Güney Avrupa refah rejiminde kadın yoksulluğunun makro belirleyicileri

Öz

Kadın yoksulluğu, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, eğitim olanaklarına erişim, istihdam biçimleri ve gelir eşitsizliği gibi yapısal unsurlarla şekillenen çok boyutlu bir sorundur. Bu kapsamda çalışmada kadın yoksulluğunun makroekonomik belirleyicilerine odaklanılmaktadır. Çalışmada kurgulanan panel veri modelinde İtalya, İspanya, Portekiz, Yunanistan ve Türkiye’nin içerisinde bulunduğu Güney Avrupa refah rejimi ülkeleri grup olarak incelenmiştir. Modele enformel istihdam, eğitime katılım, kişi başına GSYH ve Gini katsayısı bağımsız değişkenler olarak eklenmiştir. EKK, FMOLS ve IFE sonuçları, kadın yoksulluğunun enformel istihdam ve gini katsayısı ile pozitif; eğitime katılım ve kişi başına GSYH ile negatif ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Yani enformel istihdam ve gini katsayısı kadın yoksulluğunu artırmakta iken eğitime katılım ve kişi başına GSYH kadın yoksulluğunu azaltmaktadır. Araştırmada vurgulanan en önemli konu, kadın yoksulluğunun sadece kadınların yaşadığı bireysel bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal refahı, sosyal adaleti ve sürdürülebilir kalkınmayı tehdit eden yapısal bir problem olmasıdır. Bu bağlamda kadın yoksulluğuyla mücadele; eğitim, istihdam, sosyal güvenlik ve toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarıyla desteklenmelidir. Özellikle Güney Avrupa refah rejiminde kadınların korunması ve desteklenmesine yönelik daha kapsayıcı ve cinsiyet duyarlı sosyal politika tasarımlarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kadın yoksulluğu
• enformel istihdam
• eğitim
• kişi başına GSYH
• gelir eşitsizliği

Macro determinants of women's poverty in the Southern European welfare regime

Öz

Women’s poverty is a complex problem that is influenced by various structural factors, including gender inequality, access to educational and employment opportunities, and income inequality. In this context, the present study focuses on the macroeconomic determinants of women's poverty. In the developed panel data model, Southern European welfare-regime countries, including Italy, Spain, Portugal, Greece, and Türkiye, are examined collectively. The model included the following independent variables: informal employment, education attainment, GDP per capita, and the Gini coefficient. The OLS, FMOLS, and IFE results demonstrated that women's poverty was positively correlated with informal employment and the Gini, as well as negatively correlated with educational attainment and GDP per capita. To elaborate, while informal employment and the Gini have been demonstrated to be associated with increased poverty among women, educational attainment and GDP per capita have been shown to have a negative correlation with poverty among women. The most salient conclusion derived from the research is that the prevalence of women's poverty is not merely an individual predicament experienced by women; rather, it is a systemic issue that poses a threat to social welfare, social justice, and sustainable development. In this regard, the struggle to eradicate women's poverty must be supported by educational initiatives, employment opportunities, social security programs, and policies promoting gender equality. The need for more inclusive, gender-sensitive social policy designs has been identified as crucial to ensuring the protection and support of women, particularly within the context of the Southern European welfare regime.

Anahtar Kelimeler

• women's poverty
• informal employment
• education
• GDP per capita
• income inequality

