Özel sosyal hizmet kuruluşlarında yönetim biçimlerinin analizi ve uygulanabilir model önerisi

Öz

Bu makalede, özel sektöre ait sosyal hizmet kuruluşlarında uygulanan yönetim modelleri, güncel yönetim teorileri ışığında ele alınmakta ve çok boyutlu yönetim yaklaşımları kapsamlı bir biçimde tartışılmaktadır. Araştırmanın amacı, esneklik, müşteri odaklılık, yönetişim, performans ölçümü ve insan kaynakları yönetimi gibi temel yönetim boyutlarını değerlendirmek ve bu bileşenler etrafında şekillenen bir yönetim perspektifi ortaya koymaktır. Bu temel konular, güncel akademik literatür ışığında ayrıntılı biçimde incelenmekte ve sosyal hizmet yönetimi odağında konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda, örgütsel esneklik; hizmet yapısının değişen ihtiyaçlara uyum sağlama yeteneğini tanımlarken, müşteri odaklılık ise hizmet alan bireylerin ihtiyaç ve beklentilerine yönelik analizleri ön plana çıkarmaktadır. Yönetişim ilkeleri, katılımcılık ve şeffaflık temelinde karar alma mekanizmalarını şekillendirirken; performans ölçüm sistemleri, kurumsal etkinlik ve verimliliğin izlenmesine ve değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Ayrıca, insan kaynakları yönetimi boyutu; sosyal hizmet personelinin niteliğinin, eğitim düzeyinin ve motivasyonunun artırılmasına yönelik stratejileri kapsamaktadır. Bu çok boyutlu yaklaşımlar doğrultusunda makale, hem geleneksel hem de yenilikçi unsurları bir araya getiren, karma özellikler taşıyan hibrit bir yönetim modeli önermektedir. Önerilen model, esneklik ile katılımcı yönetişim uygulamalarını dengeleyen dinamik bir yönetim çerçevesi sunmaktadır. Aynı zamanda, modelde insan kaynaklarına ilişkin stratejiler, personelin sürekli gelişimini ve bağlılığını güçlendirecek şekilde tasarlanmıştır. Örneğin, çalışanların motivasyonu ve mesleki yetkinlikleri, eğitim programları, kariyer geliştirme olanakları ve destekleyici mekanizmalar aracılığıyla geliştirilmektedir. Önerilen çerçeve aynı zamanda, kurum içi bilgi paylaşımı, işbirliği ve yenilikçiliği destekleyici mekanizmaları içermektedir. Sonuç olarak, çalışmada ortaya konan hibrit yönetim modelinin, özel sosyal hizmet kuruluşlarında hizmet kalitesi ile kurumsal etkinliği artırma potansiyeline sahip, öncelikli ve stratejik bir yönetim aracı olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yönetim modelleri
• sosyal hizmet
• yönetişim
• sektörler arası farklar

An analysis of management models in private social service centers and a proposal for an applicable model

Öz

This article examines the management models implemented in private social service centers in the context of contemporary management theories and discusses multidimensional management approaches. This study examines core dimensions—flexibility, client orientation, governance, performance measurement, and HR management—and proposes a management approach based on them. These themes are addressed through current academic literature and situated within the context of social service management. Organizational flexibility refers to the institution’s capacity to adapt to changing service needs, while client orientation focuses on analyzing the needs and expectations of service users. Governance refers to participatory and transparent decision-making, while performance measurement assesses institutional efficiency. Human resource management includes strategies to improve staff qualifications, training, and motivation. Based on this analysis, the article proposes a hybrid management model that integrates both traditional and innovative elements. The model offers a dynamic framework balancing flexibility with participatory governance and integrating strategic HR approaches to foster ongoing staff development and commitment. Examples include training programs, career development opportunities, and support systems that improve motivation and expertise. Additionally, the model supports mechanisms that foster internal knowledge sharing, collaboration, and innovation. In conclusion, the hybrid model is presented as a strategic management tool with the potential to improve service quality and institutional performance in private social service centers.

