Eugenio Barba’nın Tiyatro Anlayışında Metin, Reji, Oyuncu ve Mit

Öz

Bu çalışma, Eugenio Barba’nın metin, reji, oyuncu ve mit kavramlarına ilişkin görüşlerini tiyatro antropolojisi, Üçüncü Tiyatro, kültürel takas ve Odin Teatret pratiği bağlamında yeniden değerlendirmektedir. Çalışmanın temel problemi, Barba literatüründe çoğu zaman ayrı başlıklar halinde ele alınan bu kavramların aynı yaratım mantığı içinde nasıl birleştiğidir. Derleme niteliğindeki araştırmada doküman incelemesi, literatür taraması ve kavramsal karşılaştırma yöntemi kullanılmış; Roberta Carreri’nin Salt performansı, yayımlanmış bir sahne çözümlemesine dayalı sınırlı bir uygulama örneği olarak incelenmiştir. Veri kaynaklarını Barba’nın Türkçeye çevrilmiş metinleri, Barba ve Savarese’in tiyatro antropolojisi sözlüğü, Hakan Gürel’in Odin Teatret incelemesi, Watson, Pavis, Innes ve Birkiye’nin çalışmaları, Özinan’ın Salt çözümlemesi ve Odin Teatret’in güncel kurumsal açıklamaları oluşturmuştur. İnceleme metin/performans metni, reji/montaj, oyuncu/sahne bios’u ve mit/bellek-ritüel ilişkisi eksenlerinde yürütülmüş; oyuncu bölümünde sats kavramı, karşıt itki ve zaman içinde biriken enerji boyutlarıyla açıklanmıştır. Salt örneği üzerinden minimal jestin, hareket temposundaki değişimin ve sahne nesnesinin seyirci algısını nasıl düzenlediği tartışılmıştır. Sonuçta Barba’da metin, reji, oyuncu ve mitin birbirinden bağımsız olmadığı; beden, ses, ritim, bellek ve kompozisyon çevresinde birleşen bir tiyatro düşüncesi oluşturduğu gösterilmiştir. Çalışma ayrıca kültürlerarası aktarım ve Odin Teatret’in güncel kurumsal dönüşümü bakımından eleştirel sınırları değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eugenio Barba
• Tiyatro antropolojisi
• Üçüncü Tiyatro
• Odin Teatret
• Dramaturgi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Çalışma, etik kurul onayı gerektirmemektedir. Çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz, literatür taraması ve benzeri tüm aşamalarında bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davranıldığı, Committee on Publication Ethics (COPE) şartları kabul edilerek etik görev ve sorumluluklara riayet edildiği taahhüt edilmiştir.

Text, Directing, Actor and Myth in Eugenio Barba’s Theatre

Öz

This article re-evaluates Eugenio Barba’s views on text, directing, actor and myth within the framework of theatre anthropology, the Third Theatre, cultural barter and Odin Teatret’s practice. It asks how these concepts, often treated separately, function within a shared creative logic. Designed as a compilation study, it combines document analysis, literature review and conceptual comparison with a limited performance example on Roberta Carreri’s Salt, based on a published performance analysis. Sources include Barba’s writings translated into Turkish, Barba and Savarese’s dictionary of theatre anthropology, studies by Hakan Gürel, Watson, Pavis, Innes and Birkiye, Özinan’s analysis of Salt, and recent institutional statements by Odin Teatret. The discussion follows four related axes: text/performance text, directing/montage, actor/scenic bios, and myth/memory-ritual. It explains sats through counter-impulse and energy sustained in time, then considers how a minimal gesture, shifts in tempo and a stage object organize attention in Salt. The study argues that text, directing, actor and myth form an integrated theatrical perspective through body, voice, rhythm, memory and composition. It also considers the critical limits of Barba’s thought in relation to intercultural transfer and Odin Teatret’s institutional transformation.

Anahtar Kelimeler

• Eugenio Barba
• Theatre anthropology
• Third Theatre
• Odin Teatret
• Dramaturgy

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

The study does not require ethics committee approval. It is hereby declared that all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, literature review, and similar processes, were conducted in accordance with scientific ethical principles and rules, and that the conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE) were accepted.

Kaynakça

1. Barba, E. (1993a). Devrimi beklerken (Y. Baykul, Çev.). A. Çalışlar (Haz.), 20. yüzyılda tiyatro (ss. 384-386). İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
2. Barba, E. (1993b). Tiyatro antropolojisi: Doğu ve Batı oyunculuk sanatı üstüne (Y. Baykul, Çev.). A. Çalışlar (Haz.), 20. yüzyılda tiyatro (ss. 387-394). İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
3. Barba, E. (1994a). Ardımızdan söylenecek şey (A. Sönmez, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 95-98.
4. Barba, E. (1994b). Avrasya tiyatrosu (H. Bahçeci & H. Gürel, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 73-78.
5. Barba, E. (1994c). Dört seyirci (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 79-84.
6. Barba, E. (1994d). Eugenio Barba’dan mektup (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 29-42.
7. Barba, E. (1994e). Kathakali tiyatrosu (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 1-16.
8. Barba, E. (1994f). Sekter bir tiyatro (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 23-28.

9. Barba, E. (1994g). Sözcükler mi varlık mı? (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 17-22.
10. Barba, E. (1994h). Tiyatro antropolojisi (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 43-72.
11. Barba, E. (1994i). Üçüncü tiyatro: Bizden kendimize bir miras (H. Bahçeci, Çev.). Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 5, 85-94.
12. Barba, E. (2022, 1 Aralık). Odin Teatret leaves Nordisk Teaterlaboratorium: Odin Teatret’s wandering old age. Odin Teatret Web Sitesi. https://odinteatret.org/index.php/odin-teatret/odin-teatret-future/ adresinden 25.08.2026 tarihinde alıntılanmıştır.
13. Barba, E., & Savarese, N. (2017). Oyuncunun gizli sanatı: Tiyatro antropolojisi sözlüğü (A. Candan, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
14. Birkiye, S. K. (2007). Çağdaş tiyatroda kültürlerarası eğilimler: Peter Brook - Eugenio Barba - Robert Wilson. Ankara: De Ki Yayınları.
15. Çalışlar, A. (Haz.). (1993). 20. yüzyılda tiyatro. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları.
16. Gürel, H. (1998). Eugenio Barba ve Odin Teatret. Mimesis: Tiyatro Çeviri ve Araştırma Dergisi, 6, 309-334.
17. Innes, C. (2004). Avant-garde tiyatro 1892-1992 (B. Güçbilmez & A. V. Kahraman, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
18. Özinan, S. (2025). Tiyatro antropolojisinde organik dramaturji ve bedensel ifade: Roberta Carreri ve Salt oyunu. Theatre Academy, 3(2), 57-73. https://doi.org/10.62425/theatreacademy.1724646.
19. Pavis, P. (1999). Sahneleme: Kültürler kavşağında tiyatro (S. Kamber, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
20. Watson, I. (1993). Towards a third theatre: Eugenio Barba and the Odin Teatret. London: New York: Routledge.