The Meaning And Importance Of Banquets For Seljuk Sultans

Öz

Throughout history, organizing banquets has become a tradition that has taken place in the political, military, economic and social lives of societies different from each other in terms of race, belief, culture and geography. In particular, it has been a tradition practiced by rulers who wanted to strengthen the foundation of their power by maintaining control over the majority. Serving as a concrete bridge between those who rule and those who are ruled, the banquet has also become a symbol of a show of power against rivals. In addition, banquets are considered one of the indispensable customs of social activities that bring people together, such as holiday celebrations, births, deaths and weddings. Considering all these elements, the tradition of hosting banquets, which was at the forefront of the lives of the Turks, continued as an important tradition during the Seljuk period, which constituted an important period in Turkish history. As a matter of fact, especially the sultans did not neglect to include the tradition of organizing banquets in almost every field, from their ascension to the throne to their political, military, diplomatic and social activities. In addition, their vassals and the leaders of the states with which they had diplomatic relations also occasionally organized banquets on behalf of the sultans as a sign of political relations and respect. Therefore, when all these aspects come together, the banquet tables became a symbol reflecting the power and dominance of the Seljuk sultans.

Anahtar Kelimeler

• Banquest
• Table
• Seljuk

Ziyafet Düzenlemenin Selçuklu Sultanları İçin Anlam ve Önemi

Öz

Ziyafet tertip etmek tarih boyunca; ırk, inanç, kültür, coğrafya açısından birbirinden farklı toplumların siyasi, askeri, iktisadi, sosyal hayatlarında yer etmiş, uygulaya geldikleri bir gelenek halini almıştır. Bilhassa da çoğunluğun üzerinde kontrolü sağlayarak iktidarlarının temelini kuvvetlendirmek isteyen idarecilerin uygulamayı ihmal etmedikleri bir gelenek olmuştur. İdare edenlerle idare edilenler arasında somut bir köprü vazifesi gören ziyafet, rakiplere karşı da güç gösterisinin sembolleri arasında yer almıştır. Ayrıca ziyafet, bayram kutlamaları, doğum, ölüm, düğün gibi insanları bir araya getiren sosyal faaliyetlerin de vazgeçilmez adetlerinden birisi sayılmıştır. Bütün bu unsurlar dikkate alındığında Türklerin de hayatlarında ön planda yer alan ziyafet verme geleneği Türk tarihinin önemli bir dönemini meydana getiren Selçukluların zamanında da mühim bir gelenek olarak devam etmiştir. Nitekim bilhassa da sultanlar tahta çıkış süreçlerinde, siyasi, askeri, diplomatik ve sosyal faaliyetlerine kadar hemen hemen her alanda ziyafet düzenleme geleneğine yer vermeyi ihmal etmemişlerdir. Ayrıca vassalları ve diplomatik ilişkide oldukları devletlerin liderleri de yeri geldiğinde siyasi ilişkilerin ve saygının bir göstergesi olarak sultanlar adına ziyafet sofraları kurdurmuşlardır. Dolayısıyla bütün bu hususlar bir araya geldiğinde ziyafet sofraları, Selçuklu sultanlarının iktidarlarını ve hâkimiyetlerini yansıtan bir sembol haline getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ziyafet
• Sofra
• Selçuklu

Kaynakça

1. Ahmed bin Mahmud. (1977). Selçuk-nâme I.( E. Merçil, Haz.). İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser.
2. Ahmed Eflâkî. (2012). Ariflerin Menkıbeleri. (T. Yazıcı, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınları.
3. Aksarayî, Kerîmüddin Mahmud-i. (2000). Müsâmeretü’l-Ahbâr, (M. Öztürk, Çev.). Ankara: TTK.
4. Ağırnaslı, N. (2023). “I. İzzeddin Keykâvus’un Saltanatı Dönemi Askerî ve Siyasî Faaliyetler”, Türkiye Selçuklu Sultanları Külliyatı Sultan I. İzzeddin Keykâvus Dönemi, VI. Cilt, Ed. Ayşe Dudu Kuşçu. 33-110. Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Konya. Erişim Adresi: https://www.dijitalkitabim.com/kitaplar/kulturel/selcuklu-kulliyati/6/index.html#page=9, Erişim Tarih: 15.06.2025.
5. Ağırnaslı, N. (2014). “Büyük Selçuklu Devlet Adamlarının Adâlete ve Refaha Dayalı Toplum Düzeni Oluşturma Gayeleri”, Cappadocia Journal of History and Social Sciences, Volume 3, 112-122. Erişim Adresi:https://cahij.com/?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl=2070740253_112-122.pdf&key=23059, Erişim Tarih: 25.06.2025
6. Beyhakî, Ebu’l-Fazl Muhammed b. Hüseyin. (2019). Tarîh-i Beyhakî. (N. Lügal, Trc.). (H. Kırlangıç, Haz.). Ankara: TTK.
7. Beşirli, H. (2011). Yemek Sosyolojisi Yiyeceklere ve Mutfağa Sosyolojik bir Bakış. Ankara: Phoenix Yayınevi.
8. Bryennios, Nikephoros. (2008). Tarihin Özü. (B. Umar, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.