Kaynakça

1. Ak, M. (2016). Toplumsal bir olgu olarak yoksulluk. Akademik Bakış Dergisi, 54, 296-306. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/383316
2. Aşkın, E. Ö. and Aşkın, U. (2019). İşgücü piyasasında enformel kadın işgücü: Ev eksenli çalışan kadınlara yönelik bir araştırma. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 977-1001. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/654106
3. Avcil, C. (2022). Yoksulluğun cinsiyeti: Türkiye’de kadın yoksulluğuna teorik bakış. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 110-134. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2133725
4. Bahl, S. and Sharma, A. (2024). Informality, education-occupation mismatch, and wages: evidence from India. Applied Economics, 56(19), 2260-2294. doi: 10.1080/00036846.2023.2186364
5. Bai, J. (2009). Panel data models with interactive fixed effects. Econometrica, 77(4), 1229-1279. doi: 10.3982/ECTA6135 Breusch, T. S. and Pagan, A. R. (1980). The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The review of economic studies, 47(1), 239-253. Access, https://www.jstor.org/stable/pdf/2297111.pdf?casa_token=F-I8eJOFr94AAAAA:hS834aXdS3vU_8iTgz1ajRrvYGvEDn3ncHFasz_Os9P8BpvQDdPrTyLkCa4RlWB-9Jwt2pSDDxlGfqBrA1GM-6AQyGtDFIe22qunv6VeFpFD0m1aLO4
6. Bayat, İ. (2015a). Kadın yoksulluğu-enformel istihdam ilişkisi: Uygulamalı bir araştırma (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
7. Bayat, İ. (2015b). Türkiye’de yoksul hanelerde yaşayan kadınların enformel istihdama katılma nedenleri. Çalışma İlişkileri Dergisi, 6(1), 53-69. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/308068
8. Chant, S. (2008). The ‘feminisation of poverty’ and the ‘feminisation’ of anti-poverty programmes: Room for revision?. The Journal of Development Studies, 44(2), 165-197. doi: 10.1080/00220380701789810

