Ruhun mahiyeti bağlamında emir ve alem-i emir kavramları üzerinde bir inceleme
Öz
Ruhun mahiyeti hakkındaki sorular çok eskiye dayanmaktadır. Kur’an bu konuya değinmiştir. İsra suresinin 85. âyeti de ruhun ne olduğu sorusu üzerine inmiştir. Âyette “Rabb’in emri” olarak belirtilen ruha dair açıklamalar yapılmıştır. Bu makale, daha çok “emir” kelimesi üzerinde durarak “emir” ve “âlem-i emir” kavramlarının tefsir, kelam ve tasavvuf kaynaklarındaki izahlarına değinerek bir çerçeve ortaya koymayı amaçlamaktadır. Allah’ın emri olarak ifade edilen ruhun hangi âlemden olduğu, mahlûk olup olmadığı, mahiyetinin ne olduğu gibi sorulara emir kavramı üzerinde cevap verilmeye çalışacaktır. İlk dönem müfessir ve kelamcıların çoğu “emri” yaratma manasında anlamışlardır. Buna karşılık Araf suresinin 54. ayetinde “halk” ve “emr” kelimelerinin beraber kullanılmasından dolayı “emr”in yaratmadan farklı olduğu söylenmiştir. Bu şekilde “halk” kelimesinden ayrılmış ve “irade sıfatının taalluk edip “kudret sıfatının taalluk etmemesi” olarak anlaşılmıştır. Ayrıca “emir” kelimesi, âlem kelimesi ile birleşerek “âlemü’l-emr” şeklinde kavramsallaşmıştır. Buna göre “halk” kudret, emr ise irade sıfatının özelliğidir. Ruhun “emr” ile nitelenmesi de onun irade sıfatına mazhar olduğunu ve diğer yaratılmışlardan farklı olduğunu göstermektedir. Mutasavvıflara göre âlem-i emir, akıllar ve nefisler gibi maddesiz ve zamansız var edilen şeylerin âlemidir. Buradan da emre mazhar olan ruhun âlem-i şehadete çıkmadığı, yani bildiğimiz manasıyla yaratılmadığı sonucu çıkmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdulbaki, M. F., el-Mu’cemü’l-müfehres li elfâzi’l-Kur’âni’l-kerîm, Dâru’l-kütübi’l-Mısriyye, Kahire 1946.
- Ali, Z., Garîbü’l-Kur’ân,
- https://tafasir.online/ar?books=169&tab=interpretation&sura=17&aya=85 (erişim tarihi: 01.10.2020)
- Âlûsî Ş. M., Rûhu’l-Meânî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1994.
- Beyzâvî, A. Ö, Tavâliu’l-envâr, trc: İlyas Çelebi-Mahmut Çınar, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, İstanbul 2015.
- Beyzâvî, A. Ö, Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1996.
- Bikāî, İ. Ö., Naẓmü’d-dürer fî tenâsübi’l-âyât ve’s-süver, Dâru’l-kitâbi’l-İslâmî, Kahire, ts.
- Bilmen, Ö. N., Kur’an-ı Kerim’in Türkçe Meal-i âlisi ve tefsiri, Bilmen Yayınevi, İstanbul 1985.
- Bursevî, İ. H., Rûhu’l-beyân, Dâru’l-kütübi’l-Arabiyye, Beyrut 2018.
- Cessâs, A. A., Ahkâmü’l-Kur’ân, Dâru ihyâi’t-turâsi’l-Arabî, Beyrut 1984.