Molla Musa el-Celâlî’nin “Fennü’l-Akâid” Risalesinde Yer Alan İtikâdî Görüşleri
Öz
Ülkemizin Doğu bölgesinde yetişen son dönem alimlerinden biri olan Molla Musa el-Celâlî (Gecit), hayatını ilim, irfan ve dinî alanlarda hizmet yoluna adamış önemli şahsiyetlerden birisidir. Bu amaçla bölgenin değişik yerlerinde kurduğu medreseler vasıtasıyla birçok kişinin yetişmesine vesile olmuştur. Bunların yanında son dönemlerinde kaleme aldığı eserlerle ilim camiası arasındaki yerini pekiştirmiştir. Bu eserlerden birisi de “Fennü’l-Akâid” adındaki birkaç sayfadan oluşan ve “Mecmuatu’l-Ulûm” isimli eserin içinde yer verdiği kısa risalesidir. Akâid ilminin hulasası şeklinde hazırladığı bu risalesinde akâid ilminin tanımından sonra birçok kaynakta karşılaştığımız üzere ilahiyyât, nübüvvât ve sem’iyyât taksimatını yapmakta, her birinin de alt başlıklarına değinmektedir. Böylece medreselerde okuyan öğrencilere akâid alanında özet bilgiler sunan temel bir kaynak sunumu amaçlanmıştır. Biz de bu makalemizde çok kısıtlı imkanlar dahilinde Molla Musa el-Celâlî’nin “Fennü’l-Akâid” risalesini inceleyip müellifin bu alandaki itikâdî düşüncelerini imkan dahilinde diğer mezheplerin görüşleriyle karşılaştırmak suretiyle değerlendirmeye gayret göstereceğiz.
Anahtar Kelimeler
Kelâm, Mecmuatu’l-Ulûm, Fennü’l-Akâid, İlahiyyât, Nübüvvât, Sem’iyyât
Kaynakça
- Âmidî, Ebü’l-Hasan Seyfüddin. Gâyetü’l-Merâm. Thk. Hasan Mahmûd Abdüllatîf, Kahire, 1391/1971.
- Ardoğan, Recep. Delillerden Temellere Sistematik Kelam, Klm Yayınları, İstanbul 2016.
- Aydın, Ömer. “Haberi Sıfatları Anlama Yolları”, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1/1, 1999, 133-158.
- Bağdâdî, Ebu Mansur Abdulkahir b. Tahir b. Muhammed b. Abdullah et-Temimî. Usulu’d-Din, Beyrut, 1981.
- Cürcânî, es-Seyyid eş-Şerîf Ali b. Muhammed. Kitabu’t-Ta’rifât, nşr. M. Abdurrahman el-Maraşî, Beyrut, 1416/1995.
- el-Celâlî, Molla Musa, Mecmuatu’l-Ulûm, ed. Mehmet Seyid Gecit-Mehmet Salih Gecit, Ravza yayıncılık, İstanbul, 2023.
- el-Celâlî, Molla Musa. Hadis İnkarcılarına Cevaplar, Nuhbe Yayınları, İstanbul, 2020.
- es-Seffârinî, Muhammed b. Ahmed b. Salim. Levamiu'l-Envar el-Behiyye ve Sevatiu'l-Esrâr el-Eseriyye li-Şerhi'd-Dürrati'l-Mudîyye fi-Akdî'l-Fırkati'l-Mardîyye, Dımaşk, 1401/1981.
- Eş’arî, Ebu’l-Hasan. el-İbâne an Usuli’d-Diyâne. thk. Beşir Muhammed Uyûn, Mektebetü Darı’l-Beyân, Şam, 1413/1993.
- Eş’arî, Ebu’l-Hasan. Kitabü’l-Luma’ fî’r-Reddi alâ Ehli’z-Zeyğ ve’l-Bida’, thk. Hammude Gurabe, Mektebetü’l-Ezheriyyetü Li’t-Türas, Kahire, ty,