented to enhance the resilience of women in Türkiye. Experimental studies without a year restriction were reached to synthesize the data using the meta-analysis method. Web of Science, YÖK Thesis, YÖK Academic databases and Google Scholar search engine were used in the search for the relevant research. A meta-analysis process was conducted using data from 490 individuals included in 12 studies. The data were analysed using a random effects model. The Comprehensive Meta-Analysis (CMA) programme was used to analyse the data. According to the findings, the Cochran’s Q test was significant (Q = 48.88, p < .05), and the I² statistic indicated that approximately 77.49% of the total variation across studies was due to heterogeneity rather than chance. Additionally, the overall effect size of the programmes implemented to improve women's resilience was calculated as .69. This effect was found to be significant and moderate for the experimental group. The findings suggest that the programmes implemented to improve women's resilience may be an important tool in strengthening women's resilience. In addition, there is a need for more comprehensive studies in future research to protect women from psychosocial risk factors and increase their resilience. Programmes targeting all age groups of women and empirical research focusing on various psychological counselling approaches are suggested. This study provides an evidence-based foundation for the design and implementation of future programmes aimed at developing the resilience of women in the Turkish context. The findings of the study were discussed in light of the current literature.

Anahtar Kelimeler

Women , Resilience , Meta-Analysis , Türkiye

Etik Beyan

Since this research is a meta-analysis type, it does not require ethics committee approval. Ethical principles were adhered to throughout the article writing process.

Destekleyen Kurum

This research has not received support from any institution, organization or individual.

