Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi

Zeynep Sağlam; Fatma Gizem Karaoğlan Yılmaz

Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi

Öz

İnsanların çevreleri ile etkileşiminde çok önemli yol gösterici olan göz hareketlerinin incelenmesi psikoloji, sağlık, eğitim gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Göz izleme cihazlarına erişim imkânı arttıkça yapılan çalışmaların sayısı da her geçen gün artmaktadır. Yapılmış olan çalışmaların incelenmesi, analiz edilmesi yeni yapılacak çalışmalara yol göstermesi bakımından önemlidir. Bu çalışmada eğitim alanında göz izleme yöntemi kullanılmış araştırmalar sistematik olarak taranmış ve analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında Web of Science veri tabanında 2015-2019 yılları arasında kayıtlı, başlıkta “eye tracking (göz izleme)” terimleri geçen makaleler taratılmış, Educational Research (Eğitim Araştırmaları) ve Educational Scientific Diciplines (Eğitim Bilimsel Disiplinler) kategorilerinde süzme yapılmıştır. Ulaşılan 105 çalışmadan 92’sinin araştırmanın amacı ile örtüştüğü anlaşılmış ve analiz edilmiştir. Araştırma neticesinde eğitim alanında göz izleme yöntemi kullanılarak yapılan çalışmaların sayısının artış gösterdiği görülmüştür. 2015 yılında 12 makale yazılmışken 2019 yılında 30 makale yazılmıştır. Araştırmalarda ekran üzerinde uygulanan göz izleme çalışmalarının fazla olduğu, gözlük kullanılan çalışmaların daha az olduğu görülmüştür. Çalışmalarda en yaygın kullanılan göz izleme cihazı markaları Tobii, Eyelink ve SMI’dır. Çalışmalar incelendiğinde göz izleme verilerinin yanında anketler, ölçekler, gözlem formları, kullanıcı testleri gibi ek veri toplama araçları da kullanılmıştır. Makaleler incelendiğinde bu alanda deneysel çalışmaların çoğunlukta olduğu, yabancı dil öğretimi ve dil öğretimi araştırmalarında yoğun olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu çalışmada veriler tek bir veri tabanından tarama yapılarak elde edilmiştir. Yeni yapılacak araştırmalarda özellikle Türkiye’de yapılan makaleler incelenebilir.

Anahtar Kelimeler

Göz izleme, Eğitim araştırmaları, Göz hareketleri, Sabitlenme, İçerik analizi

Kaynakça

Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2013). Meta-analize giriş. (Çev. S. Dinçer). Ankara: Anı Yayıncılık, 15-20.
Chien, K. P., Tsai, C. Y., Chen, H. L., Chang, W. H., & Chen, S. (2015). Learning differences and eye fixation patterns in virtual and physical science laboratories. Computers & Education, 82, 191-201. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2014.11.023
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education. New York, NY: Routledge
Conty, L., N’Diaye, K., Tijus, C., & George, N. (2007). When eye creates the contact! ERP evidence for early dissociation between direct and averted gaze motion processing. Neuropsychologia, 45(13), 3024-3037. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2007.05.017
Çağıltay, K. (2016). İnsan ilgisayar etkileşimi ve eğitim teknolojileri. Öğretim teknolojilerinin temelleri: teoriler, araştırmalar, eğilimler, içinde, 297-314.
Çağlar, C., & Şimşek, İ. (2018). Yabancı Dil Öğrenimi için Sanal Gerçeklik Ortamlarının Göz İzleme Tekniği ile İncelenmesi. Future-Learning 2018 (FL2018), 7th International Conference on “Innovations in Learning for the Future”: Digital Transformation in Education. Proceedings / ed. by Sevinç Gülseçen, Çiğdem Selçukcan Erol, Zerrin Ayvaz Reis, Murat Gezer Istanbul University, İstanbul. S.122-127
Durna, Y., & Arı, F. (2016). Polinom Fonksiyonları ile Göz Bakış Yeri Tespiti Geliştirilmesi ve Uygulaması. Savunma Bilimleri Dergisi, 15(2), 24-45. http://www.kho.edu.tr/akademik/enstitu/Alp_SAVBEN_dergi/152/2.pdf
Frischen, A., Bayliss, A. P., & Tipper, S. P. (2007). Gaze cueing of attention: visual attention, social cognition, and individual differences. Psychol. Bull. 133(4), 694–724. Doi: 10.1037/0033-2909.133.4.694
Goldberg, J. H., & Kotval, X. P. (1999). Computer interface evaluation using eye movements: methods and constructs. International journal of industrial ergonomics, 24(6), 631-645. https://doi.org/10.1016/S0169-8141(98)00068-7
Hmelo-Silver, C.E. (2004). Problem-Based Learning: What and How Do Students Learn? Educational Psychology Review 16, 235–266. https://doi.org/10.1023/B:EDPR.0000034022.16470.f3

