OSMANLI DÖNEMİNDE TOKAT CAMİ VAKIFLARINA BİR ÖRNEK: GÜLBAHAR HATUN CAMİİ VAKFI

Many religious, social, economic and cultural works such as mosque, small mosque, seminary school, soup kitchen, convent, caravansary, public bath and tomb were constructed in the city of Tokat during the Danismendid, Seljukid and Ottoman periods since XIIth century. This matter have been confirming by archival documents and historical works from the old periods. The rich social and economic potential of Tokat with its position on east-west and south-north roads, its warm climate and fertile agricultural lands provided with an important contribution to being constructed of these works. As throughout the Ottoman Empire, these religious, social, economic and cultural works built in Tokat have continued their existences with the help of waqfs revenues. In this study, it will be dealt with only the waqf of Gulbahar Hatun‟s Mosque from among the rich waqfs works existing in Tokat during the Ottoman period as an example study. Although there exist some studies on the waqf of Gulbahar Hatun‟s Mosque, these do not examine the waqf revenues of this mosque from its beginning to today. This mosque is the only work of a sultan wife in the city-centre of Tokat. Today its waqfs revenues does not exist but it still continues its function. The sources of the study are the archival documents from that period and related research studies. The study aims to examine the waqf of Gulbahar Hatun‟s Mosque as a whole and contribute to the social and economic history of Tokat.

XII. asırdan itibaren Danişmendli, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Tokat şehrinde cami, mescid, medrese, imaret, zâviye, han, hamam ve türbe gibi çok sayıda dinî, sosyal, ekonomik ve kültürel eserler vücuda getirilmiştir. Eski devirlerden kalan arşiv malzemesi ve tarihî eserler bu hususu teyit etmektedir. Bu eserlerin vücuda getirilmesinde Tokat‟ın doğu-batı, güney-kuzey yol güzergâhında olması, ılıman iklimi ve verimli tarım toprakları ile zengin bir sosyo-ekonomik potansiyele sahip olmasının rolü büyüktür. Osmanlı ülkesinin genelinde olduğu gibi, Tokat‟ta tesis edilmiş olan dinî, sosyal, kültürel ve iktisadî eserler vakıf akarlar yardımı ile varlığını idame ettirmiştir. Bu çalışmada Osmanlı döneminde Tokat'ta mevcut olan zengin vakıf eserleri arasından örnek bir çalışma olarak sadece Gülbahar Hatun Camii Vakfı ele alınacaktır. Bu cami vakfı hakkında bazı münferit çalışmalar bulunmakla birlikte, bunlar başlangıcından günümüze bu caminin vakıf akarlarını incelememektedir. Bu cami Tokat‟ta inşa ettirilen tek Hanım Sultan eseridir. Günümüzde vakıf akarları kalmamakla birlikte halen işlevini sürdürmektedir. Çalışmanın kaynakları, dönemin arşiv malzemesi ve araştırma eserlerdir. İncelemenin amacı, Gülbahar Hatun Camii Vakfını bir bütün halinde ele alarak Tokat‟ın sosyo-kültürel tarihine katkı sağlamaktır.