Türkiye’de Tüketim Dinamikleri ve Makroekonomik Belirsizlik: Hanehalkı Kartlı Ödeme Endeksi ile Ampirik Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de hanehalkı kartlı ödeme endeksi ile tüketici güven endeksi, tüketici fiyat endeksi, işsizlik oranı ve konut fiyat endeksi arasındaki ilişkiyi analiz etmektedir. Çalışmada 2015:M04–2024:M12 dönemi aylık verileri kullanılarak ARDL sınır testi yöntemi uygulanmış ve değişkenler arasındaki uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi ile kısa dönem dinamikleri incelenmiştir. Literatür taraması, tüketim davranışlarının gelir, fiyatlar genel seviyesi, döviz kuru ve tüketici güveni gibi göstergelerle ilişkili olduğunu ortaya koymakta; ancak hanehalkı kartlı ödeme endeksini merkeze alan ampirik çalışmaların sınırlı olduğuna işaret etmektedir. Ulaştığımız matematiksel sonuçlara göre, tüketici güven endeksinde %1’lik artışın hanehalkı kartlı ödemeleri %0,48 artırdığı; işsizlik oranındaki %1’lik artışın %0,58 azalışa yol açtığı; TÜFE’deki %1’lik artışın %1,29 artışa neden olduğu; konut fiyat endeksindeki %1’lik artışın ise hanehalkı kartlı ödemeleri %1,37 azalttığı bulunmuştur. Çalışma, tüketim davranışlarının makroekonomik değişkenler karşısındaki hassasiyetinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamakta ve politika yapıcılar için güncel bir değerlendirme sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hanehalkı kartlı ödeme endeksi
• tüketim davranışı
• ARDL sınır testi

Consumption Dynamics and Macroeconomic Uncertainty in Türkiye: An Empirical Analysis Using the Household Card Payment Index

Öz

This study examines the correlation between the household card payment index and the consumer confidence index, consumer price index, unemployment rate, and housing price index in Turkey. The ARDL bounds testing approach was employed in the study utilizing monthly data from April 2015 to December 2024, analyzing the long-term cointegration relationship and short-term dynamics among the variables. The literature analysis demonstrates that consumption habits correlate with factors such as income, general price level, exchange rate, and consumer confidence; nonetheless, it notes a scarcity of empirical studies concentrating on the household card payment index. The mathematical findings indicate that a 1% rise in the consumer confidence index results in a 0.48% increase in household card payments; a 1% increase in the unemployment rate corresponds to a 0.58% decline; a 1% increase in the CPI leads to a 1.29% increase; and a 1% increase in the housing price index results in a 1.37% decrease in household card payments. This study enhances comprehension of the responsiveness of consumer patterns to macroeconomic variables and offers a contemporary evaluation for policymakers.

Anahtar Kelimeler

• Household card payment index
• consumption behavior
• ARDL boundary test

Kaynakça

1. Arapova, E. (2018). Determinants Of Household Final Consumption Expenditures In Asian Countries: A Panel Model, 1991–2015. Applied Econometrics and International Development, 18(1), 121–140.
2. Arslan, F. (2023). Makroekonomik Şokların Tüketim Harcamalarına Etkisi: Türkiye Örneği. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6(4), 286–307. https://doi.org/10.59445/ijephss.1343740
3. Barens, I. (2012). ‘Animal Spirits’ in John Maynard Keynes’s General Theory of Employment, Interest and Money: Some short and sceptical remarks. Darmstadt Discussion Papers in Economics, 201, 21–32.
4. Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A Stationarity Test In The Presence Of An Unknown Number Of Smooth Breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381–409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
5. Benjamin, J. D., Chinloy, P., & Jud, G. D. (2004). Real Estate Versus Financial Wealth In Consumption. The Journal of Real Estate Finance and Economics, 29(3), 341–354. https://doi.org/10.1023/B:REAL.0000036677.42950.98
6. Bocutoğlu, E., & Ekinci, A. (2009). Genel Teori, Küresel Krizler Ve Yeniden Maliye Politikası. Maliye Dergisi, 156(1), 66–82.
7. Case, K. E., Quigley, J. M., & Shiller, R. J. (2005). Comparing Wealth Effects: The Stock Market Versus The Housing Market. Topics in Macroeconomics, 5(1). https://doi.org/10.2202/1534-6013.1235
8. Catte, P. A., Girouard, N., Price, R., & Andre, C. (2004). Housing Markets, Wealth And The Business Cycle. SSRN. https://ssrn.com/abstract=1618223