9. Çamur Duyan, G. (2010). Yoksulluğun kadınlaşması: Altındağ örneği. Aile ve Toplum, 11(6), 19-29. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/197990
10. Denizli Polat, A. A. (2024). Türkiye Cumhuriyeti’nde kadın işgücü ve istihdamı: Kalkınma planları perspektifinden bir inceleme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1072- 1092. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3403550
11. Erdut, T. (2005). İşgücü piyasasında enformelleşme ve kadın işgücü. Çalışma ve Toplum, 3(6), 11-49. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2575955
12. Erdut, Z. (2007). Enformel istihdamın ekonomik, sosyal ve siyasal etkileri. Çalışma ve Toplum, 12(1), 54. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2576070
13. Esping-Andersen, G. (2015). Welfare regimes and social stratification. Journal of European Social Policy, 25(1), 124-134. doi: 10.1177/0958928712456572
14. Fontana, M. and Paciello, C. (2009). Rural employment, gender and poverty. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Access, https://www.fao.org/gender/insights/insightsdetail/Rural-employment-gender-and-poverty/en.
15. Genç, B. N., Aluç, S. S., Ergül, Ş. and Nalbantoğlu, İ. (2023). Kadın yoksulluğu üzerine nitel bir araştırma. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 4(2), 193-211. doi:10.61861/spshcd.1371854
16. Ghebregiorgis, F., Mehreteab, H. and Hailemariam, S. (2016). Employment creation, income generation, poverty and women in the informal sector: Evidences from urban Eritrea. International Journal of Peace and Development Studies, 7(5), 40-49. doi: 10.5897/IJPDS2015.0243 Gough, I. (2013). Climate change, social policy, and global governance. Journal of International and Comparative Social Policy, 29(3), 185-203. doi: 10.1080/21699763.2013.852128
17. Göktepe, E. A. (2011). Formel ve enformel kadın çalışanların istihdam edilme biçimlerinin iş doyum düzeyleri üzerindeki etkisi. Akademik Bakış Dergisi, 26, 1-12. Access, https://arastirmax.com/en/publication/akademik-bakis/26/formel-enformel-kadin-calisanlarin-istihdam-edilme-bicimlerinin-doyum-duzeyleri-uzerindeki-etkisi/arid/9538b3a5-db8f-4cdc-9c07-674c91e83311
18. Gülcan, E. and Yeşilkaya, F. (2024). Gelir eşitsizliği ve yoksulluğun suçluluk oranına etkisine yönelik bir araştırma. Çalışma ve Toplum, 1(80), 127-158. doi: 10.54752/ct.1421769
19. Gümüş, B. and Acar, M. (2023). Türleri, nedenleri ve boyutlarıyla Türkiye’de ve Dünya’da yoksulluk sorunu. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 5, 92-105. doi: 10.51124/jneusbf.2023.51 Güneş, F. (2011). Farklı emek kategorileri açısından kadın yoksulluğu. Çalışma ve Toplum, 2(29), 217-248. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2576246
20. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. and Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th edition). Cengage.
21. Haydaroğlu, C. and Erdoğmuş, F. (2021). Küresel yoksulluk ve kadın istihdamı üzerine nitel bir inceleme: Bilecik ili örneği. Beykoz Akademi Dergisi, 9(1), 267-285. doi: 10.14514/BYK.m.26515393.2021.9/1.267-285
22. Joseph, T., Nevo, C. and Nwolisa, C. (2020). Informal economy and gender inequality. doi: 10.21203/rs.3.rs-64173/v1 Karabıyık, İ. (2012). Türkiye’de çalışma hayatında kadın istihdamı. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32(1), 231-260. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3890
23. Karakaya, H. (2021). Toplumsal cinsiyet kavramı bağlamında panopticon. H. Karakaya and V. Bilican Gökkaya (Ed.), in Toplumsal Cinsiyete Dair (pp. 1-42). Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
24. Karakaya, H. and Bilican Gökkaya, V. (2024) Yoksulluk kavramı ve yoksulluğun kadınlaşmasını besleyen faktörler. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 4(2), 77-101. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3529192 Kardam, F. and Yüksel İ. (2004). Kadınların yoksulluğu yaşama biçimleri: Yapabilirlik ve yapabilirlikten yoksunluk. Nüfusbilim Dergisi, 26(1), 45-72. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/213578
25. Kart, E. and Öngör, H. (2023). Çalışan kadın yoksullar ve yoksulluğuna dair. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 12-29. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2742713
26. Keskin, S. (2018). Türkiye’de eğitim düzeyine göre kadınların iş hayatındaki yeri. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 2, 1-30. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/559619
27. Kurtdaş, E. M. (2021). Eğitimde cinsiyet temelli fırsat eşitsizliği. Sosyolojik Düşün, 2(6), 112- 144. doi: 10.37991/sosdus.1020228
28. Leibfried, S. (1993). Towards a European welfare state?. In New perspectives on the welfare state in Europe (pp. 128-151). Routledge.
29. Levin, A., Lin, C. F. and Chu, C. S. J. (2002). Unit root tests in panel data: Asymptotic and finite-sample properties. Journal of Econometrics, 108(1), 1–24. doi: 10.1016/S0304-4076(01)00098-7
30. Malta, V., Kolovich, L., Martinez L. A. and Tavares, M. M. (2019). Informality and gender gaps going hand in hand. IMF Working Paper Strategy, Policy and Review Department. Access, https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm?abstractid=3405981
31. Mwange, A. S. (2024). Rise of the “Mother Boss”: How female miners are taking control in DRC. The Guardian. Access, https://www.theguardian.com/global-development/2024/jan/19/female-miners-mother-boss-drc-congo-annie-sinanduku-mwange Ogando, C., Roever, S. and Rogan, M. (2017). Gender and informal livelihoods coping strategies and preceptions of waste piskers in Sub-Saharan Africa an Latin America. International Journal of Sociology an Social Policy, 37(7/8), 435-451. doi: 10.1108/IJSSP-06-2016-0077 Oktay, F. G. (2020). Göç eden kadınlar ve kadın yoksulluğu üzerine bir inceleme: Isparta ili örneği (Yayımlanmış Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta.
