Z Kuşağı Perspektifinden İstanbul Sözleşmesi ve Kadın Hakları: Nitel Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Z kuşağının İstanbul Sözleşmesi’ne ve genel olarak Kadın Haklarına yönelik bakış açısını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma genç bireylerin toplumsal cinsiyet eşitliği, kadına yönelik şiddetle mücadele ve kadın haklarının korunmasına yönelik bilgi ve tutum düzeyini anlamaya yöneliktir. Çalışma, nitel araştırma deseniyle tasarlanmıştır. Artvin Çoruh Üniversitesi Hopa İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencileriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde, katılımcılara; İstanbul Sözleşmesi, kadın hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve Türkiye’nin sözleşmeden çekilmesi hakkında sorular yöneltilmiştir. Elde edilen veriler, MAXQDA programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma ile Z kuşağının bu alandaki farkındalığını anlamak ve sosyal politika süreçlerine katkı sağlamak hedefiyle yürütülmüştür. Örneklemin bir fakülteyi kapsaması ve Türkiye genelini temsil etmemesi araştırmanın bir kısıtı olarak görülse de çalışma, Z kuşağının bu alandaki tutumlarını ortaya koyması bakımından özgün bir nitelik taşımaktadır. Ayrıca çalışma bulguları, gençlere yönelik farkındalık programlarının hazırlanması ve sosyal politika önerilerinin geliştirilmesi açısından önemli potansiyel bir temel oluşturabilir.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul Sözleşmesi
• Kadın
• Kadın Hakları
• Z Kuşağı
• Sosyal Politika

Etik Beyan

Bu çalışma, Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 03.07.2024 tarihli ve 140812 sayılı kararı ile etik açıdan uygun bulunmuştur.

İstanbul Convention and Women’s Rights from Generation Z’s Perspective: A Qualitative Examination

Öz

This study aims to examine Generation Z’s perspective on the Istanbul Convention and women’s rights in general. The research is aimed at understanding young individuals’ levels of knowledge and attitudes toward gender equality, combating violence against women, and the protection of women’s rights. The study was designed with a qualitative research design. Semi-structured interviews were conducted with students of the Faculty of Economics and Administrative Sciences at Artvin Çoruh University in Hopa. During the interviews, participants were asked questions about the Istanbul Convention, women’s rights, gender equality, and Turkey’s withdrawal from the Convention. The obtained data were analyzed using the MAXQDA program. The study was conducted with the aim of understanding Generation Z’s awareness in this field and contributing to social policy processes. Although the sample includes only one faculty and does not represent Turkey as a whole, the study has an original quality in terms of revealing Generation Z’s attitudes in this field. In addition, the study findings may constitute an important potential basis for the preparation of awareness programs for young people and the development of social policy recommendations.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul Convention
• Women
• Women’s Rights
• Generation Z
• Social Policy

Etik Beyan

This study was approved by the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Artvin Çoruh University (Approval Date: July 3, 2024; Decision No: 140812).

Kaynakça

1. Arslan, G. (2004). Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına Dair Sözleşme (öngörülen haklar ve öngörülen usuller). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 62(1–2), 3–43.
2. Bahçeci, Ş. K. (2012). İstanbul Sözleşmesi’nin değerlendirilmesi: Türkiye’de kadına yönelik şiddetin ortadan kaldırılması için sağlayacağı olanaklar ve kısıtlamalar (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Middle East Technical University, Graduate School of Social Sciences.
3. Bourdieu, P. (2013). Seçilmiş metinler (L. Ünsaldı, Çev.). Heretik Yayıncılık. (Orijinal eser 1987’de yayımlanmıştır).
4. Bölükbaşı, Ö. (2022). Genel olarak İstanbul Sözleşmesi ve sözleşmenin 6284 sayılı Kanun ile karşılaştırılması. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 14(2), 109–134. https://doi.org/10.53881/hiad.1051072
5. Britannica. (2024). Feminism — Suffrage, equality, activism. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/feminism/Suffrage-equality-and-activism
6. Cole, W. M. (2013). Government respect for gendered rights: The effect of the Convention on the Elimination of Discrimination Against Women on women’s rights outcomes, 1981–2004. International Studies Quarterly, 57(2), 233–249. https://doi.org/10.1111/isqu.12000
7. Council of Europe. (1950). European Convention on Human Rights. https://www.echr.coe.int/documents/convention_tur.pdf
8. Council of Europe. (2011). Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence Against Women and Domestic Violence (Istanbul Convention). https://rm.coe.int/168008482e