9. Cengiz, Karçaaltıncaba, N. (2023). Çadırdan Saraya Türk Protokolü Türkiye Selçuklularında Teşrifat. Konya: Çizgi Kitabevi.
10. Ergin, M. (2000). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
11. Ebu’l-Gazi Bahadır Han. (2010). Türk Şeceresi Türk’ün Soy Ağacı. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
12. İbn Bibi, el-Hüseyin b. Muhammed b. Ali el-Ca’feri er-Rugadi. (2020). el-Evâmirü’l-Alâ’iyye fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye Selçuknâme. (M. Öztürk, Çev.). Ankara: TTK.
13. Bundârî, İmadad-dîn Al-Kâtib Al-Isfahânî. (1999). Zubdat Al-Nusra ve Nuhbat Al ‘Usra, Çev. (K. Burslan, Çev.). Ankara: TTK.
14. İbnü’l-Cevzî, Abdurrahman. (2014). el-Muntazam fî Târihi’l-Ümem’de Selçuklular (H. 430-485=1038-1092). (A. Sevim, Trc.). Ankara: TTK.
15. İbnü’l-Esîr, (1991a). İslâm Tarihi,el-Kâmil Fi’t-Târîh Tercümesi, Cilt X, (A. Özaydın, Çev.). İstanbul: Bahar Yayınları
16. İbnü’l-Esîr. (1991b). İslâm Tarihi,el-Kâmil Fi’t-Târîh Tercümesi, Cilt XI, (A. Özaydın, Çev.). İstanbul: Bahar Yayınları.
17. İbn Kesîr. (1995). el-Bidâye ve’n-Nihâye (Büyük İslâm Tarihi), Cilt 12. (M. Keskin, Çev.). İstanbul: Çağrı Yayınları.
18. İnan, A. (1998). Makaleler ve İncelemeler I. Cilt, Ankara: TTK.
19. İnalcık, H. (2011). Has-bağçede ‘ayş u tarab Nedîmler Şâirler Mutribler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Kafesoğlu, İ. (2009). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
21. Kâşgarlı Mahmûd (2005). Divânü Lugâti’t-Türk. (S. Erdi, S.T. Yurteser, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
22. Kâşgarlı Mahmud. (2013). Divanü Lûgat-it-Türk, Birleştirilmiş Birinci Baskı (Cilt III). (B. Atalay, Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
23. Koca, S. (1997). Sultan I. İzzeddin Keykâvus (1211-1220). Ankara: TTK.
24. Koca, S. (2021a). Türklerde Toy Geleneği. Haz. S. Koca & İ. Karakoç. Türk Tarih ve Kültürü Üzerine Yeni Araştırmalar, 1. Cilt. 351-355. Ankara: Berikan Yayınevi.
25. Koca, S. (2021b). Türkiye Selçuklu Tarihine Damgasını Vuran Menfur Bir Cinayet Sultan I. Alâeddîn Keykubâd’ın Zehirlenmesi. Haz. S. Koca & İ. Karakoç. Türk Tarihi ve Kültürü Üzerine Yeni Araştırmalar, 3. Cilt. 303-325. Ankara: Berikan Yayınevi.
26. Köymen, M. A. (2001). Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi Cilt III Alp Arslan ve Zamanı. Ankara: TTK.
27. Köymen, M. A. (2020). Büyük Alâeddîn Keykubad ve Zamanı. (S. Koca, S. Tarifçi, Haz.). İstanbul: Kronik Kitap.
28. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. (2000). Câmiu’d-Düvel, Selçuklular Tarihi I, Horasan-Irak, Kirman ve Suriye Selçukluları. (A. Öngül, Yay.). İzmir: Akademik Kitabevi.
29. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. (2001). Câmiu’d-Düvel, Selçuklular Tarihi II, Anadolu Selçukluları ve Beylikler. (A. Öngül, Yay.). İzmir: Akademik Kitabevi.
30. Merçil, E. (2007). Selçuklular’da Hükümdarlık Alâmetleri. Ankara: TTK.
31. Nizâmü’l-Mülk. (1999). Siyâset-nâme. (M. A. Köymen, Haz.). Ankara: TTK.
32. Ögel, B. (2016). Türklerde Devlet Anlayışı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
