Mali saydamlık–güvenlik ikileminde Savunma Sanayii Destekleme Fonu: Türkiye ekonomi politikalarında bütçe dışı bir fonun konumu (2006–2024)

Öz

Bu çalışma, ekonomi politikaları içerisinde stratejik bir hamle olarak görülen Savunma Sanayii Destekleme Fonu’nun (SSDF) kamu maliyesi içindeki konumunu, mali büyüklüğünü ve bütçe dengesiyle kompozisyonel ilişkisini 2006–2024 dönemi için betimleyici bir çerçevede incelemektedir. SSDF’nin yıllık nominal tutarları, hacim endeksi, fonun toplam ve faiz dışı kamu harcamaları ile GSYH içindeki payları ve bütçe dengesi ile “SSDF hariç daraltılmış denge” karşılaştırması üzerinden analiz edilmektedir. Bulgular, SSDF’nin seyrinin üç alt dönemde incelenebileceğini göstermektedir: 2006–2013 arasında görece düşük düzeyli ve istikrarlı bir “birikim dönemi”; 2014–2017 arasında fonun ölçeğinin ve kamu harcamaları içindeki payının arttığı “hızlanma dönemi”; 2018 sonrasında ise hem hacim hem oran göstergelerinde keskin sıçramaların gözlendiği “sıçrama dönemi”. 2018 sonrası dönemde SSDF’nin toplam ve faiz dışı harcamalar ile GSYH içindeki payının yaklaşık iki katına yakın artması, fonu kamu savunma finansmanı açısından stratejik bir bileşen haline getirmekte ve bütçe açığının düzeyi ile oynaklığını anlamlı ölçüde etkilemektedir. Çalışmanın özgün katkısı, SSDF’nin mali profilini yalnızca bütçe dışı fon literatürü ve mali saydamlık tartışmaları bağlamında değil; aynı zamanda Türkiye’nin güvenlik ortamı, savunma sanayii politika belgeleri, yerlileşme ve ihracat performansı ile birlikte ele alarak, fonun “klasik” bütçe dışı fon niteliğini aşan stratejik rolünü ortaya koymasıdır.

Anahtar Kelimeler

• kamu maliyesi
• bütçe dışı fon
• SSDF
• mali saydamlık

The defence industry support fund in the fiscal transparency–security dilemma: The position of an off-budget fund in Türkiye’s economic policies (2006–2024)

Öz

This study examines, within a descriptive analytical framework, the position of the Defence Industry Support Fund (SSDF)—widely regarded as a strategic instrument within economic policy—within public finance, focusing on its fiscal magnitude and its compositional relationship with the budget balance over the period 2006–2024. The analysis is based on SSDF’s annual nominal amounts, a volume index, the Fund’s shares in total and primary public expenditures and in GDP, as well as a comparison between the standard budget balance and a “narrow” balance excluding SSDF. The findings indicate that the trajectory of SSDF can be analysed in three sub-periods: a relatively low-level and stable “accumulation period” between 2006 and 2013; an “acceleration period” from 2014 to 2017, during which the scale of the Fund and its share in public expenditures increased; and, from 2018 onwards, a “leap period” characterised by sharp jumps in both level and ratio indicators. In the post-2018 period, the fact that SSDF’s shares in total and primary expenditures as well as in GDP almost double transforms the Fund into a strategic component of defence financing and significantly affecting both the level and the volatility of the budget deficit. The original contribution of the study lies in analysing the fiscal profile of SSDF not only within the framework of the literature on off-budget funds and fiscal transparency debates, but also in conjunction with Türkiye’s security environment, defence industry policy documents, localisation and export performance, thereby demonstrating the Fund’s strategic role that goes beyond the conventional notion of an off-budget fund.

Anahtar Kelimeler

• public finance
• off-budget fund
• defence ındustry support fund (SSDF)
• fiscal transparency.

