EN
TR
Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş
Öz
Bu çalışma, post-kapitalist çağda öznenin dijital iletişim pratikleri içinde nasıl yeniden inşa edildiğini eleştirel bir kuramsal perspektiften ele almaktadır. Kapitalizmin klasik özne modeli, rasyonel, üretken ve özerk birey imgesi üzerine kuruluyken dijital kapitalizm, bu modeli parçalamış ve yerine görünürlük, performans ve algoritmik uyum odaklı bir özne formu getirmiştir. Çalışma, Jodi Dean’in “iletişimsel kapitalizm”, Byung-Chul Han’ın “performans toplumu” ve Shoshana Zuboff’un “gözetim kapitalizmi” kavramları çerçevesinde iletişimin anlam üretiminden ziyade dolaşım, veri üretimi ve algoritmik performans mantığına tabi olduğunu tartışmaktadır. Bu rejimde özne, iletişimde aktif bir fail değil; sürekli veri üreten ve görünürlük sağlamak zorunda kalan bir nesneye dönüşmektedir. Görünür olmak kaygısı günümüzde gerçekliğin konusu olmaktan çıkıp sanallığın konusu haline gelmiştir. Bu dönüşüm ise algıyı kaygıdan baskıya dönüştürmüştür. Günümüz sanal mekân algısının dayatmış olduğu görünür ve performatif olmak edimleri tercihe bağlılığını yitirmiştir. Bu anlam yitimi karşısında kamusallaşmak eylemi yeni bir alan ve pratiğe ihtiyaç duymaktadır. Yürütülen teorik tartışmalar, iletişimin özgürleşme aracı olmaktan çıkarak zorunlu bir performans pratiğine evrildiğini göstermektedir. Ancak bu rejimin mutlak olmadığını; sessizlik, geri çekilme, dijital yavaşlık ve alternatif platformlar gibi mikro düzeyde direniş biçimlerinin var olabileceğini savunmaktadır. Sonuç olarak çalışma, iletişimin yalnızca teknik bir araç değil; politik, varoluşsal ve etik bir mesele olarak yeniden düşünülmesi gerektiğini öne sürmekte ve platform kapitalizmi bağlamında iletişim pratiğini yeniden konumlandırmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Andrejevic, M. (2007). iSpy: Surveillance and Power in the Interactive Era. University Press of Kansas.
- Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the New Jim Code. Polity Press.
- Berardi, F. (2009). The soul at work: From alienation to autonomy. Semiotext(e).
- Boyd, D. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. Yale University Press.
- Bucher, T. (2018). If... Then: Algorithmic Power and Politics. Oxford University Press.
- Castells, M. (2009). Communication power. Oxford University Press.
- Cheney-Lippold, J. (2017). We are data: Algorithms and the making of our digital selves. NYU Press.
- Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
İletişim Çalışmaları, İletişim Kuramları, İletişim Teknolojisi ve Dijital Medya Çalışmaları, Yeni Medya
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
29 Nisan 2025
Kabul Tarihi
28 Haziran 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 30
APA
Şimşek, D. C. (2025). Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş. Global Media Journal Turkish Edition, 16(30), 98-114. https://izlik.org/JA67CM74NK
AMA
1.Şimşek DC. Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş. GMJ-TR. 2025;16(30):98-114. https://izlik.org/JA67CM74NK
Chicago
Şimşek, Dursun Can. 2025. “Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş”. Global Media Journal Turkish Edition 16 (30): 98-114. https://izlik.org/JA67CM74NK.
EndNote
Şimşek DC (01 Haziran 2025) Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş. Global Media Journal Turkish Edition 16 30 98–114.
IEEE
[1]D. C. Şimşek, “Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş”, GMJ-TR, c. 16, sy 30, ss. 98–114, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67CM74NK
ISNAD
Şimşek, Dursun Can. “Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş”. Global Media Journal Turkish Edition 16/30 (01 Haziran 2025): 98-114. https://izlik.org/JA67CM74NK.
JAMA
1.Şimşek DC. Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş. GMJ-TR. 2025;16:98–114.
MLA
Şimşek, Dursun Can. “Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş”. Global Media Journal Turkish Edition, c. 16, sy 30, Haziran 2025, ss. 98-114, https://izlik.org/JA67CM74NK.
Vancouver
1.Dursun Can Şimşek. Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş. GMJ-TR [Internet]. 01 Haziran 2025;16(30):98-114. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67CM74NK