Yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri sektörünün finansal performansının değerlendirilmesi ve hizmet alt sektörleri ile karşılaştırılması

Öz

Bu çalışmada, Türkiye'de hizmet sektörü alt sektörlerinin finansal performansı 2015-2024 dönemine ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sektör Bilançoları verileri kullanılarak DuPont analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Özellikle araştırmanın odak noktasını oluşturan yiyecek ve içecek hizmetleri sektörünün diğer hizmet alt sektörleri ile karşılaştırmalı performansı analiz edilmiştir. Net kâr marjı açısından en başarılı sektör mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler olurken, bilgi ve iletişim sektörü de yüksek kârlılık performansı sergilemiştir. Buna karşılık yiyecek ve içecek hizmetleri sektörü dönem ortalaması itibarı ile negatif net kâr marjı ile faaliyetlerini sürdürmüş ve kâr marjı hizmet sektörü ortalamasının altında kalmıştır. Aktif devir hızı bakımından ise yiyecek ve içecek hizmetleri sektörü tüm hizmet alt sektörleri arasında en yüksek performansı göstermiş, varlıklarını satış gelirine dönüştürmede en yüksek değere sahip sektör olarak öne çıkmıştır. Ancak bu yüksek faaliyet etkinliği düşük net kâr marjı nedeniyle aktif kârlılık ve özkaynak kârlılığına yeterince yansımamıştır. Araştırmada ayrıca yiyecek ve içecek hizmetleri sektörünün özkaynak çarpanının hem hizmet sektörü hem de tüm sektörler ortalamasının üzerinde olduğu belirlenmiştir. Özellikle pandemi döneminde sektörün kârlılık göstergelerinde önemli bozulmalar görülmüş, 2022 yılından itibaren ise belirgin bir toparlanma süreci yaşanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• finansal performans
• DuPont analizi
• hizmet sektörü
• yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri sektörü

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Evaluation of the financial performance of the food and beverage service activities sector and comparison with service sub-sectors

Öz

In this study, the financial performance of the service sector subsectors in Turkey was evaluated by DuPont analysis method using the Sector Balance Sheets data of the Central Bank of the Republic of Turkey for the period 2015-2024. Particularly, the comparative performance of the food and beverage service sector, which constitutes the focus of the research, with other service sub-sectors was analyzed. In terms of net profit margin, the most successful sector was professional, scientific and technical activities, while the information and communication sector also exhibited high profitability performance. On the other hand, the food and beverage service sector continued its operations with a negative net profit margin on average for the period, and its profit margin remained below the service sector average. In terms of asset turnover ratio, the food and beverage services sector has shown the highest performance among all service subsectors and has come to the fore as the sector with the highest value in converting its assets into sales income. However, this high operational efficiency was not adequately reflected in return on assets and return on equity due to the low net profit margin. The research also determined that the equity multiplier of the food and beverage service sector was above both the service sector and the all-sectors average. Especially during the pandemic period, significant deteriorations were observed in the sector's profitability indicators, while a notable recovery process has been experienced since 2022.

Anahtar Kelimeler

• financial performance
• DuPont analysis
• service industry
• food and beverage services sector

Destekleyen Kurum

No support was received for this study.

Etik Beyan

This study was prepared in accordance with the rules of scientific research and publication ethics.

Kaynakça

1. Kaynakça Akdoğan, N. ve Tenker, N. (2010). Finansal tablolar ve mali analiz teknikleri (13. bas.). Ankara: Gazi Kitabevi.
2. Akgüç, Ö. (2013). Finansal yönetim (8. bas.). İstanbul: Avcıol Basım Yayın.
3. Akyüz, K. C., Yıldırım, İ. ve Akyüz, İ. (2020). Birleşik oran analizi (Dupont) yöntemi ile kâğıt ve kâğıt ürünleri sanayi sektöründe performans ölçümü. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 164-169. Doi: https://doi.org/10.24011/barofd.687611
4. Arı, H.O. (2025). COVİD-19 pandemi öncesi ve sonrasında Türk sağlık sektörünün finansal performansının analizi. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 7(2), 92-108. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4563941
5. Arı, H. O. (2023). DuPont modeli ile bir özel hastane grubunun ve Türkiye özel hastaneler sektörünün finansal performansının analizi, İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(1), 187-201. Doi: https://doi.org/10.20491/isarder.2023.1580
6. Armutlu, M. R. ve Güngör, H. Y. (2019). Turizm sektöründe özkaynak karlılığının analizi. Toplum Bilimleri Dergisi, 25, 137-152. Doi: http://dx.doi.org/10.29228/tbd.2007.25.6741
7. Arslan, E. ve Bora, A. (2021). Türk bankacılık sektöründe mevduat bankalarının finansal performanslarının DuPont sistemine göre incelenmesi: 2015-2019 Dönemi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(43), 6356-6376. Doi: https://doi.org/10.26466/opus.930091
8. Arslan, Ö. ve Ülker, Y. (2021). İmalat sektörünün finansal durumunun DuPont analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Turkish Studies-Economy, 16(1), 51-66. Doi: https://dx.doi.org/10.47644/TurkishStudies.47140

