Türkiye’de finansal gelişme ile firmaların finansal performansı arasında nedensel bir ilişki var mı? Toda-Yamamoto nedensellik testinden çıkarımlar

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 3, 191 - 213, 27.10.2025

Sonay Akar

https://doi.org/10.30855/gjeb.2025.11.3.001

Öz

Ekonominin bir bileşeni olan reel sektör işletmeleri talebi karşılamaya yönelik mal ve hizmet üretmektedir. Ekonomilerin itici güç olarak sınıflandırılan reel kesimin üretim gücü, kalkınma ve büyüme üzerinde önemli etkiler oluşturabilmektedir. Dolayısıyla reel sektörü bu önemli misyonunda destekleyecek gelişmiş bir finansal sistem gerekmektedir. Bu perspektifle çalışma, finansal gelişme ile firma performansı arasındaki ilişkinin nedensellik çerçevesinde incelenmesi hedefiyle yapılmıştır. Çalışmada Türkiye’de firmaların finansal performansının ölçümünde hem konvansiyonel hem de değer odaklı performans ölçütleri kullanılmış, finansal gelişmenin ölçümü ise değişkenlerin fazla sayıda olması nedeni ile bir endeks oluşturulmak suretiyle hesaplanmıştır. Çalışmada halka açık firmalardan oluşan Toptan ve Perakende sektörü ile Ulaştırma ve Depolama sektörü üzerinde Toda-Yamamoto (1995) Nedensellik Tekniği kullanılarak analiz gerçekleştirilmiştir. Nedensellik test sonuçları Türkiye’de Menkul Kıymetler Piyasa Endeksi’nden (MKPIY) Ulaştırma ve Depolama sektörünün Ekonomik Katma Değeri’ne (EKD) doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir. Toptan ve Perakende sektöründe ise bir nedensellik ilişkisi bulunamamıştır.

Anahtar Kelimeler

Anahtar Kelimeler: Finansal Gelişme , Finansal Performans , Reel Sektör , Toda-Yamamoto Nedensellik

Is there a causal relationship between financial development and financial performance in Turkiye? Inferences from Toda-Yamamoto causality test

Öz

Real sector enterprises which are a component of the economy, produce goods and services to meet the demand. It can have significant effects on development and growth the production power of the real sector, which is classified as the driving force of economies, Therefore, It is reguired a developed financial system to support the real sector in this important mission. From this perspective, this study aims to examine within the framework of causality the relationship between financial development and firm performance. In the study, both conventional and value-oriented performance measures were used to measure the financial performance of firms in Turkiye, and an index was calculated for the measurement of financial development due to the large number of variables. In the study, the Toda-Yamamoto (1995) Causality Technique was used to analyse the Wholesale and Retail sector with the Transport and Warehousing sector, which are composed of publicly traded firms. The causality test results show that there is a unidirectional causality relationship from the Securities Market Index (MKPIY) to the Economic Value Added (EVA) of the Transport and Storage sector in Turkiye. No causal relationship was found in the Wholesale and Retail sectors.

Anahtar Kelimeler

Keywords: Financial Development , Financial Performance , Real Sector , Toda-Yamamoto Causality

