Azerbaycan İlkokul Ders Kitaplarında Türk Kültürünün ve Millî Değerlerin Aktarımına İlişkin Örnekler
Öz
Bu araştırma, Azerbaycan’da ilkokul düzeyinde okutulan ders kitaplarının pedagojik işlevlerinin ötesinde, millî kimlik ve kültürel belleğin inşasında üstlendikleri rolü incelemektedir. Eğitim, bilgi aktarımının yanında ulusal kimlik, değerler ve ideolojik söylemlerin yeniden üretildiği bir alandır. Araştırmada nitel metodoloji benimsenmiş ve doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Veriler, Azerbaycan Eğitim Bakanlığının çevrimiçi portalında yer alan ve 2023’ten itibaren kullanılan 1-4. sınıf düzeyindeki Azerbaycan dili, hayat bilgisi ve müzik ders kitaplarından toplanmış; 2025-2026 eğitim-öğretim yılı güz döneminde elde edilen bu veriler tematik analizle çözümlenmiştir. Bulgular, ders kitaplarında ulusal kimliğin altı ana tema etrafında kurumsallaştırıldığını göstermiştir. Bunlar; vatan ve toprak anlayışı, devlet sembolleri ve millî kimlik, kahramanlık ve şehitlik, kültürel miras ve gelenekler, kadınların vatana katkıları, aile ve toplumsal değerlerdir. Bu temalar aracılığıyla öğrencilere erken yaşta aidiyet duygusu kazandırıldığı; ulusal tarih ve kültürün seçilmiş unsurları üzerinden kolektif bir kimliğin pekiştirildiği belirlenmiştir. Ancak içeriklerin çoğunlukla tekil bir ulusal söylem etrafında kurgulandığı, eleştirel çoğulculuğun sınırlı kaldığı da dikkat çekmiştir.
Anahtar Kelimeler
Azerbaycan, Türk kültürü, ders kitapları, ulusal kimlik, kültürel bellek
Etik Beyan
Bu araştırmada herhangi bir insan katılımcıdan, hayvandan veya canlıdan veri toplanmamıştır. Çalışmanın verilerini, Azerbaycan Eğitim Bakanlığı tarafından çevrimiçi ortamda erişime sunulan ve 2023 yılından itibaren kullanılan ilkokul ders kitapları (Azərbaycan Dili, Həyat Bilgisi, Musiqi) oluşturmaktadır. Araştırma yalnızca doküman incelemesine dayalıdır. Bu nedenle çalışma için ayrıca bir etik kurul izni alınmasına gerek bulunmamaktadır.
Kaynakça
- Akyıldız, S. (2019). Sovyet sonrası Azerbaycan’da millî kimlik inşasında dil politikalarının rolü ve milliyetçiliğin yansımaları (Yayın No. 593880) [Yüksek Lisans Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi
- Alaca, E. (2018). Yayın kritiği: Tarih ders kitaplarında kimlik söylemi. Turkish History Education Journal, 7(2), 682-688.
- Althusser, L. (2019). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (Çeviren: Alp Tümertekin). İthaki Yayınları.
- Anderson, B. (2020). Hayali cemaatler (Çeviren: İskender Savaşır). Metis Yayınları.
- Apple, M. (2004). Ideology and curriculum. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203487563
- Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511996306
- Aydın, İ., & Öksüz, A. (2021). Çocuk kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 25, 579-619. https://doi.org/10.29000/rumelide.1036589
- Banks, J. A. (2014). Diversity, group identity, and citizenship education in a global age. The Journal of Education, 194(3), 1-12. https://doi.org/10.1177/002205741419400302
- Barthes, R. (1975). An introduction to the structural analysis of narrative. New Literary History, 6(2), 237-272. https://doi.org/10.2307/468419
- Başaran, G. (2007). Bellek yönetimi ve edebiyat: Türk ulusal kimliğinin inşası ve tarihi romanlar. Kültür ve İletişim, 10(20), 63-90.