The Effect of Disasters on Applications to Health Institutions and Their Relationship With Health Literacy Level

Yıl 2025, Cilt: 35 Sayı: 6, 1216 - 1226

Muhammed Mustafa Beyoğlu , Erhan Kaya , Levent Çevik , Muhammed Semih Gedik , Hakan Hakkoymaz

Öz

Aims: We aimed to investigate the impact of disasters on individuals' application to health institutions and their relationship with health literacy (HL) levels.
Methods: 209 patients who applied to the emergency clinic were 18 years of age and older and had a good level of consciousness and were randomly included in the study. A descriptive survey (19 questions) and the Adult Health Literacy Scale (23 questions) were administered face to face to the participants. The suitability of the data for normal distribution was evaluated with the Kolmogorov-Smirnov test. The Mann-Whitney U test was applied to groups of two, and the Kruskal-Wallis test was applied to groups of three or more. Cases where the p-value was below 0.05 were considered statistically significant.
Results: When the pre-disaster and disaster periods are compared, the rate of application to primary health care institutions has doubled. Those who do not have a chronic disease, who are >40 years old, and who consider themselves adequate to protect themselves from infectious diseases had high HL levels. Additionally, as education and economic status increased, HL level increased. 84 of the participants (40.2%) missed their follow-ups at health centers during the disaster period.
Conclusions: It shows that large-scale disasters cause significant changes in individuals' preferences for applying to health services and that the level of health literacy is an effective factor in these preferences. Considering that individuals with low health literacy levels may not benefit sufficiently from health services during disaster periods, it is necessary to increase health education regarding disasters and increase health literacy in society.

Anahtar Kelimeler

Disasters , health literacy , primary health care , pandemic , earthquake

Afetlerin Sağlık Kuruluşu Başvuruları Üzerine Etkisi ve Sağlık Okuryazarlık Düzeyleriyle İlişkisi

Öz

Amaç: Afetlerin, bireylerin sağlık kuruluşları başvurusu üzerine etkisini ve sağlık okuryazarlık (SOY) düzeyleriyle ilişkisini araştırmayı amaçladık.
Gereç Yöntem: Acil polikliniğine başvurusu olan, 18 yaş ve üzeri, bilinç düzeyi yerinde olan hastalardan gelişigüzel olarak araştırmayı kabul eden 209 hasta dahil edilmiştir. Katılımcılara tanımlayıcı anket (19 soru) ve Yetişkin Sağlık Okuryazarlık Ölçeği (23 soru) yüz yüze uygulanmıştır. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogrov- Simirnov testi ile değerlendirildi. İkili gruplara Mann-Whitney U testi, üç ve daha fazla gruplara Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. p değerinin 0,05’in altında olduğu durumlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular: Afet öncesi ve afet dönemi kıyaslandığında birinci basamak sağlık kuruluşlarını başvuru oranı iki katına çıkmıştır. Kronik hastalığı olmayanlar, >40 yaş, ile kendini bulaşıcı hastalıklardan korunmada yeterli gören grubun SOY düzeyi yüksek bulunmuştur. Ayrıca Eğitim ve ekonomik durum yükseldikçe SOY düzeyi yükselmekteydi. Katılımcılardan 84’ü (%40.2) ise afet döneminde sağlık merkezlerindeki takiplerini aksatmıştır.
Sonuç: Büyük ölçekli afetlerin bireylerin sağlık hizmetlerine başvuru tercihlerinde belirgin değişikliklere neden olduğunu ve sağlık okuryazarlık seviyesinin bu tercihler üzerinde etkili bir faktör olduğunu göstermektedir. Sağlık okuryazarlık düzeyi düşük bireylerin afet dönemlerinde sağlık hizmetlerinden yeterince yararlanamayabileceği göz önüne alındığında, afetlere yönelik sağlık eğitimlerinin artırılması ve toplumda sağlık okuryazarlığının yükseltilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Afetler , sağlık okuryazarlığı , birinci basamak sağlık hizmetleri , pandemi , deprem