Jacob, R.J., & Karn, K.S. (2003), “Eye tracking in human-computer interaction and usability research: ready to deliver the promises”, in Hyöna, J., Radach, R. and Deubel, H. (Eds), The Mind’s Eye, Elsevier, Amsterdam, pp. 573-605.
Jarick, M., & Bencic, R. (2019). Eye contact is a two-way street: Arousal is elicited by the sending and receiving of eye gaze information. Frontiers in Psychology, 10, 1262. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01262
Javal L. (1878). Essai sur la physiologie de la lecture. Annales d’Oculistique. 80, 240–274. https://pure.mpg.de/rest/items/item_2350899/component/file_2350898/content
Just, M. A., & Carpenter, P. A. (1980). A theory of reading: From eye fixations to comprehension. Psychological review, 87(4), 329. https://doi.org/10.1037/0033-295X.87.4.329
Kalaycı, E., Tüzün, H., Bayrak, F., Özdinç, F., & Kula, A. (2011). Üç-boyutlu sanal ortamlarin kullanilabilirlik çalişmalarinda göz-izleme yöntemi: active worlds örneği. XIII.Akademik Bilişim Konfesansı Bildirileri: Malatya.
Kara, A. (2010). Öğrenmeye ilişkin tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 9(32), 49-62. https://dergipark.org.tr/en/pub/esosder/issue/6146/82503
Keleş, E., & Kol, E. (2015). Eğitim penceresinden beyin görüntüleme tekniklerine genel bir bakiş. Elementary Education Online, 14(1). https://eds.a.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=0&sid=68bbca08-3712-4d7e-b566-8799b194e8f4%40sdc-v-sessmgr02
Kleinke CL. (1986). Gaze and eye contact: A research review. Psychological Bulletin, vol. 100 1(pg. 78-100). https://doi.org/10.1037/0033-2909.100.1.78
Koç, E., Bayat, O., Duru, D. G., & Duru, A. D. (2020). Göz hareketlerine dayali beyin bilgisayar arayüzü tasarimi. Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 12(1), 176-188. https://dergipark.org.tr/en/pub/umagd/article/555494
Korbach, A., Brünken, R., & Park, B. (2017). Measurement of cognitive load in multimedia learning: a comparison of different objective measures. Instructional science, 45(4), 515-536. https://link.springer.com/article/10.1007/s11251-017-9413-5
Lai, M. L., Tsai, M. J., Yang, F. Y., Hsu, C. Y., Liu, T. C., Lee, S. W. Y., … & Tsai, C. C. (2013). A review of using eye-tracking technology in exploring learning from 2000 to 2012. Educational research review, 10, 90-115. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2013.10.001
Lund, H. (2016). Eye tracking in library and information science: a literature review. Library Hi Tech, 34(4), 585-614. https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/LHT-07-2016-0085/full/html?fullSc=1
Mayer, R. E. (2010). Unique contributions of eye-tracking research to the study of learning with graphics. Learning and Instruction, 20(2), 167-171. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2009.02.012
Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & Prisma Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PLoS medicine, 6(7), e1000097. https://doi.org/10.3736/jcim20090918
Myllyneva, A., & Hietanen, J. K. (2015). There is more to eye contact than meets the eye. Cognition, 134, 100-109. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2014.09.011
Özdoğan, F. B. (2008). Göz izleme ve pazarlamada kullanılması üzerine kavramsal bir çalışma. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2), 134-147. https://dergipark.org.tr/en/pub/gaziticaretturizm/issue/49891/639524
Poole, A., & Ball, L. (2010). Eye tracking in human-computer, interaction and usability research: current, status and future prospects. [Çevrimiçi: Available from: http://www.alexpoole.info/blog/wp-content/uploads/2010/02/PooleBall-EyeTracking.pdf. Erişim: 05.01.2021].
Posner, M. I. (1980). Orienting of attention. Quarterly journal of experimental psychology, 32(1), 3-25. https://doi.org/10.1080/00335558008248231
Redline, C. D., & Lankford, C. P. (2001). Eye-movement analysis: a new tool for evaluating the design of visually administered instruments (paper and web). [Çevrimiçi: https://www.census.gov/srd/papers/pdf/sm2001-02.pdf. Erişim: 20.12.2020]
Reichle, E.D., Pollatsek, A., & Rayner, K (2006). E–Z reader: A cognitive-control, serial-attention model of eye-movement behavior during reading. Cognitive Systems Research 7: 4–22. https://doi.org/10.1016/j.cogsys.2005.07.002
Samuels, S. J., Rasinski, T. V., & Hiebert, E. H. (2011). Eye movements and reading: What teachers need to know. What research has to say about reading instruction, 25-50. http://textproject.org/assets/library/papers/Samuels-Rasinski-Hiebert-2011-Eye-movements-and-reading.pdf
Sancar-Tokmak, H., Doğusoy, B., & Bilgiç, K., (2020). 2014-2019 yılları arasında türkiye’de kullanılabilirlik üzerine yayımlanan araştırma makalelerinin incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 10(1), 280-320. https://doi.org/10.17943/etku.639383
Sungkur, R. K., Antoaroo, M. A., & Beeharry, A. (2016). Eye tracking system for enhanced learning experiences. Education and Information Technologies, 21(6), 1785-1806. https://link.springer.com/article/10.1007/s10639-015-9418-0
Tepgeç, M., & Seferoğlu, S. S. (2019). Öğrenme-öğretme süreçlerinin değerlendirilmesinde göz izleme yönteminin kullanımıyla ilgili bir içerik analizi çalışması. EJERCongress 2019 Bildiri Kitabı, 1641-1653. URL1: https://hci.cc.metu.edu.tr/tr/goz-izleme.
Wotschack, C. (2009). Eye movements in reading strategies: How reading strategies modulate effects of distributed processing and oculomotor control (Vol. 1). Universitätsverlag Potsdam
Wright, R. D., & Ward, L. M. (2008). Orienting of attention. Oxford University Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Zeynep Sağlam ^*
0000-0002-5790-6570
Türkiye

