Üniversite Öğrencilerinin Merkez Bankasına İlişkin Metaforları: Olgubilimsel Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin merkez bankası kavramına ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla analiz etmeyi amaçlamaktadır. Merkez bankası gibi soyut ve teknik bir kurumun, bireylerin zihninde nasıl şekillendiğini anlamak, ekonomik okuryazarlık ve kamu politikası açısından önemli bir katkı sunmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Amasya Üniversitesi’nde farklı bölümlerde öğrenim gören toplam 63 öğrenciden, “Merkez Bankası ... gibidir; çünkü ...” ifadesini tamamlamaları istenmiş; bu yolla elde edilen 45 geçerli metafor, içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Analiz sonucunda metaforlar beş ana tematik kategori altında toplanmıştır: yönlendirici/düzenleyici güç, ekonomik yaşam kaynağı, güven kaynağı, otorite figürü ve eleştirel/olumsuz algılar. Bulgular, öğrencilerin merkez bankasını yalnızca ekonomik kararlar alan bir yapı olarak değil, aynı zamanda toplumsal güvenin, otoritenin ve ekonomik istikrarın sembolü olarak gördüklerini ortaya koymaktadır. Bazı öğrenciler ise merkez bankasını işlevsiz, zarar verici ya da adaletsiz bir mekanizma olarak tanımlamıştır. Bu durum, bireylerin ekonomik kurumlara dair algılarında sosyal, kültürel ve ideolojik etkilerin rol oynadığını göstermektedir. Araştırmanın bulguları, metafor analizinin soyut ekonomi kurumlarını anlamada etkili bir yöntem olduğunu ve özellikle finansal eğitim süreçlerinde kullanılabilecek güçlü bir araç olabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Merkez Bankası
• Metafor
• Öğrenci Algısı

Etik Beyan

Bu çalışma için Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu’ndan 11.06.2025 tarihli ve E-30640013-108.01-266831 sayılı Etik Kurul Onayı alınmıştır.

University Students’ Metaphors about the Central Bank: A Phenomenological Analysis

Öz

This study aims to analyze university students’ perceptions of the central bank through metaphors. Understanding how an abstract and technical institution such as the central bank is shaped in individuals’ minds contributes significantly to economic literacy and public policy. The study adopted a phenomenological design, one of the qualitative research methods. Data were collected from a total of 63 students studying in various departments at Amasya University by asking them to complete the sentence: “The Central Bank is like ... because ...”. The 45 valid metaphors obtained were analyzed using content analysis. As a result of the analysis, the metaphors were grouped under five main thematic categories: regulatory/directive power, source of economic life, source of trust, figure of authority, and critical/negative perceptions. The findings reveal that students view the central bank not only as an institution that makes economic decisions, but also as a symbol of social trust, authority, and economic stability. However, some students described the central bank as an ineffective, harmful, or unfair mechanism. This indicates that social, cultural, and ideological factors play a significant role in individuals’ perceptions of economic institutions. The results of the study demonstrate that metaphor analysis is an effective method for understanding abstract economic institutions and can be a powerful tool, particularly in financial education processes.

Anahtar Kelimeler

• Central Bank
• Metaphor
• Student Perception

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Amasya University Social Sciences Ethics Committee (Approval No: E-30640013-108.01-266831, dated 11 June 2025).

Kaynakça

1. Arslan, M. M., & Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Milli Eğitim, 35(171), 100-108. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/milli_egitim_ dergisi/171/171/8.pdf
2. Aydın, H. İ., & Eren, M. V. (2013). Merkez bankasının bağımsızlığı üzerine bir değerlendirme. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 91-106.
3. Bank for International Settlements (BIS). (2009). Issues in the governance of central banks (BIS Papers No. 18). https://www.bis.org/publ/bppdf/bispap18.htm
4. Berger, W., & Kibmer, F. (2013). Central bank independence and financial stability: A tale of perfect harmony? European Journal of Political Economy, 31, 109-118.
5. Blinder, A. S. (2004). The quiet revolution: Central banking goes modern. New Haven: Yale University Press.
6. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Los Angeles, CA: Sage Publications.
7. Cukierman, A. (1992). Central bank strategy, credibility and independence: Theory and evidence. Cambridge, UK: MIT Press.
8. Cukierman, A., Webb, S. B., & Neyapti, B. (1992). Measuring the independence of central banks and its effect on policy outcomes. The World Bank Economic Review, 6(3), 353–398. https://doi.org/10.1093/wber/ 6.3.353

9. Deih, S. A. (2023). Unravelling the effectiveness of monetary policy: A cross-country analysis of macro-economic goal performance. Social Science Chronicle, 3(1), 1-15.
10. European Central Bank (ECB). (2023). The role of central banks. https://www.ecb.europa.eu/ecb/tasks/html/ index.en.html
11. Goodhart, C. A. E. (1988). The evolution of central banks. Cambridge: The MIT Press. https://www.scribd.com/document/470975640/The-Evolution-of-Central-Banks-PDFDrive-com.
12. Hetzel, R. L. (2012). The great recession: Market failure or policy failure? New York: Cambridge University Press.
13. Lakoff, G., & Johnson, M. (2005). Metaforlar: hayat, anlam ve dil (G. Y. Demir, Çev.). İstanbul: Paradigma.
14. Malovana, S., Hodula, M., Gric, Z., & Bajzík, J. (2023). Macroprudential policy in central banks: Integrated or separate? Survey among academics and central bankers. Journal of Financial Stability, 65, 101107.
15. Miles, M. B., & Huberman , A. M., (1994), Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
16. Mishkin, F. S. (2016). The economics of money, banking and financial markets (11th ed.). London: Pearson Education.
17. Öz, N. (2020). Türkiye'de Merkez Bankasının bağımsızlığı ile fiyat istikrarının sağlanması arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Rumeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
18. Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 55, 459–496. https://dergipark. org.tr/tr/download/article-file/108283
19. Segawa, A., Wilson, M. K., & Schaling, E. (2026). Central bank communication, inflation rate, and inflation expectations in South Africa. Applied Economics, 1-15. https://doi.org/10.1080/00036846.2026.2617600
20. Stiglitz, J. E. (2010). Freefall: America, free markets, and the sinking of the world economy. New York: W. W. Norton & Company.
21. Yani, T. A. (2024). The Role of Central Banks in Modern Monetary Policy: A Review. Advances: Jurnal Ekonomi & Bisnis, 2(1), 37-45.
22. Yıldırım, A., & Şimşek, H., (2006), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.