Reasürans, finansal sağlamlık ve kârlılık: Türkiye hayat sigortası sektöründe ters-U ilişkisi ve optimum reasürans seviyesinin tahmini

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye hayat sigortası sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin reasürans kullanım seviyelerini, finansal sağlamlık (Z-Skor) ve finansal performansa (ROA, ROE) etkisini belirlemektir. Bu kapsamda, 2014-2024 dönemine ait 12 hayat sigortası şirketinin yıllık verileri, panel veri analizi ile incelenmiştir. Reasüransın etkisi, hem doğrusal modeller hem de optimum reasürans seviyesini belirlemek için doğrusal olmayan (Ters-U) modeller ile karşılaştırmalı olarak araştırılmıştır. Bulgulara göre reasürans kullanımı ile finansal sağlamlık (Z-Skor) arasında istatistiksel olarak anlamlı ve güçlü bir Ters-U ilişkisi tespit edilmiştir. Bununla birlikte, reasürans devir oranının aktif kârlılığı (ROA) ve özsermaye kârlılığı (ROE) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkisi bulunmamıştır. Bu durum, Türkiye hayat sigortası sektöründe reasüransın kâr maksimizasyonundan ziyade, risk yönetimi ve sermaye koruma aracı olarak kullanıldığına işaret etmektedir. Ayrıca reasüransın belirli bir eşik değere kadar finansal sağlamlığı artırdığı, bu eşik geçildiğinde marjinal faydanın negatife döndüğü görülmüştür. Model katsayılarından hesaplanan optimum reasürans devir oranı ise % 20,95 olarak bulunmuştur. Dolayısıyla, örneklemdeki ortalama reasürans kullanımının % 7,4 olduğu göz önüne alındığında, Türkiye hayat sigortası şirketlerinin büyük çoğunluğunun finansal sağlamlığı maksimize eden optimum reasürans oranından yararlanmadığı ve risk devir kapasitelerini artırabilecek marja sahip oldukları söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• reasürans
• finansal sağlamlık (z-skor)
• finansal performans
• ters-U hipotezi
• Türkiye hayat sigortası sektörü

Reinsurance, financial stability, and profitability: The inverted-U relationship and estimation of the optimum reinsurance level in the Turkish life insurance sector

Öz

This study investigates the impact of reinsurance usage levels on financial stability (Z-Score) and financial performance (ROA, ROE) within the Turkish life insurance sector. To this end, annual data from 12 life insurance companies over the 2014–2024 period were analyzed using panel data analysis. The effects of reinsurance were examined comparatively through both linear models and non-linear (inverted-U) models to identify the optimal reinsurance level. Results indicate a statistically significant and strong inverted-U relationship between reinsurance usage and financial stability. However, the reinsurance cession ratio showed no statistically significant impact on return on assets (ROA) or return on equity (ROE). These findings suggest that life insurers in Türkiye utilize reinsurance primarily as a mechanism for risk management and capital protection rather than for profit maximization. The analysis demonstrates that reinsurance enhances financial stability up to a certain threshold, beyond which the marginal benefit turns negative. Derived from the model coefficients, the optimum reinsurance cession ratio was calculated at 20.95%. Given that the average reinsurance utilization in the sample stands at 7.4%, it can be concluded that the vast majority of Turkish life insurance companies operate below the stability-maximizing optimum and possess the margin to expand their risk transfer capacities.

Anahtar Kelimeler

• reinsurance
• financial stability (z-score)
• financial performance
• inverted-u hypothesis
• Turkish life insurance sector

Kaynakça

1. Adams, M., Hardwick, P. ve Zou, H. (2008). Reinsurance and corporate taxation in the United Kingdom life insurance industry. Journal of Banking & Finance, 32(1), 101-115. Doi: https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2007.09.006
2. Akkurt, E. ve Umut, M. (2024). A survey on measuring financial distress prediction using Altman Z-score model for life and pension companies in Türkiye. International Journal of Insurance and Finance, 4(1), 1-13. Doi: 10.52898/ijif.2024.1
3. Akyüz, Y. ve Kaya, Z. (2013). Türkiye’de hayat dışı ve hayat emeklilik sigorta sektörünün finansal performans analiz ve değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(26), 355-371.
4. Boyd, J. H. ve Graham, S. L. (1986). Risk, regulation, and bank holding company expansion. The Quarterly Review, 10(2), 2-17.
5. Carson, J. M. ve Hoyt, R. E. (1995). Life insurer financial distress: Classification models and empirical evidence. The Journal of Risk and Insurance, 62(4), 764-775. Doi: https://doi.org/10.2307/253595
6. Choi, I. (2001). Unit root tests for panel data. Journal of International Money and Finance, 20(2), 249-272. Doi: https://doi.org/10.1016/S0261-5606(00)00048-6
7. Cole, C. R. ve McCullough, K. A. (2006). A reexamination of the corporate demand for reinsurance. The Journal of Risk and Insurance, 73(1), 169-192. https://www.jstor.org/stable/3519974
8. Cummins, J. D., Dionne, G., Gagne, R. ve Nouira, A. (2021). The costs and benefits of reinsurance. The Geneva Papers on Risk and Insurance-Issues and Practice, 46(2), 177-199. Doi: https://doi.org/10.1057/s41288-021-00216-8