Kaynakça

• Abdi, H. ve Williams, L. J. (2010). Principal component analysis. Wiley İnterdisciplinary Reviews: Computational Statistics, 2(4), 433-459. Doi: http://dx.doi.org/10.1002/wics.101
• Abu-Bader, S. ve Abu-Qarn, A. (2006). Financial development and economic growth nexus: Time series evidence from middle eastern and north African countries. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/972/1/MPRA_paper_972.pdf
• Adeusi, S.O. ve Aluko, O.A. (2015). Relevance of Financial Sector Development On Real Sector Productivity: 21st Century Evidence From Nigerian İndustrial Sector. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 5(6), 118-132. Doi: http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v5-i6/1661
• Alam, P. ve Nizamuddin, M. (2012). Performance measures of shareholders wealth: An application of economic value added (EVA). International Journal Of Applied Financial Management Perspectives, 1(2), 160-166. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2217307.
• Arellano, C, Bai, Y. ve Zhang, J. (2012) Firm dynamics and financial development. Journal of Monetary Economics, 59(6), 533-549. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304393212000748.
• Asaleye, A. J., Adama, J. I. ve Ogunjobi, J. O. (2018). Financial sector and manufacturing sector performance: evidence from Nigeria. Investment Management and Financial Innovations, 15(3), 35-48. Doi: http://dx.doi.org/10.21511/imfi.15(3). 2018.03
• Aydın, N., Başar, M. ve Coşkun, M. (2017). Finansal yönetim (5. baskı). Ankara: Detay Yayıncılık.
• Baraz, E. H. ve Daşbaşı, B. (2016). Finansal performans ölçüm yöntemi olarak EVA ile BİST’de işlem gören bankalar üzerine bir uygulama. The Journal of Academic Social Science, 29(29), 520-537. Doi: http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.1271
• Beck, T. (2012). The role of finance in economic development–benefits, risks, and politics. New York: Oxford University Press.
• Berk, N. (2017). Finansal yönetim. 12. Baskı, İstanbul: Türkmen Kitabevi.
• Binicioğulları, (2014). Yeni küresel finansal mimarinin finansal sistem üzerine etkilerinin analizi: Türkiye örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Bititci, U., Garengo, P., Dörfler, V. ve Nudurupati, S. (2012). Performance measurement: challenges for tomorrow. International Journal of Management Reviews, 14(3), 305-327. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1468-2370.2011.00318.x
• Brigham, E. F. (2006). Finansal Yönetimin Temelleri (Çev. Ö. Akmut ve H. Sarıaslan). Ankara: Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Yayınları.
• Butler, A.W. ve Cornaggia, J. (2007). Does Access to Finance Improve Productivity? Evidence from a Natural Experiment. Dallas School of Management, University of Texas.
• Cornett, M. M., Adair Jr, T. ve Nofsinger, J. (2016). Finans (Finance). Çeviri Editörü: Vedat Sarıkovanlık, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
• Damodaran, A. (2007). Return On capital (ROC), return on ınvested capital (ROIC) and return on equity (ROE): measurement and implications. SSRN Working Paper. Stern School of Business, New York University. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1105499.
• Demirgüç-Kunt, A. ve Maksimovic, V. (1998). Law, finance, and firm growth. The Journal of Finance, 53(6), 2107-2137. Doi: https://doi.org/10.1111/0022-1082.00084
• Demirguc-Kunt, A., Love, I. ve Maksimovic, V. (2006). Business environment and the incorporation decision. Journal of Banking & Finance, 30(11), 2967-2993. Doi: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S037842660600094X.
• Dess G. G. ve Robinson R. B. Jr. (1984). Measuring organizational performance in the absence of objective measures: The case of the privately-held firm and conglomerate business unit. Strategic Management Journal, 5(1), 265–273. Doi: https://doi.org/10.1002/smj.4250050306
