Molla Musa el-Celali’nin Mecmuatu’l-Ulum Eserinde Belağatta Bedii İlmi

Öz

Şeyh Molla Musa El-Celali, İlimler Külliyatı adlı eserinde Bedi' ilmine değinmiştir. Belâgat ilmini dil ve terminolojik olarak tanımlamış, bu ilmin mucidini, ortaya çıkış tarihini, gümüş ve ahlâk bakımından bölümlerini açıklamıştır. Şeyh el-Celali, İlimler Külliyatı adlı kitabıyla, açıkladığı ilimleri okuyucuya ve acemi öğreniciye fayda sağlayacak şekilde sınırlamaya çalışmış, kendisini tanım ve türlerden bahsetmekle sınırlamış, konuya girmeden bazı açıklama örnekleri vermiştir. Uzatmayı önlemek ve okuyucuyu sıkılmaktan uzak tutmak için ayrıntılara ve uzun açıklamalara deginilmemiş. Materyalini toplarken en iyi kitaplarda çoğunlukla sınırlı ve açıklama ve açıklama gerektiren alanlarda uzatmalara güvendi. İki türü açıkladı. Kelime ve mana bakımından beyanı anlatmış ve Bedi'nin ahlâkî ilmi kapsamına giren bilgileri on dört bölümden zikretmiş, Badi'nin ilmi kapsamına giren bilgileri ise üç bölümden zikretmiştir. Şeyh el-Celâlî, malzemesini sunmayı başarmıştır. Araştırma, el-Celali'nin belirttiği gibi, belâgat âlimleri ile Bedi'nin karşılaştırılmasıyla ortaya çıkmış, materyalin sunumunda kendisi ile alimler arasında var olan farklılıklara değinmiştir. belagata bir giriş ve iki bölümle gerçekleşmiştir. Birinci bölümde şeyhin hayatından bazı tanımlar ve bilgiler yer almış, ikinci bölümde ise Şeyh El-Celali'nin bölümlerine göre araştırma materyalinin açıklanması yapılmış ve araştırma sonuçlandırılmıştır. Sonuç olarak en önemli sonuçlar verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Belâgat
• Bedi
• Molla Musa el-Celali
• İlimler Külliyatı.

البلاغة في علم البديع عند ملا موسى الجلالي من خلال كتابة مجموعة العلوم

Öz

Bedii Science in Rhetoric in Molla Musa el-Celali's Mecmuatu'l-Ulum Work

Öz

Şeyh Molla Musa El-Celali, İlimler Külliyatı adlı eserinde Bedi' ilmine değinmiştir. Belâgat ilmini dil ve terminolojik olarak tanımlamış, bu ilmin mucidini, ortaya çıkış tarihini, gümüş ve ahlâk bakımından bölümlerini açıklamıştır. Şeyh el-Celali, İlimler Külliyatı adlı kitabıyla, açıkladığı ilimleri okuyucuya ve acemi öğreniciye fayda sağlayacak şekilde sınırlamaya çalışmış, kendisini tanım ve türlerden bahsetmekle sınırlamış, konuya girmeden bazı açıklama örnekleri vermiştir. Uzatmayı önlemek ve okuyucuyu sıkılmaktan uzak tutmak için ayrıntılara ve uzun açıklamalara deginilmemiş. Materyalini toplarken en iyi kitaplarda çoğunlukla sınırlı ve açıklama ve açıklama gerektiren alanlarda uzatmalara güvendi. İki türü açıkladı. Kelime ve mana bakımından beyanı anlatmış ve Bedi'nin ahlâkî ilmi kapsamına giren bilgileri on dört bölümden zikretmiş, Badi'nin ilmi kapsamına giren bilgileri ise üç bölümden zikretmiştir. Şeyh el-Celâlî, malzemesini sunmayı başarmıştır. Araştırma, el-Celali'nin belirttiği gibi, belâgat âlimleri ile Bedi'nin karşılaştırılmasıyla ortaya çıkmış, materyalin sunumunda kendisi ile alimler arasında var olan farklılıklara değinmiştir. belagata bir giriş ve iki bölümle gerçekleşmiştir. Birinci bölümde şeyhin hayatından bazı tanımlar ve bilgiler yer almış, ikinci bölümde ise Şeyh El-Celali'nin bölümlerine göre araştırma materyalinin açıklanması yapılmış ve araştırma sonuçlandırılmıştır. Sonuç olarak en önemli sonuçlar verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Belâgat
• Bedi
• Molla Musa el-Celali
• İlimler Külliyatı.

Kaynakça

1. الجرجاني، عبد القاهر بن عبد الرحمن بن محمد، أسرار البلاغة، تح محمود شاكر. ( جدة: دار المدني، 1991).
2. الجلالي، ملا موسى، حاشية الواضح المسالك على تفسير المدارك، اعتنى بها الدكتور محمد صالح الجلالي والملا محمد فريد الجلالي.( إسطنبول: دار الروضة إسطنبول، 2017).
3. الجلالي، ملا موسى، مجموعة العلوم. ( إسطنبول: دار الشفقة، 2011).
4. السامرائي، مهدي صالح، تأثير الفكر الديني في البلاغة العربية. ( دمشق: المكتب الإسلامي،1977).
5. السكاكي، يوسف بن أبي بكر بن محمد، مفتاح العلوم. ( بيروت: طبعة دار الكتب العالية،1983).
6. الخطيب القزويني، جلال الدين محمد بن عبد الرحمن، التلخيص في علوم البلاغة، تح عبد الرحمان البرقوقي. ( بيروت: دار الفكر العربي، 1932).
7. الخطيب القزويني، جلال الدين محمد بن عبد الرحمن، الإيضاح في علوم البلاغة. ( بيروت: دار الكتب العلمية، 2003).
8. طبانة، بدوي، علم البيان.( القاهرة: مكتبة الأنجلو المصرية، 1967).

9. ابن منظور، جمال الدين بن محمد بن مكرم، لسان العرب. ( بيروت: دار صادر، 1993).
10. التفتازاني، عمربن مسعود، علم البديع. ( الأردن: مكتبة البشرى، 2010).
11. الجارم، علي، وأمين، مصطفى، البلاغة الواضحة.( القاهرة، دار المعارف، د. ت).
12. الجلالي، ملا موسى، حاشية الواضح المسالك على تفسير المدارك، اعتنى بها الدكتور محمد صالح الجلالي والملا محمد فريد الجلالي. (إسطنبول: دار الروضة، 2017). شوقي ضيف، البلاغة تطور وتاريخ. ( القاهرة: دار المعارف، د. ت). بن شاه الهندي، محمد بن عبد الحق، الإكليل على مدارك التنزيل وحقائق التأويل للإمام النسفي، تح محي الدين البيرقدار. ( بيروت: دار الكتب العلمية، 2012).
13. مطلوب، أحمد، معجم المصطلحات البلاغية وتطورها. ( بغداد: مطبعة المجمع العلمي العراقي، 1987).
14. وهبه، مجدي، والمهندس كامل ، معجم المصطلحات العربية في اللغة والأدب. ( بيروت، مكتبة لبنان، د. ت).