Kaynakça

1. Aksoy, M. (2022). Kamu mali yönetiminde mali saydamlık ve hesap verebilirliğin sağlanmasında Sayıştay raporlarının etkinlik düzeyi. International Journal of Public Finance, 7(1), 181-210.
2. Allen, R. ve Radev, D. (2006). Managing and controlling extrabudgetary funds (IMF working paper 06/286). Washington, DC: International monetary fund.
3. Allen, R. ve Radev, D. (2010). Extrabudgetary funds (IMF technical notes and manuals 10/09). Washington, DC: International Monetary Fund.
4. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi. (1985, 13 Kasım). BCA, 30.542.414.7 numaralı belge. Ankara.
5. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi. (1986, 8 Ağustos). BCA, 30.560.510.2 numaralı belge. Ankara.
6. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi. (1996, 5 Eylül). BCA, 30.856.877.9 numaralı belge. Ankara.
7. Çağan, N. (1986). Anayasa yönünden fonlar. Anayasa Yargısı Dergisi, 3, 1-30.
8. Çelen, M. (1998). Kamu maliyesinde fon kavramı ve Türkiye’de bütçe dışı fonlar. Marmara Üniversitesi Maliye Araştırmaları Dergisi, 10, 113-131.

9. Çetinkaya, Ö. (2021). Türkiye’de bütçe dışı fonlar ve denetimleri. S. Ağcakaya, K. Tüğen ve E. Uzunali (Ed.), Kamu mali yönetimi ve denetimi (2. baskı) içinde. Ankara: Ekin yayınevi.
10. Durdu, M. (2017). Türkiye’de bütçe dışı fon uygulamaları ve Varlık Fonu (Yüksek lisans tezi), Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
11. European Commission. (2008). Turkey 2008 Progress Report (SEC(2008) 2699 final). Brussels: Commission Of The European Communities.
12. European Commission. (2023). Türkiye 2023 Raporu. Brussels: European Commission.
13. Gözen, M. Ç. ve Bucak, İ. (2017). Bütçe dışı fonlar üzerine bir değerlendirme: Türkiye ekonomisi örneği. K. Çolak, S. Koç ve S. Y. Genç (Ed.), Dünden bugüne ekonomi yazıları içinde, 186-198. Kocaeli: Kocaeli üniversitesi vakfı yayınları.
14. Herdem, U. (2025). Turkish defence industry: An analysis within the framework of national and international regulations. Herdem attorneys at law. Erişim, 29 Kasım 2025, https://herdem.stingreys.com/turkish-defence-industry-an-analysis-within-the-framework-of-national-and-international-regulations
15. IMF. (2018). Fiscal transparency handbook. Washington, DC: International Monetary Fund.
16. Karaca, C. (2024). Kamu maliyesi. Ankara: Ekin yayınevi.
17. Kirişci, K. ve Toygür, İ. (2019). Turkey’s new presidential system and a changing West: Implications for Turkish foreign policy and Turkish–West relations (Brookings Turkey Project policy paper 15). Washington, DC: Brookings institution.
18. Kopits, G. ve Craig, J. (1998). Transparency in government operations (IMF occasional paper 158). Washington, DC: International Monetary Fund.
19. Kraan, D.-J. (2004). Off-budget and tax expenditures. OECD Journal on Budgeting, 4(1), 121-142.
20. Küçükaycan, D. (2020). Mali saydamlık ve hesap verebilirlik aracı olarak: Türk Sayıştayı’nın performans denetimi. Denetişim, 20, 35-54.
21. OECD. (2002). Best Practices for Budget Transparency. OECD journal on budgeting, 1(3).
22. OECD. (2017). OECD Budget Transparency Toolkit. Paris: OECD publishing.
23. OECD. (2024). OECD journal on Budgeting, 24(1). Paris: OECD publishing.
24. OECD. (2025). Quality Budget İnstitutions. Paris: OECD publishing.
25. Özlü, H. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nin yükselen gücü, Türk savunma sanayii (1922–2022). Ankara: Atatürk araştırma merkezi yayını.
26. Peynirci, S. (2018). Türkiye’de 2000 sonrası savunma harcamaları ve makroekonomik etkileri (Yüksek lisans tezi). Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Karaman.
27. Rawdanowicz, Ł. (2010). The 2008–09 crisis in Turkey: Performance, policy responses and challenges for sustaining the recovery (OECD economics department working paper 819). Paris: OECD publishing.
28. Savunma Sanayii Başkanlığı. (2021). Türk Savunma Sanayii Sektörel Strateji Belgesi. Ankara: Savunma Sanayii Başkanlığı yayınları.