9. Council of Europe. (2025). Feminism and women’s rights movements. https://www.coe.int/en/web/gender-matters/feminism-and-women-s-rights-movements
10. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (2021, 20 Mart). Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesine ilişkin açıklama. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/turkiyenin-istanbul-sozlesmesinden-cekilmesine-iliskin-aciklama
11. Çürükoğlu, İ. T. (2023). İstanbul Sözleşmesi’nin imzalanma ve kaldırılma sürecinin yazılı basında temsili (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim University, Graduate School of Education.
12. Çokoğullar Bozaslan, E. (2020). Siyasetle alâkalı mı alâkasız mı?: Kadınlar Halk Fırkası’ndan günümüze kadın-siyaset ilişkisi. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 4(2), 49–66.
13. Demirkır Ünlü, M. (2012). İstanbul Sözleşmesi’nin ulusal hukuk açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara University, Graduate School of Social Sciences.
14. Donnelly, J. (2007). The relative universality of human rights. Human Rights Quarterly, 29(2), 281–306. https://doi.org/10.1353/hrq.2007.0016
15. Elmas, T., Overdorf, R., & Aberer, K. (2021). Tactical reframing of online disinformation campaigns against the Istanbul Convention. arXiv preprint. https://arxiv.org/abs/2105.13398
16. Englehart, N. A., & Miller, M. K. (2014). The CEDAW effect: International law’s impact on women’s rights. Journal of Human Rights, 13(1), 22–47. https://doi.org/10.1080/14754835.2013.824274
17. Erden Ayhün, S. (2013). Kuşaklar arasındaki farklılıklar ve örgütsel yansımaları. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 93–112.
18. Ersözlü, S. (2024). Pierre Bourdieu’nün sembolik şiddet kuramı üzerine eleştirel bir değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 28, 1–19. https://doi.org/10.26650/iukad.2023.1370762
19. Eski, B. (2021, March 20). Protests as Turkey pulls out of treaty to protect women. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2021/mar/20/turkey-pulls-out-of-international-accord-designed-to-protect-women
20. Foucault, M. (2013). Güvenlik, toprak, nüfus: Collège de France dersleri (1977–1978) (F. Taylan, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal ders 1978).
21. Foucault, M. (2024). Biyopolitikanın doğuşu: Collège de France dersleri (1978–1979) (A. Tayla, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal ders 1979).
22. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. (t.y.). Çok amaçlı toplum merkezleri (ÇATOM). https://www.gap.gov.tr/cok-amacli-toplum-merkezleri-catomb
23. Gözübüyük, Ş., & Gölcüklü, F. (2007). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve uygulaması (4. baskı). Turhan Kitabevi.
24. Gümüş, G. (2018, 4 Temmuz). X, Y, Z kuşakları hakkında bir değerlendirme: Türkiye’de kaç kuşak bir arada yaşıyor? Branding Türkiye. https://www.brandingturkiye.com/x-y-z-kusaklari-hakkinda-bir-degerlendirme-turkiyede-kac-kusak-bir-arada-yasiyor/
25. Howard-Hassmann, R. E. (2011). Universal women’s rights since 1970: The centrality of autonomy and agency. Journal of Human Rights, 10(4), 433–449. https://doi.org/10.1080/14754835.2011.619398
26. Işıktaç, Y. (2015, 9 Ocak). Kadın hakları. http://www.isiktac.av.tr/Makaleler/Kad%C4%B1n%20Haklar%C4%B1.pdf
27. KADEM. (2024). Kadınlara yönelik yasal düzenlemeler. https://kadem.org.tr/kadinlara-yonelik-yasal-duzenlemeler/
28. Kadın Dayanışma Vakfı. (t.y.). Hakkımızda. https://www.kadindayanismavakfi.org.tr/hakkimizda/
29. Kanbur, N. (2021). Istanbul Convention: Commitment to preventing gender-based violence. Journal of Adolescent Health, 69(2), 354–355. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2021.05.009
30. Kaypak, Ş., & Kahraman, M. (2016). Türkiye’de kadının insan hakları ve anayasal yansıması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 298–315.
