Kırım Hanı I. Mehmed Giray'ın Kardeşlerini Katli Meselesi
Öz
Devleti kuran hanedana mensup kişilerin iktidarı
ele geçirmek amacıyla birbirlerini katletmeleri hadiseleri tarihî bir vakıadır.
Tarih boyunca vuku bulan benzer olayların gerçekleşmemesine yönelik çözüm
yollarının bulunamadığı ise ortadadır. Kırım Hanlığı tahtına sahip olmak
amacıyla hanlığı kuran Giray hanedanı mensupları arasında da bu minvalde
olayların cereyan ettiği söylenilebilir. 1514 senesinde Mengli Giray Han'ın ölmesi
üzerine veliahdı olan en büyük oğlu Mehmed Giray'ın, Kırım hanı olduğunda
kardeşlerini katlettiğine yönelik kayıtlar mevcuttur. Ancak mevcut kayıtlar bu
husus hakkında tafsilatlı malumat içermemektedir. Dolayısıyla bu meselenin
açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bu çalışmada öncelikle Mehmed Giray'ın
kardeşlerinin kimler olduğu tespit edilmiş, akabinde ise onun kardeşlerini
öldürdüğüne yönelik ifadelerin doğruluğunun tetkikine gayret sarf edilmiştir. Bununla
birlikte Mehmed Giray'ın Osmanlı padişahlarını örnek alarak kardeşlerini
katlettiğine dair verilen beyanlar değerlendirilerek hakikatte bu hadisenin
kökeninin nerede aranması gerektiği noktasında görüş belirtilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ABDULGAFFAR Krımî, Umdetü'l-Ahbâr, Haz. Derya Derin Paşaoğlu, Kazan 2014.ACAR, Serkan, "Kırım Hanı Mehmed Giray'ın Sebeb-i Mevti", Doğu Avrupa Türk Mirasının Son Kalesi Kırım, Edt. Yücel Öztürk, Çamlıca Yayınları, İstanbul 2015, s. 103-120.ACAR, Serkan, Kazan Hanlığı-Moskova Knezliği Siyasi İlişkileri (1437-1552), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2013.BARTHOLD, Vassiliy Viladimiroviç, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, Haz. Hakkı Dursun Yıldız, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1990.BAŞTAV, Şerif, Büyük Hun Kağanı Attila, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2015.BAYKUZU, Tilla Deniz, Asya Hun İmparatorluğu, Kömen Yayınları, Konya 2012.EKİNCİ, Ekrem Buğra, Osmanlı Hukuku, Arı Sanat Yayınları, İstanbul 2008.HALİM Giray, Gülbün-ü Hânân, Haz. Alper Başer-Alper Günaydın, İstanbul Üniversitesi, Avrasya Enstitüsü Yayınları, İstanbul 2013.HAMMER-Purgstall, Joseph v., Kırım Hanlığı Tarihi, Çev. Seyfi Say, İnsan Yayınları, İstanbul 2012.HASAN Rumlu, Safevî Şahı II. İsmail, Haz. Hasan Asadi-Şefaattin Deniz, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2017.HOWORTH, Henry H., History of the Mongols from the 9th to the 19th Century, Part II, Londra 1880.HUDYAKOV, Mihail, Kazan Hanlığı Tarihi, Çev. Ayaz İshakî, Haz. İlyas Kemaloğlu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2018.İNALCIK, Halil, Kırım Hanlığı Tarihi Üzerine Araştırmalar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2017.KAFALI, Mustafa, Altın Orda Hanlığının Kuruluş ve Yükseliş Devirleri, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1976.KARAMZİN, Nikolay Mihayloviç, İstoriya Gosudarstva Rossiyskogo, C. VII., St. Petersburg 1819.KEMALOĞLU, İlyas, "Büyük Moğol İmparatorluğu", Avrasya'nın Sekiz Asrı Çengizoğulları, Edt. Hayrunnisa Alan-İlyas Kemaloğlu, Ötüken Yayınları, İstanbul 2017, s. 29-67.KEYSUNİZÂDE Mehmed Nidaî, Tarih-i Sahib Giray Han, Haz. Özalp Gökbilgin, Ankara 1973.KOLODZIEJCZYK, Dariusz, The Crimean Khanate and Poland-Lithuania, Leiden-Boston 2011.Manghol-un Niuça Topça'an (Moğolların Gizli Tarihi), Çev. Ahmet Temir, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1995.ÖGEL, Bahaeddin, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, C. I, Ankara 2015.ÖTEMİŞ Hacı, Çengiz-nâme, Haz. İlyas Kamalov, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2009.SEYYİD Mehmed Rıza, Es-Seb‘ü's-Seyyâr fi Ahbâr-ı Mülûki't-Tatar, Haz. Yavuz Söylemez, Basılmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2016.SIROEÇKOVSKİY, V. E., Muhammed Geray Han ve Vasalları, Çev. Kemal Ortaylı, Ankara 1978.SMİRNOV, Vasily Dmitriyeviç, Osmanlı Dönemi Kırım Hanlığı, Çev. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul 2016.TAŞAĞIL, Ahmet, Göktürkler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2012.THOMPSON, Edward Arthur, Hunlar, Çev. M. Sibel Dinçel, Phoenix Yayınları, Ankara 2012.VELYAMİNOV-Zernov, V. V., Kırım Yurtına ve Ol Taraflarga Dair Bolgan Yarlıglar ve Hatlar, Haz. Faysal Okan Atasoy, Türk Dil Kurumu Yayınları, C. I, Ankara 2017.YAKUBOVSKİY, A. Yu., Altın Ordu ve Çöküşü, Çev. Hasan Eren, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2000.ZAİTSEV, İ. V., Astrahanskoe Hanstvo, Moskova 2006.