9. Assaf, A. G. ve Josiassen, A. (2016). Frontier analysis: A state-of-the-art review and meta-analysis. Journal of Travel Research, 55(5), 612–627. Doi: https://doi.org/10.1177/0047287515569776
10. Beller Dikmen, B. (2026). BİST tekstil deri endeksindeki işletmelerin finansal performanslarının Dupont analizi yöntemiyle incelenmesi. İktisat Teorisi ve Analiz Bülteni, 11(2), 903-930. Doi: https://doi.org/10.25229/beta.1785245
11. Brigham, E. F. ve Ehrhardt, M. C. (2024). Financial management: Theory and practice (17th ed.). Cengage.
12. Bunea, O. I., Corbos, R. A. ve Popescu, R. I. (2019). Influence of some financial indicators on return on equity ratio in the Romanian energy sector - A competitive approach using a DuPont-based analysis, Energy, 189, 116251. Doi: https://doi.org/10.1016/j.energy.2019.116251
13. Burja, C. (2011). Factors influencing the companies' profitability. Annales Universitatis Apulensis Series Oeconomica, 13(2), 215–224. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/227356867_Factors_Influencing_The_Companies'_Profitability Christ, K. L. ve Burritt, R. L. (2017). Material flow cost accounting for food waste in the restaurant industry. British Food Journal, 119(3), 600–612. Doi: https://doi.org/10.1108/BFJ-07-2016-0318
14. Çelik Erken, A. ve Digün, O. (2018) DuPont analizi yöntemiyle Türk çimento sektörünün finansal performansının değerlendirilmesi, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(11), 458-471. Doi: https://www.doi.org/10.31576/smryj.87
15. Epps, R. W. ve Cereola, S. J. (2008). Do institutional shareholder services (ISS) corporate governance ratings reflect a company's operating performance?, Critical Perspectives on Accounting, 19(8), 1135-1148. Doi: https://www.doi.org/10.1016/j.cpa.2007.06.007
16. Fairfield, P. M. ve Yohn, T. L. (2001). Using asset turnover and profit margin to forecast changes in profitability. Review of Accounting Studies, 6(4), 371–385. Doi: https://www.doi.org/10.1023/A:1012430513430
17. Guilding, C. ve McManus, L. (2002). The incidence, perceived merit and antecedents of customer accounting: An exploratory note. Accounting, Organizations and Society, 27(1-2), 45–59. Doi: https://doi.org/10.1016/S0361-3682(01)00030-7
18. Higgins, R. C. (1977). How much growth can a firm afford? Financial Management, 6(3), 7–16. Doi: https://doi.org/10.2307/3665251
19. Horrigan, J. O. (1968). A short history of financial ratio analysis. The Accounting Review, 43(2), 284–294. Doi: https://doi.org/10.2308/TAR-4484102
20. Huang, W. (2023). Understanding Tesla’s financial strength: Analysis of financial reports and DuPont analysis. Highlights in Business, Economics and Management, 6, 250-261. Doi: https://doi.org/10.54097/hbem.v6i.6325
21. Johnson, H. T. ve Kaplan, R. S. (1987). Relevance lost: The rise and fall of management accounting. Harvard Business School Press.
22. Kabak, S. ve Yurttadur, M. (2025). Sağlık işletmelerinin finansal performanslarının Dupont analizi ile değerlendirilmesi. Uluslararası Finansal Ekonomi ve Bankacılık Uygulamaları Dergisi, 6(2), 23-46. Doi: https://doi.org/10.57085/ufebud.1767394
23. Karadeniz, E. ve İskenderoğlu, Ö. (2026). Borsa İstanbul'da işlem gören konaklama şirketlerinde karlılık performansının genişletilmiş Dupont modeliyle analizi. Seyahat ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 28 (28), 40-62. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5765501
24. Koşan, L. ve Karadeniz, E. (2014). Konaklama ve yiyecek hizmetleri alt sektörün finansal performansının Dupont finansal analiz sistemi kullanılarak incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 11 (2). Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/117634
25. Koşan, L. ve Karadeniz, E. (2013). Türk imalat sektöründe küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelerin finansal performansının Dupont analiz tekniğiyle incelenmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 45-62. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/696036
26. LeBruto, S. M., Quain, W. J. ve Ashley, R. A. (1997). Using the contribution margin aspect of menu engineering to enhance financial results. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 9(4), 161–167. Doi: https://doi.org/10.1108/09596119710185846
27. Lee, S. ve Kim, W. G. (2009). EVA, refined EVA, MVA, or traditional performance measures for the hospitality industry? International Journal of Hospitality Management, 28(3), 439–445. Doi: https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2009.01.004