33. Özaydın, A. (1990). Sultan Muhammed Tapar Devri Selçuklu Tarihi (498-511/1105-1118). Ankara: TTK.
34. Önder, S. Y. (2009). “Tevârîh-i Âl-i Selçuk’ta Yeme-İçme Kültürü”, Yeme ve Kültür, İstanbul: Çia Yayınları, 102-114.
35. Öngül, A. (2016a). Selçuklular Tarihi-1, Büyük Selçuklular, Irak, Kirman ve Suriye Selçukluları. İstanbul: Çamlıca Yayın.
36. Öngül, A. (2016b). Selçuklular Tarihi-2, Anadolu Selçukluları ve Beylikler. İstanbul: Çamlıca Yayın.
37. Özgüdenli, O. G. (2013). Selçuklular Cilt I Büyük Selçuklu Devleti Tarihi. İstanbul: İSAM Yayınları.
38. Özyetgin, M., & Yüksel, E. A., & Kurt, T. E. (2023). Osmanlı İmparatorluğu’nda Diplomasi ve Ağırlama. İstanbul: Ötüken Neşiyat.
39. Psellos, M. (1992). Mikhail Psellos’un Khronographia’sı. (I. Demirkent, Çev.). Ankara: TTK.
40. Piyadeoğlu, C. (2010). “Gazneliler ve Büyük Selçuklular’da Bayramlar ve Bayram Kutlamaları”, Turkish Studies, International Periodical For The Languages, Literature And History of Turkish or Turkic, Volume 5/4, 1412-1420. Erişim Adresi: https://turkishstudies.net/DergiTamDetay.aspx?ID=1707, Erişim Tarih: 25.06.2025
41. Reşîdü’d-dîn Fazlullah. (2010). Cami’ü’t-Tevârih Selçuklu Devleti, Çev.( E. Göksu & H. H. Güneş, Çev.). İstanbul: Selenge Yayınları.
42. Sevim A. & M. Erdoğan. (2014). Selçuklu Devletleri Tarihi Siyaset, Teşkilat ve Kültür. Ankara: TTK.
43. Seyitdanlıoğlu, M. (2009). “Eski Türklerde Devlet Meclisi ”Toy” Üzerine Düşünceler”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Volume: 28, Issue: 45, 5/1, 1-11. Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/782085. Erişim Tarih: 25.06.2025.
44. Sıbt İbnü’l-Cevzî. (2011). Mir’âtü’z-Zamân Fî Târihi’l-Âyân’da Selçuklular, Seç-Trc-Dğr: (A. Sevim Trc.). Ankara: TTK.
45. Turan, O. (1965). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, , Ankara: Türk Kültürü Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
46. Turan, O. (2002). Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
47. Turan, R. (1995). Türkiye Selçuklularında Hükümet Mekanizması (Vezir ve Divân). İstanbul: MEB Yayınları.
48. Turan, İ. (2023). “Tahttan Sürgüne Bir Selçuklu Sultanı: I. Gıyâseddin Keyhusrev’in Gurbet Hayatı”, Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, Güz 17, 97-112, Erişim Adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/usad/article/1242046. Erişim Tarih: 25.03.2026.
49. Uyumaz, E. (2003). Sultan I. Alâeddîn Keykubad Devri Türkiye Selçuklu Devleti Siyasî Tarihi (1220-1237). Ankara: TTK.
50. Ünsal, A. (2020). İktidarların Sofrası, Yemek, Siyaset ve Simgesellik. İstanbul: Everest Yayınları.
51. Yazıcızâde A. (2009). Tevârîh-i Selçuk (Selçuklu Tarihi). (A. Bakır, Haz.). İstanbul: Çamlıca Yayın.
52. Yılmaz, A. (2023). “Gaznelilerde Dini Merasim ve Şenliklerde Hediye”, asobid Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13, 79-110. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2846825. Tarih: 05.07.2025.
53. Yusuf Has Hâcib. (2003). Kutadgu Bilig. (R. R. Arat, Çev.). Ankara: TTK.
54. Zonaras, I. (2008). Tarihlerin Özeti. (B. Umar, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.