Teşekkür

-

Kaynakça

• Aksöz, F. & Eroğlu-Durkal, M. (2021). Çalışma hayatında kadınların karşılaştıkları sorunlar: Kayseri ilinde çalışan kadın öğretmenler üzerine bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 59, 141-176. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.801617
• Andrew, G., Leventhal, K., Demaria, L., Toussaint, L. L., Tiwari, A., & Leventhal, S. (2022). The self-help group resilience project: developing and piloting a resilience intervention in Bihar, India. Journal of Social Intervention: Theory and Practice, 31(2), 40-60. http://doi.org/10.18352/jsi.677
• Arslan, M. (2012). İş-aile ve aile-iş çatışmalarının kadın çalışanların iş doyumları üzerindeki etkisi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 99-114.
• Asadi Bijaeyeh, J. S., Amiri Majd, M., Ghamari, M., & Fathi Aghdam, G. (2021). The effectiveness of the self-compassion training on life satisfaction and resilience of the elderly women. Aging Psychology, 7(1), 55-67. https://doi.org/10.22126/jap.2021.6210.1509
• Aşık, E. (2018). The moderator role of coping strategies on the effects of intimate partner violence on depression (Tez No. 785827) [Yüksek Lisans Tezi, Yakın Doğu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Aşkın, U. (2023). Disadvantaged groups and the right to education: A call for equal opportunities. In O. Karkacier (Eds.), Academic research and reviews in social, humanities, and administrative sciences (pp.87-125). Platanus Publishing.
• Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons, Padstow. https://doi.org/10.1002/9780470743386
• Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2010). A basic introduction to fixed‐effect and random‐effects models for meta‐analysis. Research Synthesis Methods, 1(2), 97-111. https://doi.org/10.1002/jrsm.12
• Bown, M. J., & Sutton, A. J. (2010). Quality control in systematic reviews and meta-analyses. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 40(5), 669–677. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2010.07.011
• *Budak, E. (2025). Alkol kullanım bozukluğu tanılı hastaların eşlerine uygulanan psikoeğitim programının psikolojik dayanıklılık ve algılanan stres düzeyine etkisi (Tez No. 932384). [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Burcu, E., Yıldırım, F., Sırma, Ç. S., & Sanıyaman, S. (2015). Çiçeklerin kaderi: Türkiye’de kadınların erken evliliği üzerine nitel bir araştırma. Blig,73, 63-98.
• Bursa, A.G. & Şahin, N. (2020). Yoksulluğun kadın sağlığına etkisi: Lisansüstü tezlere yönelik bir sistematik derleme. SBÜ Hemşirelik Dergisi, 2(2), 89-98.
• Cohen, J. (1992). Statistical power analysis. Current Directions in Psychological Science, 1(3), 98–101. https://doi.org/10.1111/1467-8721.ep10768783
• *Çakırlar, A. (2023). Rekreatif egzersizlere dayalı psiko-eğitim programının otistik çocuklara sahip annelerin psikolojik dayanıklılık ve öznel mutluluklarına etkisi (Tez No. 798559). [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• *Çulhacık, G. D. (2020). Engelli çocuğa sahip ailelerde sanat etkinliklerinin kullanıldığı aktivite gruplarının psikolojik dayanıklılık ve ilişkili faktörler üzerine etkileri (Tez No. 621345). [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• *Demir V., & Kıran Gen K., (2023). Şefkatli zihin psiko-eğitim programının kadınların psikolojik sağlamlık, mutluluk ve öz-şefkat düzeylerine etkisi, Kadın Araştırmaları Dergisi, 9(2), 395-426. https://doi.org/10.21798/kadem.2023.140
• Dinç A. (2021). Boşanmanın kadın sağlığına etkisi ve sosyal destek. Kadın Sağlığı ve Sosyal Destek, 44-52.
• Dinçer, S. (2023). Eğitim bilimlerinde uygulamalı meta-analiz (5.bs.). Pegem Akademi, Ankara.
• Duval, S., & Tweedie, R. (2000). Trim and fill: A simple funnel-plot-based method of testing and adjusting for publication bias in meta-analysis. Biometrics, 56(2), 455–463. https://doi.org/0.1111/j.0006-341x.2000.00455.x
• Enaifoghe, A., Dlelana, M., Durokifa, A. A., & Dlamini, N. P. (2021). The prevalence of gender-based violence against women in South Africa: A call for action. African Journal of Gender, Society & Development, 10(1), 121-150. https://doi.org/10.31920/2634-3622/2021/v10n1a6
• Fragkos, K. C., Tsagris, M., & Frangos, C. C. (2014). Publication bias in meta-analysis: Confidence intervals for rosenthal's fail-safe number. International Scholarly Research Notices, 2014, 825383. https://doi.org/10.1155/2014/825383
• Garmezy, N. (1993). Children in poverty: Resilience despite risk. Psychiatry, 56(1), 127–136. https://doi.org/10.1080/00332747.1993.11024627
• Gizir, C. (2007). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler üzerine bir derleme çalışması. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 3(28), 113-128.
• Glass, G. V. (1976). Primary, secondary, and meta-analysis of research. Educational Researcher, 5(10), 3–8. https://doi.org/10.3102/0013189x005010003
• Gunawardane, H. K. M., Marasinghe, M. A. P. N., Illukkumbure, S. P. N. V., Ayeshmantha, W. U., & De Mel, W. D. H. (2023). Glass ceiling and women’s career development: evidence from Sri Lankan logistics field. Kelaniya Journal of Human Resource Management, 18(1), 1-14. https://doi.org/10.4038/kjhrm.v18i1.101
• *Halisdemir, D. (2020). Boşanmaya uyum programının velayeti üstlenmiş anne ve çocuklarının boşanmaya uyum, psikolojik sağlamlık ve aile yaşam doyumlarına etkisi (Tez No. 636995). [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Higgins, J. P. T., &Thompson, S. G. (2002). Quantifying heterogeneity in a meta-analysis. Statistics in Medicine, 21(11), 1539-1558. https://doi.org/10.1002/sim.1186
• Işık, Ş. (2016). Türkiye’de kendini toparlama gücü konusunda yapılmış araştırmaların incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 6(45), 65-76.
• Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (2023). We will stop femicides platform 2023 annual report. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/3089/we-will-stop-femicides-platform-2023-annual-report
• Karaçam, Z., Dönmez, A., Üstündağ, H., & Doğan, H. (2021). Kadınların kaygı düzeyleri ve stres ile baş etme yöntemlerinin incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 60-69. https://doi.org/10.22312/sdusbed.860968
• Karaırmak, Ö., & Işık, Ş. (2021). Psikolojik sağlamlık: psikolojik danışman/rehber öğretmenler için. Gazi Mesleki Eğitim Merkezi Matbaası.
• Karakoç, B., Eryılmaz, K., Turan-Özpolat, E., & Yıldırım, İ. (2022). The effect of game-based learning on student achievement: A meta-analysis study. Technology, Knowledge and Learning, 27(1), 207-222. https://doi.org/10.1007/s10758-020-09471-5