Fatma Gizem Karaoğlan Yılmaz
0000-0003-4963-8083
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2021

Gönderilme Tarihi

7 Mart 2021

Kabul Tarihi

17 Eylül 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 41 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA32WC83AU

APA

Sağlam, Z., & Karaoğlan Yılmaz, F. G. (2021). Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1621-1649. https://izlik.org/JA32WC83AU

AMA

1.Sağlam Z, Karaoğlan Yılmaz FG. Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi. GEFAD. 2021;41(3):1621-1649. https://izlik.org/JA32WC83AU

Chicago

Sağlam, Zeynep, ve Fatma Gizem Karaoğlan Yılmaz. 2021. “Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 41 (3): 1621-49. https://izlik.org/JA32WC83AU.

EndNote

Sağlam Z, Karaoğlan Yılmaz FG (01 Aralık 2021) Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 41 3 1621–1649.

IEEE

[1]Z. Sağlam ve F. G. Karaoğlan Yılmaz, “Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi”, GEFAD, c. 41, sy 3, ss. 1621–1649, Ara. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32WC83AU

ISNAD

Sağlam, Zeynep - Karaoğlan Yılmaz, Fatma Gizem. “Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 41/3 (01 Aralık 2021): 1621-1649. https://izlik.org/JA32WC83AU.

JAMA

1.Sağlam Z, Karaoğlan Yılmaz FG. Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi. GEFAD. 2021;41:1621–1649.

MLA

Sağlam, Zeynep, ve Fatma Gizem Karaoğlan Yılmaz. “Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 3, Aralık 2021, ss. 1621-49, https://izlik.org/JA32WC83AU.

Vancouver

1.Zeynep Sağlam, Fatma Gizem Karaoğlan Yılmaz. Eğitim Araştırmalarında Göz İzleme: Araştırmalardaki Eğilimlerin Belirlenmesi. GEFAD [Internet]. 01 Aralık 2021;41(3):1621-49. Erişim adresi: https://izlik.org/JA32WC83AU