9. Cilasun, S. M., & Kırdar, M. G. (2009). Türkiye’de Hanehalklarının Gelir, Tüketim Ve Tasarruf Davranışlarının Yatay Kesitlerle Bir Analizi. İktisat İşletme ve Finans, 9–46. https://doi.org/10.3848/iif.2009.280.2791
10. Çelik, S., Aslanoğlu, E., & Deniz, P. (2010). The Relationship Between Consumer Confidence And Financial Market Variables In Türkiye During The Global Crisis. Topics in Middle Eastern and North African Economies: Proceedings of the Middle East Economic Association, 12.
11. Dikmen, F. H. (2021). The decision of use or not to use credit card in Türkiye: An empirical analysis from the Household Budget Survey. Third Sector Social Economic Review, 56(3), 1705–1720. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.21.08.1656
12. Ekşioğlu, E. (2024). Türkiye’de Kredi Kartına Dayalı Ödemeler Ve Ihtiyaç Kredisi Faizinin Enflasyona Etkisi Üzerine Bir Uygulama [The effect of credit card-based payments and consumer loan interest rates on inflation in Türkiye]. In Anadolu 16th International Congress on Social Sciences (Full-text paper). Van, Türkiye, December 20–22, 2024.
13. Elçiçek, Y. K., & Sezgin, H. (2024). The Effect Of Economic Confidence Index And Dollar Exchange Rate On Bank And Credit Card Expenditures. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 9(Special Issue), 130–137. https://izlik.org/JA35YZ99YZ
14. Emiroğlu, Ö. A., & Tütüncü, A. (2025). Macroeconomic Variables Determining Credit Card Usage: The Case Of Türkiye. Kastamonu University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 27(1). https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.1532989
15. Erdoğan, D. D., & Bozkurt, Y. D. D. (2008). Türkiye’de Yaşam Beklentisi-Ekonomik Büyüme Ilişkisi: ARDL Modeli Ile Bir Analiz. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 3(1), 25–38. https://izlik.org/JA28NT85CB
16. Eryüzlü, H., & Ekici, S. (2020). Konut Fiyat Endeksi Ve Reel Döviz Kuru Ilişkisi: Türkiye Örneği. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 5(12), 97–105. https://doi.org/10.25204/iktisad.650420
17. Ferrari-Filho, F., & Conceição, O. A. C. (2005). The Concept Of Uncertainty In Post Keynesian Theory And In Institutional Economics. Journal of Economic Issues, 39(3), 579–594. https://doi.org/10.1080/00213624.2005.11506835
18. Fisunoglu, M., & Tan, B. (2009). Keynes’s Revolution And Keynesian Economics. Ekonomik Yaklaşım, 20(70), 31–60. https://doi.org/10.5455/ey.10680
19. Göv, A., & Salihoglu, E. (2020). Türkiye’de Ekonomik Göstergeler Ve Para Arzının Bireysel Kredi Kartı Kullanımına Etkileri. The Journal of International Scientific Researches, 5(1), 50–63. https://doi.org/10.23834/isrjournal.670283
20. Gülmez, A. (2015). Türkiye’de Dış Finansman Kaynakları Ekonomik Büyüme Ilişkisi: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 139–152. https://izlik.org/JA82SB39MW
21. Hall, R. E. (1978). Stochastic Implications Of The Life Cycle-Permanent Income Hypothesis: Theory And Evidence. Journal of Political Economy, 86(6), 971–987. https://doi.org/10.1086/260724
22. Harris, R. I. D., & Sollis, R. (2003). Applied time series modelling and forecasting. John Wiley.
23. Hartwig, J. (2007). Keynes Vs. The Post Keynesians On The Principle Of Effective Demand. The European Journal of the History of Economic Thought, 14(4), 725–739. https://doi.org/10.1080/09672560701695554
24. Iheonu, O. C., & Tochukwu, N. (2020). Macroeconomic Determinants Of Household Consumption In Selected West African Countries. Economics Bulletin, 40(2), 1596–1606.
25. Jawadi, F., & Sousa, R. M. (2014). The Relationship Between Consumption And Wealth: A Quantile Regression Approach. Revue d’Économie Politique, 124(4), 639–652. http://www.jstor.org/stable/43860183
26. Karagöl, E., Erbaykal, E., & Ertuğrul, H. M. (2007). Türkiye’de Ekonomik Büyüme Ile Elektrik Tüketimi Ilişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 8(1), 72–80. https://izlik.org/JA99XL82GL
27. Katona, G. (1968). Consumer Behavior: Theory And Findings On Expectations And Aspirations. The American Economic Review, 58(2), 19–30.
28. Kayahan, G. (2022). Kredi Kartı, Banka Kartı Ile Enflasyon Oranları Arasındaki Ilişki: Türkiye Üzerine Bir Inceleme. International Journal of Social Humanities Sciences Research, 9(85), 1291–1296. https://doi.org/10.26450/jshsr.3118
29. Keynes, J. M. (1936). The general theory of employment, interest and money. In A. Robinson & D. Moggridge (Eds.), The collected writings of John Maynard Keynes. Cambridge University Press.
30. Kibar, G. S. (2024). Türkiye’de Asgari Ücret Ve Tüketici Güven Endeksi Ilişkisi. International Journal of Social Inquiry, 17(3), 549–562. https://doi.org/10.37093/ijsi.1517320
31. Kızılkaya, E. İ. (2017). İktisadi Insanın Davranışı Ve Spiritus Animalis. Researcher, 5(4), 254–263. https://izlik.org/JA38JL58UC