Kaynakça

• 1. WHO. Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it 2020; Erişim Tarihi: 24.01.2025.
• 2. TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, COVID-19 (SARS-CoV-2 Enfeksiyonu) Rehberi. https://covid19.saglik.gov.tr/Eklenti/39551/0/covid-19rehberigenelbilgilerepidemiyolojivetanipdf.pdf 2020; Erişim Tarihi:24.01.2025.
• 3. Gedik MS, Hakkoymaz H, & Basan N. Evaluation of Patients Diagnosed with COVID-19. Van Sağlık Bilimleri Dergisi 2020;13(COVID-19 Özel Sayı), 19-28.
• 4. Kılıç N, Örüm MH, Örüm D. COVID-19 Pandemisinin Bir Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’nin Yatan Hasta Profiline Etkisi: 2019 ve 2020 Yılı Verilerinin Karşılaştırması. Sağlık Bilimlerinde Değer 2025;15(1), 43-50.
• 5. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters—United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Human Cost of Disasters: An Overview of the Last 20 Years (2000–2019); CRED-UNDRR: Brussels, Belgium 2020; 30p, 6-7.
• 6. Clements BW, Casani JAP. Disasters and Public Health: Planning and Response, 2nd ed.; Butterworth-Heinemann: Oxford, UK 2016; 538p, 219-241. ISBN 978-0-12-801980-1.
• 7. Sezer A, Kadıoğlu H. Yetişkin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği’nin Geliştirilmesi. Journal of Anatolia Nursing and Health Sciences 2014;17(3), 165-170.
• 8. Türkoğlu MC. Doğal Afetlerde Sunulan Sağlık Hizmetlerinin Sağlık İletişimi Perspektifinden Değerlendirilmesi. TOGÜ Erbaa Sağlık Ve Yönetim Dergisi 2024;1(1), 53-69.
• 9. Yüksel S. Afetlerde Hastane ve Acil Birim Hazırlığı. Öztekin SD, editör. Afet Hemşireliği. Ankara: Türkiye Klinikleri 2018; p.16-22.
• 10. Karcıoğlu Ö, Topaçoğlu H. Savaş ve terör afetlerinde acil servis triajı. Okmeydanı Tıp Dergisi 2017;33(1), 1-8.
• 11. Aydın Yıldırım T, Gebeşoğlu N. Kronik Hastalığı Olan Bireylerde Covid 19 Korkusu ve Sağlık Hizmetlerini Kullanma Durumlarının Değerlendirilmesi. IGUSABDER 2022;98–113.
• 12. Bulucu Büyüksoy GD, Özdil K, Çatıker A. Covid-19 pandemisinde 6-12 yaş arası çocuklarda karşılanmamış sağlık hizmeti gereksinimleri. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi 2021;3(1):4-17
• 13. Mahmood MM, Rehman J, Arif B, Rehman Z, Aasim M, Saeed MT. Knowledge, attitudes and practices of patients with chronic illnesses during the covid 19 pandemic: a cross-sectional survey from Pakistan. Chronic Illn 2021;0(0):1-12.
• 14. TATD. Tatd Afet Komisyonu Saha Gözlem Raporu https://tatd.org.tr/genel/tatd-afet-komisyonu-saha-gozlem-raporu/ 2023; Erişim Tarihi: 24.01.2025.
• 15. Gürer A, Gemlik HN. Covid-19 Pandemisi Sürecinde Sahada Olan Sağlık Çalışanlarının Yaşadıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri Üzerine Nitel Bir Araştırma. SHED 2020;4(2):45-52.
• 16. Akgül İ. Sağlık Okuryazarlığının Önemi Ve Sağlık Harcamalarına Etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 2024;11(3), 268-284.
• 17. Beyoğlu MM, Avcı D. Examination of the relationship between health literacy, concern and anxiety in adults with diabetes mellitus or hypertension and comparison with individuals without chronic disease. Journal of Surgery and Medicine 2020;4(6), 456-459.
• 18. Kaya S, Şantaş G. COVID-19 Salgınına Yönelik Tutumda Sağlık Okuryazarlığının Etkisi. HSİD 2024;27(2):205-24.
• 19. Gözlü K. A Social Determinant Of Health: Health Literacy. Med J SDU 2020; 27(1): 137-144.