Öz Güven ve Akademik Erteleme Davranışı İlişkisinde Psikolojik Sağlamlığın Aracı Rolü

Öz

Bu çalışmanın amacı, sosyal bilişsel teori varsayımlarından hareketle öz güven ile akademik erteleme arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlığın aracı rolünü incelemektir. Araştırma, bir vakıf üniversitesinde öğrenim gören 350 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçekleşmiştir. İlişkisel tarama metodolojisinin esas alındığı çalışma kapsamında katılımcı verileri, çevrimiçi ve yüz yüze anket yöntemleriyle toplanmıştır. Spesifik olarak, veri toplama sürecinde “Öz Güven Ölçeği”, “Akademik Erteleme Ölçeği” ve “Psikolojik Sağlamlık Ölçeği” kullanılmış olup, ölçeklerin yapısal geçerlilikleri AMOS programı aracılığıyla test edilmiştir. Bununla birlikte çalışmanın ana yapısını oluşturan hipotez testlerinin gerçekleştirilmesinde SPSS paket programı ve PROCESS Macro eklentisinden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında öne çıkan sonuçlar incelendiğinde, öz güven ile akademik erteleme davranışı arasında negatif (r = −.16, p < .01), öz güven ile psikolojik sağlamlık arasında ise istatistiksel açıdan anlamlı pozitif ilişki (r = .43, p < .01) bulunmuştur. Bununla birlikte psikolojik sağlamlığın akademik ertelemeyi anlamlı biçimde azalttığı (B = −0.301, p < .001, %95 GA [−0.464, −0.138]) ve psikolojik sağlamlığın öz güven ve akademik erteleme ile ilişkisinde aracı rol üstlendiği tespit edilmiştir. Öne çıkan bu bulgular, sosyal bilişsel teori kapsamında altı çizilen karşılıklı belirleyicilik ve öz düzenleme süreçlerinin psikolojik sağlamlık aracılığıyla öz güven ve akademik ertelemeyi arasındaki ilişki de öne çıktığına işaret ederken, elde edilen sonuçlardan hareketle gelecek çalışmalara yönelik öneriler geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Öz güven
• akademik erteleme
• psikolojik sağlamlık
• sosyal bilişsel teori
• üniversite öğrencileri

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı tarafından desteklenen 1919B012400904 numaralı projeden türetilmiştir.

Proje Numarası

1919B012400904

Etik Beyan

Bu araştırmanın yürütülebilmesi için gerekli etik kurul izni, KTO Karatay Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu tarafından 30.04.2025 tarihli ve 2025/04/26 sayılı karar ile alınmıştır.

The Mediating Role of Psychological Resilience in the Relationship Between Self-Confidence and Academic Procrastination

Öz

The aim of this study is to examine the mediating role of psychological resilience in the relationship between self-confidence and academic procrastination, based on the assumptions of Social Cognitive Theory. The study was conducted with the participation of 350 university students enrolled at a foundation university. Within the scope of the study, which was based on a correlational survey methodology, participant data were collected through both online and face-to-face questionnaire methods. Specifically, the “Self-Confidence Scale”, “Academic Procrastination Scale”, and “Psychological Resilience Scale” were used in the data collection process, and the structural validity of the sca-les was tested using the AMOS program. In addition, the SPSS statistical package and the PROCESS Macro extension were utilized to test the hypotheses forming the main framework of the study. The findings revealed a negative relationship between self-confidence and academic procrastination (r = −.16, p < .01), and a statistically significant positive relationship between self-confidence and psychological resilience (r = .43, p < .01). Furthermore, psychological resilience was found to significantly reduce academic procrastination (B = −0.301, p < .001, 95% CI [−0.464, −0.138]) and to play a mediating role in the relationship between self-confidence and academic procrastination. These findings indicate that, within the framework of Social Cognitive Theory, the processes of reciprocal determinism and self-regulation emphasized by the theory play a prominent role in the relationship between self-confidence and academic procrastination through psychological resilience. Based on these results, several implications and suggestions for future research have been proposed.

Anahtar Kelimeler

• Self-confidence
• academic procrastination
• psychological resilience
• social cognitive theory
• university students

Destekleyen Kurum

This study was derived from the project numbered 1919B012400904, supported by TÜBİTAK Scientist Support Programs Presidency.