32. Koçak, E. (2014). Türkiye’de Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezinin Geçerliliği: ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 2(3), 62–73. https://izlik.org/JA29WN82HT
33. Koçak, S., & Karış, Ç. (2023). Döviz Kuru Oynaklığı Ve Hane Halkı Tüketim Harcamaları: Türkiye’den Kanıtlar. Sosyoekonomi, 31(55), 283–296. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.01.15
34. Lee, J., & Strazicich, M. C. (2003). Minimum Lagrange Multiplier Unit Root Test With Two Structural Breaks. The Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082–1089. https://doi.org/10.1162/003465303772815961
35. Lumsdaine, R. L., & Papell, D. H. (1997). Multiple Trend Breaks And The Unit-Root Hypothesis. Review of Economics and Statistics, 79(2), 212–218. https://doi.org/10.1162/003465397556791
36. Modigliani, F., & Brumberg, R. (2003). Utility analysis and the consumption function: An interpretation of cross-section data. In Post-Keynesian economics. Routledge. Original work published 1954.
37. Narayan, P. (2004). Reformulating critical values for the bounds F-statistics approach to cointegration: An application to the tourism demand model for Fiji (Vol. 2). Monash University.
38. Obinna, O. (2020). Effect Of Inflation On Household Final Consumption Expenditure In Nigeria. Journal of Economics and Development Studies, 8(1), 104–111. https://doi.org/10.15640/jeds.v8n1a8
39. Perron, P. (1989). The Great Crash, The Oil Price Shock, And The Unit Root Hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361–1401. https://doi.org/10.2307/1913712
40. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches To The Analysis Of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616
41. Roos, M. W. (2008). Willingness To Consume And Ability To Consume. Journal of Economic Behavior & Organization, 66(2), 387–402. https://doi.org/10.1016/j.jebo.2006.03.008
42. Sarica, S. (2023). Türkiye’de Sendikalaşma Oranı, Ticari Açıklık Oranı Ve Kamu Nihai Tüketim Harcamalarının Işsizlik Üzerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz. Sosyoekonomi, 31(56), 411–440. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.02.19
43. Shibata, R. (1981). An Optimal Selection Of Regression Variables. Biometrika, 68(1), 45–54. https://doi.org/10.1093/biomet/68.1.45
44. Shittu, O. I., Yemitan, R. A., & Yaya, O. S. (2012). On Autoregressive Distributed Lag, Cointegration And Error Correction Model: An Application To Some Nigeria Macroeconomic Variables. Australian Journal of Business and Management Research, 2(8), 56–62.
45. Singh, B., & Ullah, A. (1976). The consumption function: The Permanent Income Versus The Habit Persistence Hypothesis. The Review of Economics and Statistics, 58(1), 96–103. https://doi.org/10.2307/1936014
46. Sönmezler, G., Gündüz, İ. O., & Torun, M. (2019). Türkiye’de Kredi Kartı Harcamaları Ile Tüketici Güven Endeksi Ve Enflasyon Arasındaki Ilişki Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(1), 17–29. https://izlik.org/JA59AE87ZH
47. TCMB. (2025a). TCMB - Banka Ve Kredi Kartı Sektörel Harcama Istatistikleri. Retrieved July 13, 2025, from https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Parasal+ve+Finansal+Istatistikler/Banka+ve+Kredi+Karti+Sektorel+Harcama+Istatistikleri/
48. TCMB. (2025b). TCMB - Konut Fiyat Endeksi. Retrieved July 13, 2025, from https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/istatistikler/reel+sektor+istatistikleri/konut+fiyat+endeksi/
49. TÜİK. (2025a). İşgücü Istatistikleri. Retrieved July 12, 2025, from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-Mayis-2025-54063
50. TÜİK. (2025b). Tüketici Fiyat Endeksi. Retrieved July 13, 2025, from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Fiyat-Endeksi-Haziran-2025-54181
51. TÜİK. (2025c). Tüketici Güven Endeksi. Retrieved July 13, 2025, from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Tuketici-Guven-Endeksi-Aralik-2024-53798
52. Ünlü, A. (2025). Macroeconomic Determinants Of Credit Card Expenditures In Türkiye: An Asymmetric Approach. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 9(3), 204–216. https://doi.org/10.5281/zenodo.16890770
53. Vergili, G. (2023). Tüketici Güven Ve Fiyat Endeksleri Banka Ve Kredi Kartı Harcamalarında Etkili Mi? Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(1), 19–28.
54. Verter, N., & Osakwe, C. N. (2014). A Time Series Analysis Of Macroeconomic Determinants Of Household Spending In The Era Of Cross-Cultural Dynamics: Czech Republic As A Case Study. Procedia Economics and Finance, 12, 733–742. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(14)00400-6
55. Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further Evidence On The Great Crash, The Oil-Price Shock, And The Unit-Root Hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), 251–270. https://doi.org/10.1080/07350015.1992.10509904