ESKİ OĞUZ TÜRKÇESİ DÖNEMİNE AİT EBU’L-LEYS ES SEMERKANDÎ KUR’AN TEFSİRİ’NİN (ZONGULDAK NÜSHASI) SÖZ VARLIĞI ÜZERİNE NOTLAR
Öz
Bu makalede, Eski Oğuz Türkçesi dönemine ait Ebul’l-Leys es-Semerkandî Tefsiri’nin (Zonguldak Nüshası) söz varlığından abuḫlu, aḫ çuḳ, alçaġır-, avlaġu, çoçlıḳ, degür degür-, delgü, dipşür-, dünek, ġāfille-, gezengebín, güçeklen-, işek, ivet, ḳulmaş, ṣapraş, sere geçük, serk-, sert-, tovra, uluca, ululacaḳ, üşil-, yalanca, yarçu, yilrük sözcükleri üzerinde durulacaktır. Bahsi geçen sözcüklerle ilgili geniş bir etimolojik tahlil yapılmayıp bazı dikkat çekici hususlar notlar hâlinde değerlendirilecektir. Tarama Sözlüğü ve Derleme Sözlüğü’nün temel kaynaklar olarak kullanıldığı incelemede, tarihî lehçelerde tespit edilemeyen metne özgü sözcükler; ağız özelliği olarak değerlendirilen sözcükler ve Tarama Sözlüğü’ne katkı olarak düşünülen sözcükler, Türk dilinin söz varlığı bakımından önemli unsurlar olarak kaydedilecektir. Ayrıca eserin Nuruosmaniye nüshası üzerine yapılan yüksek lisans tezlerindeki okunamayan veya hatalı okunan sözcüklerin metinler üzerinden karşılaştırılaştırılması yapılarak doğru okunuşları verilecektir. Böylece bir ölçüde nüshalar arası farklar da ortaya çıkacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arat, R. R. (1979), Kutadgu Bilig III İndeks, (Hazırlayanlar: Kemal Eraslan, Osman Fikri Sertkaya, Nuri Yüce), İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
- Ay, Y. (2007), Ahmed-i Dâ’î Tercüme-i Tefsir-i Ebü’l-Leys-i Semerkendî (143/50a/103b), Giriş-Metin-Dizin-Tıpkıbasım, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
- Banguoğlu, T. (2007), Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Clauson, G. (1972), An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish, Oxford.
- Derleme Sözlüğü I-VI (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Dişçi, Ö. (2015), Tercüme-i Tefsir-i Ebu’l-Leys es-Semerkandî Rahmân, Vakıâ, Hadîd, Mücâdile ve Haşr Sureleri (İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
- Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2015), Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Ertik, M. (2007), Tercüme-i Tefsir-i Ebü’l-Leys-i Semerkandî, (143/103b-155b), Giriş-Metin-Dizin-Tıpkıbasım, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
- İnan, A. (1991), “Kur’ân’ın Eski Türkçe ve Oğuz-Osmanlıca Çevirileri Üzerine Notlar” Makaleler ve İncelemeler II, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara: s. 150. Kaçalin, M. S. (1997), “-lağu -legü Eki Üzerine”, Türkiyat Mecmuası, 20/20: 71-74.
- Kulaç, Y. (2020), Eski Oğuz Türkçesi Dönemine Ait Ebu’l-Leys es Semerkandî Kur’an Tefsiri (Zonguldak Nüshası) Giriş-İnceleme-Metin-Dizin, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Samsun: Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitiüsü.
