Kıraat ve Tefsir Bağlamında Dua

Öz

Bu makalede, Kıraat ilminin beslendiği temel kaynaklar ve bu ilmin alt başlıkları ele alınmıştır. Ayrıca, Kıraat ilmi açısından büyük bir ehemmiyet taşıyan yedi kıraat imamının hayatları ve râvileri hakkında bilgi verilmiştir. Bununla birlikte, Kur’ân-ı Kerîm’in mesajının daha iyi idrak edilmesini sağlayan Tefsir ilmi ve bu ilme yakın bir alan olan Meal konusu da incelenmiştir. Kıraat ve Tefsir ilimleri açısından “dua” konusu üç ana kategori altında değerlendirilmiştir. Bu kategoriler şunlardır: İnsanın anne ve babasına yönelik duaları: Bu bölümde, Hz. İbrahim’in anne-babasına ve mümin kardeşlerine ettiği dua ele alınmıştır. Ayrıca, İsrâ Sûresi’nde Allah’ın insana anne ve babasına dua etmesini emrettiği ayete değinilmiş; insanın kendi çocukluğunu hatırlayarak bu konuda duyarlılık göstermesi gerektiği vurgulanmıştır. Peygamberleri duaları: Bu kısımda, Hz. Peygamber’in Medine ve Mekke yönlerine dair hicret döneminde yaptığı dualar incelenmiştir. Hz. Yunus’un, kendisine verilen görev karşısında bir anlık kızgınlıkla gemiye binip uzaklaşmak istemesi üzerine yaşadığı pişmanlık ve bu pişmanlık neticesinde ettiği dua ele alınmıştır. Hz. Musa’nın duası ise, kendisine Allah tarafından verilen görevin ciddiyetinin farkında olarak aczi yetini ifade etmesi bağlamında değerlendirilmiştir. Şeytandan ve kötülüklerden Allah’a sığınma duaları: Bu bölümde, insanı kötülüğe yönelten ve vesvese yoluyla hakikatten uzaklaştıran şeytan ile şeytanlaşmış insan ve cin türü varlıklardan bahsedilmiştir. Bu bağlamda özellikle Nâs Sûresi üzerinde durulmuş ve konu tefsir açısından değerlendirilmiştir. Belirtilen dualar önce tefsir ilmi açısından incelenmiş, ardından seçilen ayetler kıraat ilmi çerçevesinde yedi kıraat imamının rivayetleri doğrultusunda değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kıraat
• Tefsir
• Meal
• Kıraat İmamı
• Râvî
• Dua
• Kur’ân-ı Kerîm.

Dua in the Context of Qira’at and Tafsir

Öz

This article examines the fundamental sources of the science of Qirā’āt (Qur’anic recitation) and its subfields. It also provides information about the seven Qirā’āt imams, who hold a highly significant place in this discipline, and their transmitters (rāwīs). Furthermore, the study explores the science of Tafsīr (Qur’anic exegesis), which contributes to the understanding of the Qur’ān, as well as the closely related field of translation (tafsīr-based interpretation or meal). From the perspective of Qirā’āt and Tafsīr studies, the concept of “supplication (du’ā)” is analyzed under three main categories: Prayers for one’s parents: This section discusses Prophet Ibrāhīm’s supplication for his parents and fellow believers. In addition, the verse in Sūrat al-Isrā’ commanding humankind to pray for their parents is examined, emphasizing the importance of showing sensitivity by recalling one’s own childhood. Prayers of the Prophets: This part explores the supplications of Prophet Muhammad (peace be upon him) related to the directions of Makkah and Madinah during the period of Hijrah (migration). The supplication of Prophet Yūnus, who momentarily withdrew from his divine mission out of anger and later repented with deep remorse, is analyzed. The supplication of Prophet Mūsā is also examined within the context of his acknowledgment of his own limitations and his awareness of the seriousness of the divine duty entrusted to him. Prayers seeking refuge from Satan and evil: This section focuses on Satan and the human and jinn entities who, by instilling whispers, lead people away from the truth. Within this framework, particular emphasis is placed on Sūrat al-Nās, and the subject is evaluated from the perspective of Tafsīr. The aforementioned prayers are first analyzed within the framework of Tafsīr, and then the selected verses are evaluated according to the narrations of the seven Qirā’āt imams within the context of the science of Qirā’āt.

Anahtar Kelimeler

• Qirā’āt
• Tafsīr
• Translation (Meal)
• Qirā’āt Imams
• Rāwī
• Supplication (Du’ā)
• The Holy Qur’ān.

