An Archetypal Analysis of The Characters in Halit Refiğ’s Film "Stranger in The City" Based on Christopher Vogler’s the Writer's Journey Model

Öz

This study aims to examine the film Şehirdeki Yabancı (Stranger in the City, 1962), directed by Halit Refiğ and considered one of the prominent examples of the Social Realism movement in Turkish cinema, utilizing the method of archetypal analysis. The conceptual and methodological framework of the study is constructed upon Christopher Vogler’s "The Writer’s Journey" model, which draws from Carl Gustav Jung’s archetype theory and Joseph Campbell’s "Monomyth" theory. Conducted through document analysis (film analysis)—a qualitative research design—this study analyzes the characters in the film within the context of the eight fundamental archetypes identified by Vogler. The analysis reveals that the character construct of the film Şehirdeki Yabancı perfectly aligns with Vogler's archetypal model. It has been determined that in the film, the character of Aydın corresponds to the Hero; his internal driving motivation to the Herald; Selami and Master Nazif to the Mentor; the journalist Sabri to the Threshold Guardian; the character of Gönül to the Shapeshifter; Şerafettin Toraman and his associates to the Shadow; Master Nazif, concurrently, to the Ally; and Şerafettin Toraman, with his hypocritical attitudes, to the Trickster archetype. These findings demonstrate that the film successfully conveys a local issue and the labor problems of its era through a universal mythological narrative template.

Anahtar Kelimeler

• Christopher Vogler
• Halit Refiğ
• Stranger in the City
• Joseph Campbell

Christopher Vogler’in Yazarın Yolculuğu Modelinden Hareketle Halit Refiğ’in “Şehirdeki Yabancı” Film Karakterlerinin Arketipsel Analizi

Öz

Bu çalışma, Türk sinemasında Toplumsal Gerçekçilik akımının önemli örneklerinden biri olan ve yönetmenliğini Halit Refiğ'in üstlendiği “Şehirdeki Yabancı” (1962) filmini arketipsel analiz yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kavramsal ve yöntemsel çerçevesini Carl Gustav Jung’un arketip teorisi ile Joseph Campbell’ın “Monomit” kuramından beslenen Christopher Vogler’in “Yazarın Yolculuğu” modeli oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi (film analizi) deseniyle yürütülen bu çalışmada, filmde yer alan karakterler Vogler'in belirlediği sekiz temel arketip bağlamında çözümlenmiştir. Yapılan analiz sonucunda, “Şehirdeki Yabancı” filminin karakter kurgusunun Vogler'in arketipsel modeliyle tam olarak örtüştüğü görülmüştür. Filmde Aydın karakterinin Kahraman, onu harekete geçiren içsel motivasyonunun Haberci, Selami ve Nazif Usta'nın Rehber, gazeteci Sabri'nin Eşik Gardiyanı, Gönül karakterinin Biçim Değiştirici, Şerafettin Toraman ve yandaşlarının Gölge, Nazif Usta'nın aynı zamanda Müttefik ve ikiyüzlü tavırlarıyla Şerafettin Toraman'ın Üçkağıtçı arketiplerine karşılık geldiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, filmin yerel bir konuyu ve dönemin işçi sorunlarını, evrensel bir mitolojik anlatı şablonu üzerinden başarıyla aktardığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Christopher Vogler
• Halit Refiğ
• Şehirdeki Yabancı
• Joseph Campbell

Kaynakça

1. Campbell, J. (2019). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. (Çev. Sabri Gürses). İstanbul: İthaki Yayınları.
2. Güçhan, G. (1992) Toplumsal Değişme ve Türk Sineması. Ankara: İmge Kitabevi.
3. Indick, W. (2011). Senaryo Yazarları İçin Psikoloji. Çev: Ertan Yılmaz, Yeliz Karaaslan. İstanbul: Agora Kitaplığı.
4. Jung, C. G. (1999). Keşfedilmemiş Benlik / Arkaik İnsan (Çev. Canan Ener Sılay ve Barış İlhan). İstanbul: İlhan Yayınevi.
5. Jung, C. G. (2005). Dört Arketip (Çev. Zehra Aksu Yılmazer; 2. Basım). İstanbul: Metis Yayınları.
6. Jung, C.G. (2006). Analitik Psikoloji. (Çev: Ender Gürol). İstanbul: Payel Yayınevi.
7. Karakuş, M. (2019). Halit Refiğ “Yorgun Savaşçı” Dizisinde Erkek Kahramanın Yolculuğunun Arketipsel Analizi Analitik Psikoloji. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, İstanbul.
8. Korkmaz, G. (2024). Oyunculuk Yöntemlerinde Ontolojik Zeminsizlik ve Yeni Bir Oyunculuk Metodu Önerisi Olarak Memorat Oyunculuk. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (40), 478-496. https://doi.org/10.29000/rumelide.1502209.

9. Özinan, E. (2025). Jung’un Bilinçdışı Perspektifi ile Morris’in Mutlak Bilinçle Oynama Önermesi. Art-e Sanat Dergisi, 18(35), 172-187. https://doi.org/10.21602/sduarte.1547670
10. Propp, Vladimir (2001). Masalın Biçimbilimi: Olağanüstü Masalların Yapısı. (Çev. Mehmet Rifat ve Sema Rifat; 2. Basım). İstanbul: Om Yayınevi.
11. Sanioğlu, N. M. (2025). Gerçekçi ve Karşı Gerçekçi Tiyatro Yönelimleri Bağlamında Ali Ömür Ulusoy’un Yollu Adlı Oyununun 2010 ve 2020 Sahnelemelerinin Reji Karşılaştırması. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 9(3), 200-219. https://izlik.org/JA67GZ73DS
12. Tecimer, Ö. (2006). Sinema Modern Mitoloji. İstanbul: Plan B Yayıncılık.
13. Ukray, M. (2016). Jung Psikolojisi. Ankara: Yason Yayıncılık.
14. Vogler, C. (2009). Yazarın Yolculuğu: Senaryo ve Öykü Yazımının Sırları. (Çev. Kenan Şahin). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.