31. Kocaağalar, F. (2025). Kadın koruma sisteminde Türkiye’de 6284 sayılı Kanun’un rolü. Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 7(1), 29–45. https://doi.org/10.56493/nkusbmyo.1625075
32. Krizsán, A., Roggeband, C., & Zeller, M. C. (2024). Who is afraid of the Istanbul Convention? Explaining opposition to and support for gender equality. Comparative Political Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00104140241290205
33. Mannheim, K. (1952). The problem of generations. In P. Kecskemeti (Ed.), Essays on the sociology of knowledge (ss. 276–322). Routledge & Kegan Paul. (Orijinal eser 1928). https://marcuse.faculty.history.ucsb.edu/classes/201/articles/27MannheimGenerations.pdf
34. Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı. (t.y.). Hakkımızda. https://www.morcati.org.tr/tr/mor-cati/hakkimizda
35. Moroğlu, N. (2016). Uluslararası ve ulusal hukukta kadının insan hakları. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(1), 285–317.
36. Muslu, T. (2022). Güvenlikleştirme kuramı kapsamında 2000 yılı sonrası Türkiye’de kadın politikaları ve İstanbul Sözleşmesi tartışmaları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe University, Graduate School of Education.
37. National Women’s History Museum. (t.y.). Feminism: The first wave. https://www.womenshistory.org/exhibits/feminism-first-wave
38. Pew Research Center. (2021, May 14). On gender and family, Gen Z looks similar to millennials. https://www.pewresearch.org/social-trends/2021/05/14/on-gender-and-family-gen-z-looks-similar-to-millennials/
39. Şenel, Ş. (2022). Kadın ve siyaset. Düşünce Dünyasında Türkiz, 4(20), 7–30.
40. Taş, G. (2016). Feminizm üzerine genel bir değerlendirme: Kavramsal analizi, tarihsel süreçleri ve dönüşümleri. Akademik Hassasiyetler, 3(5), 277–292.
41. Taş, H. Y., Demirdöğmez, M., & Küçükoğlu, M. (2017, 29 Aralık). Geleceğimiz olan Z kuşağının çalışma hayatına muhtemel etkileri. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(13), 1031–1048. https://doi.org/10.26466/opus.370345
42. Tay, G. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği tartışmaları bağlamında KADEM Derneği’nin İstanbul Sözleşmesi’ne yaklaşımı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara University, Graduate School of Social Sciences.
43. Tayyar, M. (2024). İstanbul Sözleşmesi’ne yönelik kutuplaşmanın politik ideolojiler ve ahlaki temeller kuramı bağlamında incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ University, Graduate School of Social Sciences.
44. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. (t.y.). Mevzuat. https://www.mevzuat.gov.tr/
45. Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports, 12, 271–283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003
46. UN Women. (2021, March 20). Statement by UN Women on Turkey’s withdrawal from the Istanbul Convention. https://www.unwomen.org/en/news/stories/2021/3/statement-un-women-turkey-withdrawal-from-the-istanbul-convention
47. United Nations. (1995). Beijing Declaration and Platform for Action: Action for equality, development and peace. https://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/platform/
48. United Nations General Assembly. (1993). Declaration on the elimination of violence against women (A/RES/48/104). https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/declaration-elimination-violence-against-women
49. Uslu, F., & Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289–299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
50. Yılmaz, M. (2023). Türkiye’de dini muhafazakâr kesimin İstanbul Sözleşmesi’ne tepkilerinin analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacı Bayram Veli University, Graduate School of Social Sciences.