BİRİNCİ BALKAN SAVAŞI’NDA BİR PROPAGANDA UNSURU OLARAK VAAZ
Öz
Yirminci yüzyılda savaşların mahiyetinde önemli
değişiklikler meydana gelmiştir. Artık savaş tarafların harp meydanında
karşılaşıp kısa sürede netice elde ettiği bir mücadeleden çok; uzun zaman devam
eden ve geniş alanda meydana gelen muharebeler haline dönüşmüştür. Bu nedenle
uzun süre devam edecek savaşın finanse edilmesi, cephede savaşan askerin
ihtiyaçlarının karşılanması, hayatını kaybeden ve yaralananların yerine
yenilerinin idame edilmesi gibi sorunları halledebilmek için kamuoyunun
(Efkâr-ı Umûmî) bir şekilde ikna edilmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. İşte bu
açıdan kamuoyu desteğinin sağlanabilmesi için hükümetler propaganda yöntemlerine
başvurmuşlardır. Kamuoyuna yönelik propagandanın en önemli malzemelerinden
birisi din (inanç) ve fiili uygulama alanı olarak ibadethanelerdir. Birinci
Balkan Savaşı’nda (1912-1913) İslam dininin ibadethaneleri olan camiler
propaganda merkezleri olarak kullanılmış ve vaazlarla kamuoyu yönlendirilmeye
çalışılmıştır. Bu çalışma; Aksekili Ahmed Hamdi, Mehmed Fahreddin ve Mehmed
Akif Beylerin Sebîlü’r-reşâd’ta yayımlanan vaazlarını merkeze alarak; vaazların
propaganda unsuru olarak kullanılışını ve kamuoyu nezdinde yarattığı tesirleri
ortaya koymak için hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Vaaz,İslam,Camii,Propaganda,Birinci Balkan Savaşı,Mehmed Akif
Kaynakça
- Abdürreşid İbrâhim. (1328), “Mev’iza – Abdürreşid İbrâhim Efendi Hazretleri Tarafından Ayasofya Câmi-i Şerîfinde”, Sebîlü’r-reşâd, C. 8, Aded 190, 140-141.
- Akın, A. (2016), “Tarihi Süreç İçinde Cami ve Fonksiyonları Üzerine Bir Deneme”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2016/1, c. 15, sayı: 29, 177-209.
- Aksekili Ahmed Hamdi. (1328), “Hutbe ve Mevâ’iz – Bütün Müslümânlara ve Orduya Hitâben”, Sebîlü’r-reşâd, C. 9-2, Aded 219-37, 203-208.
- Andonyan, A. (2002), Balkan Savaşı, İstanbul: Aras Yayıncılık.
- Atabek, N. (2002), “Kamuoyu, Medya ve Demokrasi”, Kurgu Dergisi, Sy. 19, Eskişehir: 223-238.
- Bektaş, A. (2000), Kamuoyu İletişim ve Demokrasi, İstanbul: Bağlam Yayınları.
- Beşikçi, M. (2013) “On Yıllık Harp ve Topyekûn Seferberlik”, Dünya Savaş Tarihi Osmanlı Askeri Tarihi Kara Deniz ve Hava Kuvvetleri 1792-1918, Ed. Gültekin Yıldız, İstanbul: Timaş Yayınları, 205-225.
- Çağlar, D. (2006), Kamuoyu Oluşturulmasına Bir Örnek: 1945-1955 Yılları Arasında Gazetelerde Antikomünizm, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Y. Lisans Tezi.
- Çiçek, Ç. (2012), İkna’nın Yapısı (Süreç, Amaç ve Yöntemleriyle), Konya: Eğitim Yayınevi.
- Develioğlu, F. (1988), Osmanlıca-Türkçe Büyük Lûgat, Ankara: TDK Yayınları.