9. Gujarati, D. N. (2004). Basic econometrics (4th ed.). New York, NY: The McGraw-Hill Companies.
10. Hoechle, D. (2007). Robust standard errors for panel regressions with cross-sectional dependence. The Stata Journal, 7(3), 281-312. Doi: https://doi.org/10.1177/1536867X0700700301
11. Jean-Baptiste, E. L. ve Santomero, A. M. (2000). The design of private reinsurance contracts. Journal of Financial Intermediation, 9(3), 274-297. Doi:10.1006/jfin.2000.0291
12. Laeven, L. ve Levine, R. (2009). Bank governance, regulation and risk taking. Journal of Financial Economics, 93(2), 259-275. Doi: https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2008.09.003
13. Lee, H. H. ve Lee, C. Y. (2012). An analysis of reinsurance and firm performance: Evidence from the Taiwan property-liability insurance industry. The Geneva Papers on Risk and Insurance-Issues and Practice, 37, 467-484. Doi:10.1057/gpp.2012.9
14. Lei, Y. (2019). Reinsurance and insurers’ risk-return profile. Journal of Insurance Issues, 42(1), 37-65. https://www.jstor.org/stable/26608367
15. Lind, J. T. ve Mehlum, H. (2010). With or without U? The appropriate test for a U-shaped relationship. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 72(1), 109-118. Doi: https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.2009.00569
16. Mayers, D. ve Smith, C. W. (1990). On the corporate demand for insurance: Evidence from the reinsurance market. The Journal of Business, 63(1), 19-40. Doi: 10.1086/296481
17. Öner Kaya, E. ve Kaya, B. (2015). Türkiye’de hayat sigortası şirketlerinin finansal performansını belirleyen firmaya özgü faktörler: Panel veri analizi. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(12), 93-111.
18. Öner Kaya, E. (2023). Türkiye’de hayat dışı sigorta şirketlerinin finansal sağlamlığının Z-skoru kullanılarak ölçülmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(1), 860-876. Doi: 10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.23.03.2102
19. Özcan, H. ve Yıldırım, F. (2021). Türk sigorta sektörünün 2010-2019 dönemi prim ve reasürans ilişkisinin zaman serisi yöntemi ile analizi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 13(24), 1-16. Doi: https://doi.org/10.38155/ksbd.778660
20. Schreiber, S. (2008). The Hausman test statistic can be negative even asymptotically. Jahrbücher für Nationalökonomie und Statistik (Journal of Economics and Statistics), 228(4), 394-405. Doi: 10.1515/jbnst-2008-0407
21. Scordis, N. A. (2023). Evidence from publicly traded insurance firms of a non-linear relation between liquidity and reinsurance. Journal of Insurance Issues, 46(1), 1-29. https://www.jstor.org/stable/48733774
22. Shiu, Y. M. (2011). Reinsurance and capital structure: Evidence from the United Kingdom non-life insurance industry. The Journal of Risk and Insurance, 78(2), 475-494. Doi: 10.1111/j.1539-6975.2010.01387.x
23. Şenel, C. ve Akkurt, E. (2022). Borsa İstanbul’da faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin finansal performansını belirleyen firmaya özgü faktörler: Panel veri analizi. Akademik Hassasiyetler, 9(19), 169-188. https://izlik.org/JA47YZ34AC
24. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2025). Elektronik veri dağıtım sistemi (EVDS). Erişim adresi: https://evds2.tcmb.gov.tr
25. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). TÜİK veri portalı. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr
26. Türkiye Sigorta Birliği. (2025). Sigorta ve emeklilik sektörü mali tablo ve istatistikleri. Erişim adresi: https://www.tsb.org.tr
27. Veprauskaite, E. ve Sherris, M. (2014). Reinsurance decisions in life insurance: An empirical test of the risk-return criterion. International Review of Financial Analysis, 35, 128-139. Doi: https://doi.org/10.1016/j.irfa.2014.08.001
28. Yıldırım Kutbay, A. (2025). BIST sigorta endeksinde yeralan firmaların kârlılığını etkileyen dinamikler. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 43(4), 813-836. Doi: https://doi.org/10.17065/huniibf.1612622
29. Zanotto, A. ve Clemente, G. P. (2022). An optimal reinsurance simulation model for non-life insurance in the Solvency II framework. European Actuarial Journal, 12, 89-123. Doi: https://doi.org/10.1007/s13385-021-00281-2