29. Savunma Sanayii Başkanlığı. (2022). Savunma Sanayii Yapay Zekâ Çalıştayı Sonuç Raporu. Ankara: Savunma Sanayii Başkanlığı.
30. Savunma Sanayii Başkanlığı. (2023). Türk Savunma ve Havacılık Sanayii 2023 Performans Raporu. Ankara: Savunma Sanayii Başkanlığı yayınları.
31. Savunma Sanayii Başkanlığı. (2024). 2023 Yılı Faaliyet Raporu. Ankara: Savunma Sanayii Başkanlığı.
32. Saygılı, M. K. (2004). Türkiye’de kamu fonu uygulaması (DPT yayını 2631). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı.
33. SIPRI. (2024). Trends in world military expenditure, 2015–2024. Stockholm: Stockholm international peace research institute.
34. Söyler, İ. (2012). Yeni kamu mali yönetim ve denetim sistemi çerçevesinde Sayıştayın rolü. Sayıştay Dergisi, 87, 61-96.
35. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2024). Tasarruf Tedbirleriyle İlgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi. Resmî gazete. Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240517-5.pdf
36. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023). Ankara: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Yayınları.
37. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023a). 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi ve Bağlı Cetveller. Ankara: Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
38. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023b). On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). Ankara: Strateji Ve Bütçe Başkanlığı.
39. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2024). Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi [Sunum]. Ankara: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı.
40. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023a). Kamu Mali Yönetimi Reformunun Dünü, Bugünü ve Yarını. Ankara: T.C. Sayıştay Başkanlığı yayınları.
41. T.C. Sayıştay Başkanlığı. (2023b). Savunma Sanayii Başkanlığı Savunma Sanayii Destekleme Fonu 2023 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu. Ankara: T.C. Sayıştay Başkanlığı.
42. Tekir, S. (1990). Another dimension of the budget in Turkey: Extra budgetary funds. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1-2), 58-77.
43. TRT World Research Centre. (2018). Turkey’s security policy: National defence industry and cross-border operations (TRT world forum 2018 closed session report). Istanbul: TRT World Research Centre.
44. Tunalı, Ç. B. ve Saruç, N. T. (2021). Fiscal policies in times of the COVID-19 pandemic: The case of G-7 countries and Turkey. Maliye Çalışmaları Dergisi, 64(1), 1-24.
45. Vural, H. (2023). İşsizlik sigortası fonunun yapısı ve fon kaynaklarının değerlendirilebileceği alternatif yatırım araçları (Uzmanlık tezi). Ankara: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü.
46. 3238 Sayılı Savunma Sanayii ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun. (1985, 7 Kasım). Resmî gazete (Sayı: 18927). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3238.pdf
47. 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu. (2002, 22 Ocak). Resmî gazete (Sayı: 24648). Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/01/20020122.htm
48. 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu. (2002, 12 Haziran). Resmî gazete (Sayı: 24783). Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2002/06/20020612.htm
49. 4842 Sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun. (2003, 24 Nisan). Resmî gazete (Sayı: 25088). Erişim tarihi: https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/04/20030424.htm
50. 5018 Sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu. (2003, 24 Aralık). Resmî gazete (Sayı: 25326). Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/12/20031224.htm
51. 6085 Sayılı Sayıştay Kanunu. (2010, 19 Aralık). Resmî gazete (Sayı: 27790). Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/12/20101219-1.htm
52. 7061 sayılı Bazı Vergi Kanunları ile Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun. (2017, 5 Aralık). Resmî gazete (Sayı: 30261). Erişim tarihi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/12/20171205-12.htm