الإعلام في صدر الإسلام مفهومه، وسائله، أدواته، وظائفه، وتطوره

Bu çalışma asr-ı saâdetteki medyanın kavramı ve ortaya çıkışını ele almaktadır. Tebliğ ile propaganda ilişkilerini inceler, tebliğ ve medianın ilişki ve farklılıklarını ortaya koyar, medyanın asr-I saâdet ve Hulefâ-I raşîdîn dönemindeki geçtiği değişimlerden bahseder, nitekim ümmetin media anlayışı Kur’ân’ın belirttiği kurallara göre oluşmuş ümmetin kimliğini ve hüveyyetini tüm insanlığa ulaştırmak üzere ilkel kabilenın media anlayışı yerini almıştır. Ayrıca bu çalışma Emevî ve Abbasî dönemlerindeki yeni kavimlerin müslüman olması ve farklı ırk ve dillere sahip insanların var olmasından dolayı medyanın geçtiği değişimleri ele alır, bu dönemdeki medianın çoklu görevlerini araştırır, bu vazifelerden, tebliğ ve davet etmek, iktidardaki yönetimi desteklemek, farklı mezhebe sahipler ve muhalefetin sesi olmak, medianın araçlarını kullanarak farklı düşüncelere davet etmek ve desteklemek, araştırmanın sonunda ise islamdaki media, değeri yüksek hedefleri gerçekleştirmek islam’a davet etmek için kullanılmıştır. Islamın ortaya çıkışından itibaren temelleri atılmış, emevi döneminde pekiştirlmiş ve abbasi döneminde devletin yayılmasından ve görevlerinin çoğalmasından dolayı medianın rolü ve görevleri daha açık görülmeye başlanmıştır

This study tackles with the media in the early years of Islam, its concept and beginning, its overlapping and with the terms of advocacy, propaganda and media in the Prophet’s era, its development till the Rashid’s era. Developed by the Qur'an in a new perception, the media of the ummah (ummat al-Islam) has become an expression of its identity and mission, and carries its vocation worldwide. It replaced the tribal traditional form of media, which represents the Arab tribes before Islam. With the volume of new people converted to Islam and fall under the Islamic state, the development in the functions and tools of the media in the Umayyad and Abbasid periods was discussed. As the media was devoted to address the new ethnic, races and sects of people of the larger Islamic community. It was used to express the ruling authority view, speaks in the name of its institutions, spreading their ideas and agendas, and calls for support of its caliphs and princes. It was the best method of the political propaganda. Likewise, the media was used by the opponents of the Islamic state authority for the same purposes. However, the research concluded that the Islamic media was a focused to fulfill its mission of advocacy Islam and its spreader. It was developed over time, its rules and organizations were formed and developed in the Umayyad era, and became stronger and more efficient in the Abbasid golden age (132-232 A.H). As the media expresses the state and its establishments, speaks in the name of the nation and its cultural identity that preserves its entity.

يتناول هذا البحث الإعلام في صدر الإسلام بمفهومه ونشأته، ويناقش تداخله مع مفهوم الدعوة ومفهوم الدعاية، كما يناقش التداخل بين مصطلح الدعوة ومصطلح الإعلام في العهد النبوي، مع بيان الفروق بينهما وبين الدعاية، ويبين أيضاً التطور الذي طرأ على مفهوم الإعلام في العهدين النبوي والراشدي، إذ أصبح إعلام الأمة (أمة الإسلام) بمفهومها القرآني الجديد الذي استحدثه القرآن، يعبرعن هويتها ورسالتها، ويحمل دعوتها إلى العالمين، وقد حَلَّ محلَّ إعلام القبيلة بصورتها البدائية التقليدية، التي كانت ممثلة لشتاتِ العربِ قبلَ الإسلامِ . كما يعالج التغير الذي طرأ على وظائف الإعلام وأدواته في العهدين الأموي والعباسي، جراء دخول أقوام جديدة في الإسلام، وتحوله الى مخاطبة المجتمع الإسلامي الجديد المتعدد الأطياف والأعراق، فأصبح الإعلامُ والحالةَ هذه متعددَ الوظائفِ والمَهامِ، يؤدي دورَهُ الأساسَ في اعتباره إعلام الرسالة والدعوة، ويمارس مسؤولياته ووظائفه المستَحْدَثَة ليكون إعلامَ الدولةِ الرسمي، يعبر عن إرادة السلطة الحاكمة، يتحدث باسم مؤسساتِها، ويدعو لنصرتها وتأييد خلفائها وأمرائها وموالاتهم، علاوة على تلبيته لأغراض الأحزاب والفِرَق المناوئة للدولة والمتصارعة معها، واستخدام وسائله وأدواته في الدعاية لها وترويج أفكارها، والتحدث باسمها والتواصل مع مؤيديها، ويستحدث من الأدوات والطرق والأساليب ما يحقق أهدافها ومطامحها، وقد خلص البحث إلى أن الإعلام الإسلامي كان إعلاماً هادفاً يؤدي رسالته في الدعوة للإسلام ونشره منذ تأسيسه، ثم ترسخت أطرُهُ في العهد الراشدي، وتبلورت قواعده وتشكلت مؤسساته وتطورت في العهد الأموي، وازدادت وضوحاً وفاعلية مع اتساع وظائفه وأدواره في العهد العباسي الأول، يعبر عن الدولة بكافة تشكيلاتها، وينطق باسم الأمة وهويتها الحضارية بما يحفظ مكانتها وكينونتها .