28. Linassi, R., Alberton, A. ve Marinho, S. V. (2016). Menu engineering and activity-based costing: An improved method of menu planning. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 28(7), 1417–1440. Doi: https://doi.org/10.1108/IJCHM-09-2014-0438
29. Mun, S. G. ve Jang, S. (2018). Restaurant operating expenses and their effects on profitability enhancement. International Journal of Hospitality Management, 71, 68–76. Doi: https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2017.12.002
30. Nissim, D. ve Penman, S. H. (2001). Ratio analysis and equity valuation: From research to practice. Review of Accounting Studies, 6(1), 109–154. Doi: https://doi.org/10.1023/A:1011338221623
31. Organisation for Economic Co-operation and Development (2023). OECD economic outlook 2023 (2). OECD Publishing. Erişim 27.06.2026. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/11/oecd-economic-outlook-volume-2023-issue-2_6c587ffd/7a5f73ce-en.pdf.
32. Ok Ergün, H. (2026). Toptan ve perakende ticaret sektöründeki firmalarının finansal performansı: DuPont analizi yaklaşımı. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(1), 1-27. Doi: https://doi.org/10.17541/optimum.1700115
33. Onocak, D. ve Çakmak Sel, B. (2026). Yatırım ortaklıklarının finansal performanslarının DuPont analizinin değerlendirilmesi. İşletme Bilimi Dergisi, 14(1), 50-78. Doi: https://doi.org/10.22139/jobs.1755258
34. Önder, Ş. ve Kavak, N. N. (2019). Sigorta şirketlerinde kurumsal yönetim ve finansal performans arasındaki ilişki. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 62, 170-183. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/832899
35. Özçelik, M. (2024). Türkiye’de yenilenebilir ve geleneksel enerji şirketlerinin finansal performans karşılaştırması: DuPont analizi yaklaşımı. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 16(31), 345-359. Doi: https://doi.org/10.20990/kilisiibfakademik.1508111
36. Penman, S. H. (2013). Financial statement analysis and security valuation (5th ed.). McGraw-Hill.
37. Ross, S. A., Westerfield, R. W. ve Jordan, B. D. (2024). Fundamentals of corporate finance (14th ed.). McGraw-Hill.
38. Sanalan Bilici, N. (2019). Turizm sektöründe özsermaye kârlılığının değerlendirilmesi. The Journal of Accounting and Finance, 82, 41-54. Doi: https://doi.org/10.25095/mufad.535962
39. Say, S. (2026). Net kâr marjı, aktif devir hızı ve finansal kaldıraç etkileşimi: Elektrik firmaları üzerine bir DuPont analizi. Uluslararası Akademik Çalışmalar Dergisi, 6(1), 128-146. Doi: http://dx.doi.org/10.29228/jacademia.89493
40. Schmidgall, R. S. (2016). Hospitality industry managerial accounting (9th ed.). The American Hotel and Lodging Educational Institute (AHLEI)
41. Soliman, M. T. (2008). The use of DuPont analysis by market participants. The Accounting Review, 83(3), 823–853. Doi: https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.3.823
42. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025a). Sektör bilançoları istatistikleri, Erişim 22.06.2026, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Reel+Sektor+Istatistikleri/Sektor+Bilancolari/Sektor+Bilanco+Verileri.
43. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (2025b). Sektör bilançoları istatistikleri hazırlama açıklamaları, Erişim, 22.06.2026, https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/dosyalar/menu/metadata_tr.pdf
44. Türkiye İstatistik Kurumu (2025). 2024 yılı yıllık sanayi ve hizmet istatistikleri, Erişim, 02.07.2026, https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54051
45. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Ulusal hesaplar ve hizmet sektörü istatistikleri. Erişim, 02.07.2026, https://www.tuik.gov.tr/Turcat
46. United Nations Tourism (2026). World tourism barometer. Erişim, 27.06.2026, https://www.e-unwto.org/doi/abs/10.18111/wtobarometereng.2026.24.1.1?role=tab
47. World Bank. (2024). World development indicators. Erişim, 27.06.2026, https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
48. Yang, P., Hao, X., Wang, L., Zhang, S. ve Yang, L. (2023). Moving toward sustainable development: The influence of digital transformation on corporate ESG performance. Kybernetes, 53(2), 669–687. Doi: https://doi.org/10.1108/K-03-2023-0521
49. Zhang, H., Liu, J. ve Jiang, H. (2025). The impact of enterprise digital transformation on ESG performance: Evidence from China. Managerial and Decision Economics, 46, 3157–3171. Doi: https://doi.org/10.1002/mde.4525