• Dumitrescu, E. I. ve Hurlin, C. (2012). Testing for Granger non-causality in heterogeneous panels. Economic Modelling, 29(4), 1450-1460. Doi: https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.02.014.
• Elijah, U. ve Uchechi, R.O. (2012) Financial sector development and industrial production in Nigeria (1970-2009): an ARDL co-integration approach. Journal of Applied Finance & Banking, 2(4), 49-68.
• Erem, A. G. I. ve Akyüz, Y. (2014). Piyasa katma değerini açıklamada ekonomik katma değerin geleneksel performans ölçütleri karşısındaki durumunun incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(3), 371-385. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/194223
• Farrel JR, J. L. (1985). The dividend discount model: A primer. Financial Analysts Journal, 41(6), 16-25. Fındık, H. (2013). Finansal performansın değer odaklı ölçülmesi: ekonomik katma değer yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 5(8), 90-105.
• Figankaplan, T. (2021). Bankacılık sektöründe finansal performans ve ekonomik katma değer ilişkisi: BIST’te işlem gören bankalar üzerine bir inceleme (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul.
• Fintables (2024). Erişim, 10 Eylül 2024, https://fintables.com/radar
• Hertenstein, J. H., Platt, M. B. ve Veryzer, R. W. (2005). The impact of industrial design effectiveness on corporate financial performance. Journal of product innovation management, 22(1), 3-21. Doi: https://doi.org/10.1111/j.0737-6782.2005.00100.x
• Horasan, E. ve Yılmaz, T. (2019). Türk imalat şirketlerinde piyasa katma değerini (MVA) açıklayan ekonomik katma değer (EVA) mı yoksa kârlılık mı?. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(41), 295-315. Doi: https://doi.org/10.31795/baunsobed.580589
• Investing (2024). Erişim, 10 Eylül 2024, https://www.investing.com/
• Kariuki, C. W. (2008). An Analysis of the ınformation content of economic value added as a performance measure of banks in Kenya (Unpublished master's thesis). University of Nairobi, Kenya
• Karahan, O. ve Yılgör, M. (2011). Financial deepening and economic growth in Turkey. Mibes Transactions, 5(2), 19-29. https://www.researchgate.net/profile/Metehan-Yilgoer/publication/331498746_Financial_Deepening_and_Economic_Growth_in_Turkey/links/5c7d51e892851c695054b39e/Financial-Deepening-and-Economic-Growth-in-Turkey.pdf
• Kılıç, P. (2019). Finansal performans ve hisse senedi getirileri arasındaki ilişki: BIST’te enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalar üzerine bir uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Niğde.
• Kızıl, C. (2023). Otomotiv sektöründe finansal performansın oran yöntemiyle analizi: Karsan ve Ford Otosan karşılaştırması (2017-2021 Dönemi). Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 255-275. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2610091
• King, R.G. ve Levine, R. (1993). Finance and growth: Schumpeter might be right. The Quarterly Journal of Economics, 108(3), 717-737. https://www.isid.ac.in/~tridip/Teaching/DevEco/Readings/07Finance/05King%26Levine-QJE1993.pdf
• Koyuncu B. (2010). Değere dayalı ve geleneksel finansal performans ölçütlerinin karşılaştırmalı analizi: IMKB’de bir uygulama (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Kulalı, İ. (2016). Finansal varlıkları fiyatlama modeli ve beta katsayısının düzenlemeye tabi piyasalarda kullanımı. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(31), 274-295. Doi: https://doi.org/10.30976/susead.302168.
• Levine, R. (2004). Finance and growth: theory and evidence. Handbook of Economic Growth, 1, 65-934. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w10766/w10766.pdf
• Robert Lucas, JR. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3-42. Doi: https://doi.org/10.1016/0304-3932(88)90168-7
• McKinnon, Ronald I. (1973). Money and capital in economic development. Washington, DC: Brookings Institution Press.