Anahtar Kelimeler

• Management models
• Social work
• Governance
• Cross-sectoral differences

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2023, 30 Nisan). Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/media/135432/eyhgm_istatistik_bulteni_nisan_23.pdf.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, (2024, 20 Aralık). Erişim adresi: https://www.aile.gov.tr/eyhgm/mevzuat/ulusal-mevzuat/yonetmelikler/ozel-huzurevleri-ile-huzurevi-yasli-bakim-merkezleri-yonetmeligi/.
3. Akay, H. (2007). Sivil toplum kuruluşları için stratejik düşünme – Strateji geliştirme. Erişim adresi: https://hdl.handle.net/11411/172
4. Akçetin, N. Ç. ve Han, N. (2025). Türkiye’de sosyal hizmetin mesleki uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 685-706. Doi: https://doi.org/10.47613/reflektif.2025.237
5. Akpolat, M. F. (2018). Türkiye'de artan yaşlı nüfus ve huzurevlerinin sürdürülebilirliği: İstanbul ili özel huzurevleri örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
6. Akyüz, B. (2016). Sosyal hizmet kurumlarında toplam kalite yönetimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi: Sosyal Hizmet Özel Sayısı, 21–36.
7. Alptekin, K. ve Türkeri, S. S. (2023). Ulusal sosyal hizmet eğitimi standartları ve yeterliliklerini belirleme üzerine yapılan çalışmalara genel bir bakış. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 18-29. Doi: https://doi.org/10.55109/tushad.1255478
8. Anheier, H. K. (2014). Nonprofit organizations: theory, management, policy. (2nd Ed.).London: Routledge.