32. Özdemir, S. (2004). Küreselleşme sürecinde refah devleti. İstanbul Ticaret Odası Yayınları, Yayın No: 2004-69.
33. Özmen, İ. and Oktay, E. (2023). Türkiye’de tekstil sektöründe çalışan kadınların sorunları. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 73-86. doi: 10.17828yalovasosbil.1161154
34. Öztürk, F. (2024). Enformel sektörde çalışan kadın yoksulluğu: Ordu ve Giresun illeri örnekleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ordu Üniversitesi, Ordu.
35. Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross-sectional dependence in panels. Cambridge University Working Paper. Econ. 0435). Access, https://docs.iza.org/dp1240.pdf
36. Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22(2), 265–312. doi: 10.1002/jae.951
37. Rodriguez, E., Islam, A. and Amin, M. (2023). Understanding gender gaps in the informal sector. World Bank. Access, https://blogs.worldbank.org/en/developmenttalk/understanding-gender-gaps-informal-sector Sahu, P. R. and Behera, D. K. (2025). Barriers to women’s empowerment in India’s informal sector: Structural and socio-economic constraints. Discover Sustainability, 6(514). doi: 10.1007/s43621-025-01398-0 Seven, M. A. and Engin, A. O. (2007). Türkiye’de kadın eğitimi alanındaki eşitsizlikler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(9), 177-188. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/32038 Soylu, S. G. (2022) Kadın yoksulluğu ve sosyal dışlanma ilişkisi: Mamak örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
38. Şenol, D. and Taş, S. (2019). İŞKUR vasıtası ile çalışan kadınların gelir yönetim şekilleri. Akademik Hassasiyetler, 6(11), 85-107. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/729158 Tabachnick, B.G. and Fidell, L.S. 2001. Using multivariate statistics. Boston: Allyn and Bacon A Pearson Education Company.
39. Taşçıoğlu, A. (2023). Examining the relationship between female employment rate and poverty in the context of three fragile countries: A panel data analysis. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 10(2), 317-336. doi: 10.26650/JEPR1057383
40. Temiz, H. E. and Yeşilkaya, F. (2020). Cinsiyetler arası istihdamın belirleyicileri: Avrupa Birliği ve Türkiye üzerine ekonometrik bir analiz. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 232-275. doi: 10.14520/adyusbd.782646 Tire, O. (2017). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de kadın yoksulluğu. Mavi Atlas, 5(1), 97-112. Access, https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/aynur.arslan/74849/5.HAFTA%20YOKSULLUKKADIN.pdf
41. Turgut, A. Ş. (2019). Türkiye’deki gelir eşitsizliğinin toplumsal cinsiyet, kadının istihdamı ve kadın yoksulluğu açısından değerlendirilmesi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(38), 315-329. doi: 10.35343/kosbed.581637
42. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. Access, https://sdgs.un.org/2030agenda
43. UN Women. (2018). Turning promises into action: Gender equality in the 2030 agenda for sustainable development. UN Women. Access, https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2018/2/gender-equality-in-the-2030-agenda-for-sustainable-development-2018 Ünlütürk Ulutaş, Ç. (2009). Yoksulluğun kadınlaşması ve görülmeyen emek. Çalışma ve Toplum, 2(21), 25-40. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2576291 Wei, W., Sarker. T., Zukiewicz-Sobczak, W., Roy, R., Alam, G., Rabbany, Md G., Hossain, M. and Aziz, N. (2021). The influence of women's empowerment on poverty reduction in the rural areas of Bangladesh: Focus on health, education and living standard. Int J Environ Res Public Health, 18(13), 2-18. doi: 10.3390/ijerph18136909
44. Westerlund, J. (2008). Panel cointegration tests of the Fisher effect. Journal of Applied Econometrics, 23(2), 193–233. doi: 10.1002/jae.967
45. Westerlund, J. and Edgerton, D. L. (2007). A panel bootstrap cointegration test. Economics letters, 97(3), 185-190. doi: 10.1016/j.econlet.2007.03.003
46. Yalçın, H. and Erkoç, E. (2019). Eğlence sektöründe çalışan kadınların çalışma koşullarının incelenmesi ve ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenlerle ilişkisi. Karatay Sosyal Araştırmaları Dergisi, 3, 187-207. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1147132 Yalçınkaya, M. H. and Dilber, T. (2021). Türkiye’de eğitimli kadınların istihdama ve ekonomik büyümeye etkisi. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 296-305. doi: 10.30692/sisad.22602 Yardımcı, H. Ç. and Öztekin, B. (2022). Enformel sektörün hane içine yansımaları: Gaziantep’te fıstık kıran kadınlar. Fe Dergisi, 1, 35-49. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2003652 Yeşilkaya, F. (2022). İşgücü piyasası açısından yaş bağımlılığı ile istihdam ilişkisi: Refah rejimleri bağlamında bir karşılaştırma, [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
47. Yıldırım, A. (2019). Türkiye’de yoksulluk ve yoksullukla mücadele. İktisadi ve İdari Yaklaşımlar Dergisi, 1(1), 15-33. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/919527 Yıldırımalp, S. and Özdemir A. (2013). Yapabilirlikten yoksunluk bağlamında Türkiye’de kadın yoksulluğu. Emek ve Toplum, 2(4), 50-83. Access, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/84788