• Medetoğlu, B. ve Doğru, E. (2022). Toda-Yamamoto testi ile nedensellik ilişkisi tespiti: Değerli metaller üzerine bir uygulama. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 747-757. Doi: https://doi.org/10.29106/fesa.1183279
• Mishra, S. P., Sarkar, U., Taraphder, S., Datta, S., Swain, D., Saikhom, R. ve Laishram, M. (2017). Multivariate statistical data analysis-principal component analysis (PCA). International Journal of Livestock Research, 7(5), 60-78. Doi: https://doi.org/10.5455/ijlr.20170415115235
• Obaidat, A. N. (2019). Is economic value added superior to earnings and cash flows in explaining market value added? an empirical study. International Journal Of Business, Accounting, & Finance, 13(1), 57-69.
• Oktayer, A. (2007). Finansal derinleşmenin ekonomik performans Üzerindeki Etkisi: teori ve uygulaması (Yayımlanmamış doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Öncü, M. A., Mesci, M. ve Şahin, Ö. (2012). Finansal yeniliklerin işletme performansına etkisi: İstanbul’daki turizm işletmelerine yönelik bir araştırma. Atatürk University Journal of Economics & Administrative Sciences, 26(3-4), 125-141. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/201751
• Öztürk, M. B. (2004). Finansal performansın ölçülmesinde alternatif bir yöntem" ekonomik katma değer". Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(3-4), 351-368. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/29976
• Panigrahi, S. K., Zainuddin, Y. ve Azizan, A. (2014). Comparing traditional and economic performance measures for creating shareholder’s value: a perspective from Malaysia. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, 4(4), 280-289. Doi: http://dx.doi.org/10.6007/IJARAFMS/v4-i4/1345
• Peterson, D. R. ve Peterson, D. R. (1996). Company Perfo ance and Measures of Value Added. USA: The Research Foundation of the Institute of Chartered Financial Analysts.
• Petersen, M. A. ve Schoeman, I. (2008). Modeling of banking profit via return-on-assets and return-on-equity. In Proceedings of the World Congress on Engineering, 2(1), 12-37. https://www.researchgate.net/profile/Ilse-Schoeman/publication/44262060_Modeling_of_Banking_Profit_via_Return-on-Assets_and_Return-on-Equity/links/0deec515fda3608b1e000000/Modeling-of-Banking-Profit-via-Return-on-Assets-and-Return-on-Equity.pdf
• Rakshit, D. (2006). EVA based performance measurement: A case study of Dabur India Limited. Vidyasagar University Journal of Commerce, 11, 40–59. https://ir.vidyasagar.ac.in/bitstream/123456789/960/2/4%20EVA%20based%20Performance%20Measurement.pdf
• Robinson, J., (1952). The Rate of Interest and Other Essays, Macmillan, London.
• Roodposhti, F. R. ve Amirhosseini, Z. (2011). Revised capital assets pricing model: an ımproved model for forecasting risk and return. Journal of Finance And Accountancy, 5, 1-9.
• Sabol, A. ve Sverer, F. (2017). A review of the economic value added literature and application. UTMS Journal of Economics, 8(1), 19-27. https://hdl.handle.net/10419/174163
• Sahay, R., Čihák, M., N’Diaye, P., Barajas, A., Bi, R., Ayala, D., Gao, Y., Kyobe, A., Nguyen, L., Saborowski, C., Svirydzenka, K. ve Yousefi, S. R. (2015). Rethinking financial deepening: stability and growth in emerging markets. International Monetary Fund.
• Sahoo, B. B. ve Pramanik, A. K. (2016). Economic value added: A better technique for performance measurement. International Journal of Advances in Management and Economics, 5(6), 1-12. ISSN: 2278-3369.
• Schumpeter, J. A. (1911). The theory of economic development: an inquiry into profits, capital, credit, interest, and the business cycle. Cambridge, MA: Harvard University Press.
• Shah, R., Haldar, A. ve Nageswara Rao, S. V. D. (2015). Economic value added: Corporate performance measurement tool. Corporate Board, 11(1), 47-58. http://www.virtusinterpress.org/IMG/pdf/10-22495_cbv11i1art5.pdf