• Kobasa, S. C. (1979). Stressful life events, personality, and health: An inquiry into hardiness. Journal of Personality and Social Psychology, 37(1), 1-11. https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.1.1
• Liu, J. J. W., Ein, N., Gervasio, J., Battaion, M., & Fung, K. (2022). The pursuit of resilience: A meta-analysis and systematic review of resilience-promoting interventions. Journal of Happiness Studies,23, 1771-1791. https://doi.org/10.1007/s10902-021-00452-8
• Loprinzi, C. E., Prasad, K., Schroeder, D. R., & Sood, A. (2011). Stress management and resilience training (SMART) program to decrease stress and enhance resilience among breast cancer survivors: A pilot randomized clinical trial. Clinical Breast Cancer, 11(6), 364-368. https://doi.org/10.1016/j.clbc.2011.06.008
• Lotfi, S., & Karataş, K. (2020). Meme kanseri hastası yoksul kadınlarda baş etme süreçlerinin incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 16, 23-42. https://doi.org/10.46218/tshd.797624
• Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238. https://doi.org/10.1037/0003-066x.56.3.227
• Merriam Webster (2025). Resilience kids definition. https://www.merriam-webster.com/dictionary/resilience#kidsdictionary
• Milli Eğitim Bakanlığı (2021). Psikolojik sağlamlık: psikolojik danışman/rehber öğretmenler için. Gazi Mesleki Eğitim Merkezi Matbaası.
• Mund, P. (2016). Kobasa concept of hardiness (A study with reference to the 3Cs). International Research Journal of Engineering, IT & Scientific Research 2(1), 34-40.
• Niemiec R. M., & Pearce R. (2021) The practice of character strengths: unifying definitions, principles, and exploration of what’s soaring, emerging, and ripe with potential in science and in practice. Frontiers in Psychology, 11, 1-16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.590220
• O’Connor, M., Stapleton, A., O'Reilly, G., Murphy, E., Connaughton, L., Hoctor, E., & McHugh, L. (2023). The efficacy of mindfulness-based interventions in promoting resilience: A systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Journal of Contextual Behavioral Science, 28, 215-225. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2023.03.005
• Organisation for Economic Co-operation and Development(2023). Social Institutions and Gender Index (SIGI) 2023 Global Report: Gender Equality in Times of Crisis. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/4607b7c7-en
• *Oksal, H. (2022). Cinsel istismar mağduru ergen kız çocuklarına yönelik psikolojik sağlamlık programının etkinliğinin incelenmesi (Tez No. 749257). [Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Otrar, M. (2025). Kikare (Chi-Square) değerleri tablosu. https://mustafaotrar.net/istatistik/kikare-chi-square-degerleri-tablosu/
• *Öner-Suata (2018). 8 haftalık pilates egzersizlerinin kadın konukevinde kalan şiddet mağduru kadınların psikolojik dayanıklılık, bilişsel çarpıtma ve stresle başa çıkma tarzları üzerine etkisi (Tez No. 520539). [Bilim Uzmanlığı Tezi, Kocaeli Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• *Öztürk-Turgut, E. (2018). Şiddet gören kadınlarda tidal modele dayalı psikiyatri hemşireliği yaklaşımının psikolojik dayanıklılıklarına etkisi (Tez No. 506932). [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Pinto, T. M., Veiga, V. M. N., & Macedo, E. C. (2024). Effectiveness of cognitive-behavioral therapy on resilience of adults: A systematic review and meta-analysis. Journal of Behavioral and Cognitive Therapy, 34(2), 100495. https://doi.org/10.1016/j.jbct.2024.100495
• Rosenthal, R. (1979). The ‘file drawer problem’ and tolerance for null results. Psychological Bulletin, 86, 638-641. https://doi.org/10.1037/0033-2909.86.3.638
• *Sarı, T., Demirbağ, T., & Çalışkan, S. (2025). Building resilience through a self-help psychoeducation program based on positive psychotherapy: A pilot study with young adults in Türkiye. Adversity and Resilience Science, 1-11. https://doi.org/10.1007/s42844-025-00164-5
• *Seven, M. (2024). Serebral palsi tanısı almış çocukların annelerine uygulanan 'Yetişkinler İçin Uyarlanmış Merhamet Temelli Eğitim Programı'nın merhamet, depresyon ve psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinin incelenmesi (Tez No. 883106). [Doktora Tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• *Şahin, N. (2025). Kemoterapi alan meme kanserli hastalara uygulanan farkındalık temelli stres azaltma programının semptom yönetimine, psikolojik dayanıklılığa ve yaşam kalitesi üzerine etkisi (Tez No. 926514). [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Şen, S. & Yıldırım, İ. (2020). CMA ile meta-analiz uygulamaları. Anı yayıncılık, Ankara.
• Tobe, H., Sakka, M., & Kamibeppu, K. (2019). The efficacy of a resilience-enhancement program for mothers in Japan based on emotion regulation: study protocol for a randomized controlled trial. BMC Psychology, 7(69), 1-7. https://doi.org/10.1186/s40359-019-0344-6
• Tüccar, E. (2022). Eş kaybı yaşayan annelerin bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile ebeveyn tutum ilişkisinin sosyal hizmet bakışıyla incelenmesi (Tez No. 734179). [Doktora Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
• Türkiye İstatistik Kurumu (2023). Yaşam memnuniyeti araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yasam-Memnuniyeti-Arastirmasi-2023-49692#:~:text=Ya%C5%9Fam%20memnuniyeti%20ara%C5%9Ft%C4%B1rmas%C4%B1%20sonu%C3%A7lar%C4%B1na%20g%C3%B6re,%13%2C7%20olarak%20ger%C3%A7ekle%C5%9Fti
• Umutlu, S. (2020). Çalışan kadınların iş-yaşam ve iş-aile yaşam dengesinin tükenmişlik üzerine etkisi: kadın akademisyenler üzerine bir uygulama (Tez No.656741) [Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2023). Her Atlas: Interactive advocacy tool on girls’ and women’s right to education. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000371585
• Ülken, E., & Odacı, H. (2024). Tek ebeveyn annelere yönelik psikolojik sağlamlığı geliştirme psiko-eğitim programı. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(2), 227-251. https://doi.org/10.33417/tsh.1287235
• World Healt Organization. (2024). Violence against women. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women
• Yates, J., Shillington, K., Tryphonopoulos, P., Jackson, K., & Mantler, T. (2023). “When I decided to leave, I had nothing”: The resilience of rural women experiencing economic abuse in the context of gender-based violence. Journal of Rural and Community Development, 18(1), 1-18.