9. Ansoff, H. I. (1965). Corporate strategy: an analytic approach to business policy for growth and expansion. (1st Ed.). New York: McGraw-Hill.
10. Aran, M., Aktakke, N. ve Muñoz-Boudet, A. M. (2016). Can regulations make it more difficult to serve the poor? the case of childcare services in Istanbul, Turkey. Journal of Human Development and Capabilities, 17(4), 558–582. Doi: https://doi.org/10.1080/19452829.2016.1225703
11. Arpat, B., Namal, M. K., Koçancı, M. ve Yumurtacı, A. (2021). An assessment of the social work program in Turkey in terms of labour market experience and professional skill attainment. Amfiteatru Economic, 23(57), 548–569. Doi: https://doi.org/10.24818/EA/2021/57/548
12. Austin, J., Stevenson, H. ve Wei‐Skillern, J. (2006). Social and commercial entrepreneurship: same, different, or both? Entrepreneurship Theory and Practice, 30(1), 1–22. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1540-6520.2006.00107.x
13. Austin, M. J. (2002). Human services management: organizational leadership in social work practice. (1st Ed.). New York: Columbia University Press.
14. Avolio, B. J. ve Bass, B. M. (2004). Multifactor leadership questionnaire manual. Mind Garden. Inc. Menlo Park, CA, 1-10.
15. Aysan, M. F. ve Aysan, U. (2016). Who cares?: elderly care in Turkey. Economia & Lavoro, 50(3), 33–46. Doi: https://doi.org/10.7384/85918
16. Banks, S. (2021). Ethics and values in social work (5th ed.). London: Bloomsbury Publishing.
17. Bargal, D. ve Schmid, H. (2012). Organizational change and development in human service organizations. (1st Ed.). London: Routledge.
18. Baştemur, Ş. ve Uçar, S. (2022). Mixed method research on effective psychological counselor characteristics and empowerment needs of Turkish school counselors. Participatory Educational Research, 9(1), 1-21. Doi: https://doi.org/10.17275/per.22.1.9.1
19. Battilana, J. ve Lee, M. (2014). Advancing research on hybrid organizing – insights from the study of social enterprises. Academy of Management Annals, 8(1), 397–441. Doi: https://doi.org/10.5465/19416520.2014.893615
20. Bayraktaroğlu, S. ve Adıgüzel, O. (2015). Sosyal hizmetlerde yönetim ve organizasyonun önemi üzerine. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Sosyal Hizmet Özel Sayısı, 1–8.
21. Bebka, (2022). Bursa ili yaşlı bakım merkezi ön fizibilite raporu. Erişim: 10 Haziran 2025, https://bebka.org.tr/wp-content/uploads/2022/12/Bursa-Ili-Yasli-Bakim-Merkezi-On-Fizibilite-Raporu_rev2022-2.pdf
22. Bertalanffy, L. V. (1968). General system theory: foundations, development, applications. New York: George Braziller.
23. Birinci, M. (2014). Üniversitelerde stratejik yönetim uygulamalarının performansa etkileri: devlet ve vakıf üniversitelerinin karşılaştırmalı analizi. Yükseköğretim Dergisi, 4(3), 135-147.
24. Birinci, M. (2021). Stratejik yönetim ve sosyal hizmet örgütleri açısından önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 251–273. Doi: https://doi.org/10.33417/tsh.752732
25. Brandsen, T. ve Pestoff, V. (2006). Co-production, the third sector and the delivery of public services: An introduction. Public management review, 8(4), 493-501.
26. Brody, R. (2005). Effectively managing human service organizations (3rd ed.). Washington: Sage Publications.
27. Danacıoğlu, S. ve Akçay, S. (2021). Sosyal hizmet uzmanlarının özel sektörde çalışma deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(3), 995-1019. Doi: https://doi.org/10.33417/tsh.886298
28. Dees, J. G. (2001). The meaning of social entrepreneurship. Stanford University: Center for Social Innovation.
29. Defourny, J. ve Nyssens, M. (2010). Social enterprise in Europe: At the crossroads of market, public policies and third sector. Policy and Society, 29(3), 231–242. Doi: https://doi.org/10.1016/j.polsoc.2010.07.002
30. Deming, W. E. (1986). Principles for transformation. Out of the crisis (5th ed.). Boston: MIT Press.
31. Eikenberry, A. M. ve Kluver, J. D. (2004). The marketization of the nonprofit sector: civil society at risk? Public Administration Review, 64(2), 132–140. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2004.00355.x
32. Erdal, L. ve Turan, A. H. (2017). Sosyal hizmet çalışanlarının iş doyumu ve motivasyonu: İstanbul Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü (İstanbul ASPİM) ve bağlı kuruluşlar örneği. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 61-92.
33. Evans, T. (2016). Professional discretion in welfare services: Beyond street-level bureaucracy. London: Routledge.
34. Gray, M. ve Webb, S. A. (2013). The speculative left and new politics of social work. The new politics of social work. London: Bloomsbury Academic. Doi: 10.1007/978-1-137-32712-3_13
35. Hasenfeld, Y. (Ed.). (2010). Human services as complex organizations (2nd ed.). Washington: Sage Publications.
36. Hood, C. (1991). A public management for all seasons? Public Administration, 69(1), 3–19. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x
37. Hood, C. (1995). The “new public management” in the 1980s: variations on a theme. Accounting, Organizations and Society, 20(2–3), 93–109.
38. Işıkçı, Y. M. (2017). Yeni kamu işletmeciliği perspektifinden çocuk koruma hizmetlerinin yeniden yapılandırılması. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 8(1), 40-64.