• Shaw, E. S. (1973). Financial deepening in economic development. New York: Oxford University Press. SPK (2024). SPK ihraç verileri. Erişim, 10 Eylül 2024, https://spk.gov.tr/ihrac-verileri/
• Stern, N. (1989). The economics of development: a survey. The Economic Journal, 99(397), 597-685. Doi: https://doi.org/10.2307/2233764
• Stern, J. M., Shiely, J. S. ve Ross, I. (2002). The EVA challenge: implementing value-added change in an organization. John Wiley & Sons.
• Stewart, G.B. (1991). The quest for value. New York: Harper Collins
• Strouhal, J., Štamfestová, P., Ključnikov, A. ve Vincúrová, Z. (2018). Different approaches to the ebit construction and their impact on corporate financial performance based on the return on assets: some evidence from czech top100 companies. Journal of Competitiveness, 10(1), 144-154. Doi: https://doi.org/10.7441/joc.2018.01.09
• Söker, F. (2021). Sermaye yapısı ve sermaye maliyeti. Güncel Finansal Yönetim Yaklaşımları. (Ed. Ömer Faruk Aslan ve Bahattin Erden), 145-165.
• TCMB-EVDS (2024). Erişim, 10 Eylül 2024, https://evds2.tcmb.gov.tr/
• Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1-2), 225-250. Doi: https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
• Topal, Y. (2008). Ekonomik katma değer (EVA) ve pazar katma değer (MVA) arasındaki ilişki İMKB imalat işletmelerinden örnek. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 249-261. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/issue/20833/223195
• Topçu, M. ve Çoban, S. (2017). (2017) Financial development and firm growth in Turkish manufacturing industry: evidence from heterogeneous panel based non-causality test, Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 30(1), 1758-1769. Doi: https://doi.org/10.1080/1331677X.2017.1383179
• Topçu, M. ve Öztekin, B. S. (2021). Finansal gelişme ile firma performansı arasındaki ilişki: Borsa İstanbul’da sektörel bir uygulama. Maliye ve Finans Yazıları, (116), 37-56. Doi: https://doi.org/10.33203/mfy.925683
• Topcu, M. ve Payne, J. E. (2017). The financial development–energy consumption nexus revisited. Energy Sources, Part B: Economics, Planning, and Policy 12(9), 822-830. Doi: https://doi.org/10.1080/15567249.2017.1300959
• Ulusoy, A., Demirel, S. ve Özbilge, G. (2023). Türkiye’de bankacılık performansının finansal gelişmişlik üzerine etkileri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(3), 1685-1709. Doi: https://doi.org/10.15869/itobiad.1302255
• Ünal, S. ve Yüksel, R. (2017). Finansal performans ve hisse senedi getirisi ilişkisi: bist sürdürülebilirlik endeksindeki bankalar üzerine bir inceleme. International Journal of Management Economics & Business/Uluslararasi Yönetim Iktisat ve Isletme Dergisi, 13(13), 264-270. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijmeb/issue/54601/744464 Vijayakumar, A. (2011). Economic value added (EVA) and shareholders wealth creation: A factor analytic approach. Research Journal of Finance and Accounting, 2(12), 22-37.
• Yalçın, N., Bayrakdaroğlu, A. ve Kahraman, C. (2012). Application of fuzzy multi-criteria decision making methods for financial performance evaluation of Turkish manufacturing industries. Expert Systems with Applications, 39(1), 350-364. Doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.eswa.2011.07.024
• Yılmaz, T. ve Bastı, E. (2013). İmalat sanayi şirketlerinin ekonomik katma değer (EVA) ve piyasa katma değerine (MVA) dayalı performans analizi: İmkb örneği. Journal of Management and Economics Research, 11(21), 82-105. Doi: http://dx.doi.org/10.11611/JMER187
• Yılmaz, T. ve Tazegül, S. (2021). Getiri ile muhasebe ve değer tabanlı finansal değişkenler arasındaki ilişkinin analizi. Taras Shevchenko 7th Internatıonal Congress on Social Sciences, (s. 292-301). Ankara: TSICSS
• Yuan, J., Xu, Y. ve Zhang, X., (2014), Income growth, energy consumption, and carbon emissions: the case of China, Emerging Markets Finance and Trade, 50(5), 169-181. Doi: https://doi.org/10.2753/REE1540-496X500512