SÜRDÜRÜLEBİLİR DİYETLER VE HALK SAĞLIĞI: SAĞLIK VE ÇEVRESEL ETKİLERİN DERLEME NİTELİĞİNDE İNCELENMESİ
Öz
Bu derleme çalışmasının amacı, sürdürülebilir beslenme kavramını çevresel sürdürülebilirlik ve insan sağlığı perspektifinden incelemek ve sürdürülebilir diyet modellerinin sağlık üzerindeki potansiyel etkilerini güncel literatür doğrultusunda değerlendirmektir. Küresel gıda sistemleri, bir yandan iklim değişikliği, doğal kaynakların tükenmesi ve biyolojik çeşitlilik kaybı gibi çevresel sorunlarla karşı karşıya kalırken, diğer yandan obezite, diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar gibi beslenme kaynaklı kronik hastalıkların artışıyla mücadele etmektedir. Bu bağlamda sürdürülebilir diyetler, hem çevresel yükün azaltılması hem de toplum sağlığının iyileştirilmesi açısından önemli bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu derlemede sürdürülebilir diyetlerin temel bileşenleri; bitki temelli beslenmenin artırılması, hayvansal gıda tüketiminin azaltılması, yerel ve mevsimsel gıdaların desteklenmesi, gıda israfının önlenmesi ve adil gıda erişiminin sağlanması başlıkları altında ele alınmıştır. Literatürde yer alan bulgular, sürdürülebilir beslenme modellerinin sera gazı emisyonlarının azaltılması, doğal kaynakların daha verimli kullanılması ve kronik hastalık risklerinin düşürülmesi gibi önemli çevresel ve sağlık faydaları sağlayabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte sürdürülebilir diyetlerin yaygınlaştırılabilmesi için bireysel davranış değişikliklerinin yanı sıra politika düzenlemeleri, gıda sistemlerinde yapısal dönüşümler ve sosyal eşitsizliklerin azaltılmasına yönelik bütüncül yaklaşımlar gerekmektedir. Sonuç olarak sürdürülebilir beslenme, hem çevresel sürdürülebilirliği destekleyen hem de halk sağlığını geliştiren çok boyutlu bir strateji olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aidoo, O. F., Osei-Owusu, J., Asante, K., Dofuor, A. K., Boateng, B. O., &, Chia, S. Y. (2023). Insects as food and medicine: A sustainable solution for global health and environmental challenges. Frontiers in Nutrition, 10, 1113219.
- Aldaya, M. M., Ibañez, F. C., Domínguez-Lacueva, P., Murillo-Arbizu, M. T., Rubio-Varas, M., & Beriain, M. J. (2021). Indicators and recommendations for assessing sustainable healthy diets. Foods, 10(5), 999.
- Alexandropoulou, I., Goulis, D. G., Merou, T., Vassilakou, T., Bogdanos, D. P., & Grammatikopoulou, M. G. (2022). Basics of sustainable diets and tools for assessing dietary sustainability: a primer for researchers and policy actors. Paper presented at the Healthcare.
- Ares, G., De Rosso, S., Mueller, C., Philippe, K., Pickard, A., &, Varela, P. (2024). Development of food literacy in children and adolescents: implications for the design of strategies to promote healthier and more sustainable diets. Nutrition reviews, 82(4), 536-552.
- Avesani, C. M., Cardozo, L. F., Wang, A. Y.-M., Shiels, P. G., Lambert, K., &, Mafra, D. (2023). Planetary health, nutrition, and chronic kidney disease: connecting the dots for a sustainable future. Journal of Renal Nutrition, 33(6), S40-S48.
- Bajželj, B., Laguzzi, F., Röös, E. (2021). The role of fats in the transition to sustainable diets. The Lancet Planetary Health, 5(9), e644-e653.
- Balehegn, M., Kebreab, E., Tolera, A., Hunt, S., Erickson, P., & Adesogan, A. T. (2021). Livestock sustainability research in Africa with a focus on the environment. Animal Frontiers, 11(4), 47-56.
- Barrett, B. (2022). Health and sustainability co-benefits of eating behaviors: Towards a science of dietary eco-wellness. Preventive Medicine Reports, 28, 101878.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Gıda Özellikleri
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Nurgül Arslan
*
0000-0002-7618-0859
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
29 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
24 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 51 Sayı: 3
GIDA Dergisi Creative Commons Atıf-Gayri Ticari 4.0 (CC BY-NC 4.0) Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.