39. Juran, J. M. (1989). Juran on leadership for quality: an executive handbook. (2nd ed.). New York: Free Press.
40. Katz, D. ve Kahn, R. L. (1978). The social psychology of organizations (2nd ed.). New Jersey: Wiley.
41. Kendall, J. (Ed.). (2009). Handbook on third sector policy in Europe: Multi-level processes and organized civil society. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
42. Kettner, P. M. (2002). Achieving excellence in the management of human service organizations (6th ed.). Boston: Allyn and Bacon.
43. Kitapçı, H., Kaynak, R. ve Ökten, S. (2013). Güçlendirmenin iş tatmini ve işten ayrılma niyetine etkisi: kamu ve özel sektörde mukayeseli bir araştırma. Uluslararası İşletme ve İnsan Kaynakları Dergisi, 1(1), 49–73
44. Koçel, T. (2011). İşletme yöneticiliği (13. baskı). İstanbul: Beta Yayınları.
45. Leighninger Jr, R. D. (1977). Systems theory and social work: a reexamination. Journal of Education for Social Work, 13(3), 44-49.
46. Leiter, M. P., ve Maslach, C. (2009). Nurse turnover: the mediating role of burnout. Journal of Nursing Management, 17(3), 331–339. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1365-2834.2009.01004.x
47. Lloyd, C., King, R. ve Chenoweth, L. (2002). Social work, stress and burnout: A review. Journal of Mental Health, 11(3), 255–265. Doi: https://doi.org/10.1080/09638230020023642
48. Mano-Negrin, R. (2003). Spanning the boundaries: a stakeholder approach to effectiveness gaps and empowerment in public and independent human service organizations. Administration in Social Work, 27(3), 25–45.
49. Nazlı, E. (2025). Türkiye’de yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin tarihsel gelişimi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(115), 171-182.
50. Özer, M. A. (2015). İşletmelerde stratejinin önemi üzerine değerlendirmeler. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 7(14), 69–84.
51. Patti, R. J. (2009). The handbook of human services management (2nd ed.). Washington: Sage Publications.
52. Pestoff, V. A. (1992). Third sector and co-operative services—an alternative to privatization. Journal of Consumer Policy, 15(1), 21–45.
53. Porter, M. E. (1980). Competitive strategy: techniques for analyzing industries and competitors (1st. Ed.). New York: Free Press.
54. Putnam, R. D., Nanetti, R. ve Leonardi, R. (1994). Making democracy work: civic traditions in modern Italy (1st Ed.). Princeton: Princeton University Press.
55. Sağı, M. (2022). Sektörel ayrıma göre sosyal hizmetlerin konumlandırılması. Turkish Journal of Social Work, 6(1), 1-28.
56. Salamon, L. M. (2003). The resilient sector: The state of nonprofit America (1st. Ed.). Washington: Brookings Institution Press.
57. Salamon, L. M. (2010). Putting the civil society sector on the economic map of the world. Annals of Public and Cooperative Economics, 81(2), 167–210. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1467-8292.2010.00409.x
58. Saylı, H., Mengenci, C. ve Bürcü, R. (2015). Yönetim düşüncesinin evrimi ve sosyal hizmet yaklaşımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Sosyal Hizmetler Özel Sayı, 37–57.
59. Scott, W. R. (2003). Organizations: rational, natural, and open systems (5th ed.). Hoboken: Prentice Hall.
60. Smith, D. B. ve Shields, J. (2013). Factors related to social service workers' job satisfaction: revisiting Herzberg’s motivation to work. Administration in Social Work, 37(2), 189–198. Doi: https://doi.org/10.1080/03643107.2012.673217
61. Subedi, M. ve Farazmand, A. (2019). Membership Organization’s social capital and the impact on nonprofit sector management. International Journal of Public Administration, 42(10), 880-892. Doi: https://doi.org/10.1080/01900692.2019.1599313
62. Şen, E. ve Coşkun, B. (2022). Rethinking Governance: Governance for state, private sector and civil society organizations. The handbook of public administration (1. Baskı). Lyon: Livre de Lyon.
63. Şentürk, B. (2012). Hizmet yönetimine yeni bir bakış: HMK stratejik hizmet yönetimi süreci. Öneri Dergisi, 10(37), 79–87.
64. Taşğın, N. Ş. ve Özel, H. (2011). Türkiye’de sosyal hizmetlerin dönüşümü. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(2), 175-190.
65. Toper, F., Aslan, H., ve Özpolat, A. O. (2024). Türkiye’deki sosyal hizmet kurumlarının tarihsel gelişimi. Journal Of History School, 16(LXII), 125-158. Doi: http://dx.doi.org/10.29228/Joh.66159
66. Tüsev. (2022). Türkiye'de sivil toplum: bir dönüm noktası. Erişim adresi: https://www.tusev.org.tr/usrfiles/images/TurkiyedeSTK2022.pdf
67. Uludağ, Ç. (2014). Türkiye’de planlı dönem öncesi ve sonrasında sosyal hizmetlerin gelişimi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
68. Von Bertalanffy, L. (1968). General system theory (1st. Ed.). New York: George Braziller.
69. Yapıcıoğlu, E. ve Aktepe, E. (2022). Yerelde hizmet sunum sorunsalı: sosyal hizmetler. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 186-213. Doi: https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1128950
70. Zaim, H. Yaşar, M. F. ve Ünal, Ö. F. (2013). Analyzing the effects of individual competencies on performance: a field study in services industries in Turkey. Journal of Global Strategic Management, 7(2), 67–77.
71. Zengin, O. ve Altındağ, Ö. (2016). Bir insan hakları mesleği olarak sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(1), 179–190.