Kaynakça

1. Ahvâzî, Ebû Ali Hasan b. Ali b. İbrâhim b. Yezdâd. el-Vecîz fî Şerhi Kırâ’ati’l-Kurrâʾi’s-Semâniyyeti Eimmeti’l-Emsâr el-Hamse. Thk. Dureyd Hasan Ahmed. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 2002.
2. Ayan, Hidayet. Kur’an’da Peygamber Duaları ve Dini Kültürümüzdeki Yeri. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
3. Bakırhan, Elif Sarıgen. Kur’ân-ı Kerim’de Geçen Peygamber Dualarının Kıraat Vecihleri ve Tefsire Yansıyan Tarafları. Yüksek Lisans Tezi, Iğdır Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023.
4. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. Hüseyin. Menâkıbü’ş-Şâfiî. Thk. Seyyid Ahmed Sakar. Kahire: Mektebetü Dârü’t-Türâs, 1390/1970.
5. Birişik, Abdulhamit. “Kıraat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/425-429. Ankara: TDV Yayınları, 2022. Birişik, Abdulhamit. “Tefsir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/281-290. İstanbul: TDV Yayınları, 2011. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-Sahîh. Thk. Mustafa Dîb el-Bığâ. 5 Cilt. Şam: Dâr İbn Kesîr, 1414/1993.
6. Cercânî, Abdülkâhir. Dercü’d-Dürer fî Tefsîri’l-Ây ve’s-Süver. Thk. M. Âdîb Şekûr Emrîr. Amman: Dârü’l-Fikr, 1430/2009.
7. Cilacı, Osman. “Dua”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 9/529-532. İstanbul: TDV Yayınları, 1994. Çakıcı, Öz İrfan. “Kur’ân’ın Korunmasında Hıfz ve Kitâbet”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 2019. Çiftçi, Nurettin. “Hz. Mûsâ Kıssasında Bazı Lafzî Müteşâbih Âyetler”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 6 (2022): 596-604.
8. Dânî, Ebû Amr. el-Mukniʿ fî Resmi Mesâhifi’l-Emsâr. Thk. Muhammed es-Sâdık Kamhâvî. Kahire: Mektebetü’l-Külliyyâti’l-Ezheriyye, ts.

9. Demirci, Muhsin. Tefsir Terimleri Sözlüğü. İstanbul: MÜ İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2016.
10. Ebû Hayyân el-Endelüsî. el-Bahrü’l-Muhît. Thk. Sıdkî Muhammed Cemîl el-Attâr vd. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1420/2000.
11. Ertuğrul, Resul. “Kur’an’da Fiilî Dua”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 4/4 (2015): 898-915. Gülle, Sıtkı. “Kur’an-ı Kerim’de Dua Kavramı”. EKEV Akademi Dergisi 18 (2004): 116-130.
12. İbn Cüzey el-Kelbî. et-Teshîl li-ʿUlûmi’t-Tenzîl. Thk. Abdullah el-Hâlidî. Beyrut: Dârü’l-Erkam, 1416/1995. İbn Fâris. Muʿcemü Mekâyîsi’l-Luğa. Thk. Abdüsselâm Muhammed Harun. Kahire: Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1389/1969.
13. İbn Kesîr. Tefsîru’l-Kur’ân’il-‘Azîm. Thk. Muhammed İbrahim ve Muhammed Ahmed. 7 Cilt. İstanbul, 1984.
14. İbn Manzûr. Lisânü’l-‘Arab. Beyrut: Dâr Sâdır, 1414.
15. İbn Mücâhid. Kitâbü’s-Sebʿa. Kahire, ts.
16. İbnü’l-Cezerî. Müncidü’l-Mukriʾîn ve Mürşidü’t-Tâlibîn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1420/1999.
17. Kurtubî, Ebû Abdullâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-Ahkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1384/1964.
18. Mevdûdî. Tefhîmu’l-Kur’ân. Çev. Kurul. İstanbul: İnsan Yayınları, 1991.
19. Müslim. el-Câmiʿu’s-Sahîh. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1374/1955. Nursî, Said. Lem’alar. İstanbul: Envar Neşriyat, 2016
20. Ömer, Ahmed Muhtar Abdülhamîd. Muʿcemu’l-Luğati’l-ʿArabiyyeti’l-Muʿâsıra. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1429/2008.
21. Pezdevî, Muhammed. Usûlü’d-Dîn (Ehl-i Sünnet Akâidi). Çev. Şerafettin Gölcük. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 1980.
22. Râzî, Fahreddin. Mefâtîhu’l-Gayb (et-Tefsîru’l-Kebîr). Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1420/1999. Râgıb el-İsfahânî. el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. Thk. Safvân Adnân ed-Dâvûdî. Beyrut: Dârü’l-Kalem, 1412/1992.
23. Sâbûnî, Muhammed Ali. Safvetü’t-Tefâsîr. Kahire: Dârü’s-Sâbûnî, 1417/1997.
24. Selahattin Parladır. “Dua”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/430-431. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
25. Sifil, Ebubekir. “Kıraat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/433-436. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
26. Şengül, İdris. “Kıssa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25/498-500. Ankara: TDV Yayınları, 2022.
27. Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-Beyân ʿan Teʾvîli Âyi’l-Kur’ân. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
28. Tayyâr, Müsâid b. Süleymân. Tefsir, Te’vil, İstinbat, Tedebbür ve Müfessir Kavramı. Suudi Arabistan: Dâr İbnü’l-Cevzî, 1427/2006.
29. Zemahşerî, Muhammed b. Ömer. el-Keşşâf ʿan Hakâʾiki Gavâmızi’t-Tenzîl. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1987.
30. Zerkeşî, Bedreddin. el-Burhân fî ʿUlûmi’l-Kur’ân. Thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1376/1957.