Proje Numarası

1919B012400904

Etik Beyan

The ethical approval required for conducting this research was obtained from KTO Karatay University Human Research Ethics Committee with the decision dated April 30, 2025, and numbered 2025/04/26.

Kaynakça

1. Abdi Zarrin, S., & Gracia, E. (2020). Prediction of academic procrastination by fear of failure and self-regulation. Educational Sciences: Theory and Practice, 20(3), 34–43.
2. Ağırkaya, K., & Erdem, R. (2023). Psikolojik sağlamlık: Sağlık çalışanları açısından bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 656–678.
3. Ahmed, I., Bernhardt, G. V., & Shivappa, P. (2023). Prevalence of academic procrastination and its negative impact on students. Biomedical and Biotechnology Research Journal (BBRJ), 7(3), 363-370.
4. Akdoğan, R. (2015). Üniversite öğrencilerinde akademik erteleme davranışı, depresyon ve anksiyete arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 40(178), 213–226.
5. Akın, A. (2007). Öz-Güven Ölçeği’nin geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2). https://izlik.org/JA35FX36EY
6. Akyıl, Y., Sarı, N., & Erdinç, B. (2025). Psikolojik sıkıntı ile psikolojik sağlamlık arasında belirsizliğe tahammülsüzlük, erteleme ve ruminasyonun paralel aracı rolü. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 1155–1178.
7. Altındağ, İ., & Erdirençelebi, M. (2025). The effect of university students’ social media addiction and academic procrastination tendency on their perceived academic failure. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 24, 116–136.
8. Arıbaş, A. N. (2021). The relationship of time management and academic procrastination: A case of university students. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 46, 214–224.

9. Arslan, G. (2015). Yetişkin psikolojik sağlamlık ölçeği’nin (YPSÖ) psikometrik özellikleri: Düşük sosyoekonomik örneklemde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 16(2), 344–357.
10. Ataş, N. S., & Kumcağız, H. (2020). Ergenlerin akademik erteleme davranışları, akademik öz yeterlik inançları ve mükemmeliyetçilik. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 375–386.
11. Aydın, K. S., & Koçak, S. (2016). Üniversite öğrencilerinin zaman yönetimi becerileri ile akademik erteleme düzeylerinin incelenmesi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(3), 17–38.
12. Balkıs, M., Duru, E., Buluş, M., & Duru, S. (2006). Üniversite öğrencilerinde akademik erteleme eğiliminin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 7(2), 57–73.
13. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
14. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W. H. Freeman.
15. Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52(1), 1–26.
16. Bandura, A. (2014). Social-cognitive theory. In An introduction to theories of personality (pp. 341-360). Psychology Press.
17. Bar, M. (2016). Beden eğitimi ve spor etkinliklerinin psikolojik dayanıklılık ve akademik ertelemeye etkisi (Doktora tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya, Türkiye.
18. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models (pp. 136–162). Sage.
19. Budak, M., & Kandil, H. (2025). Spor psikolojisi bağlamında öz güven ve performans ilişkisi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 34–48.
20. Cantez, E. (2018). Üniversite öğrencilerinin mutluluk, psikolojik sağlamlık ve öz yeterlik düzeyleri arasındaki ilişki. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 4(2), 61–76.
21. Cassidy, S. (2015). Resilience building in students: The role of academic self-efficacy. Frontiers in Psychology, 6, 1781.
22. Cerino, E. S. (2014). Relationships between academic motivation, self-efficacy, and academic procrastination. Psi Chi Journal of Psychological Research, 19(4).
23. Çakıcı, D. Ç. (2003). Lise ve üniversite öğrencilerinde genel erteleme ve akademik erteleme davranışının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara, Türkiye.
24. Çapan, B. E. (2010). Relationship among perfectionism, academic procrastination and life satisfaction of university students. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 5, 1665–1671.
25. Çelik, Ç., & Odacı, H. (2015). Akademik erteleme davranışının bazı kişisel ve psikolojik değişkenlere göre açıklanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 31–47.
26. Day, V., Mensink, D., & O'Sullivan, M. (2000). Patterns of academic procrastination. Journal of College Reading and Learning, 30(2), 120–134.
27. De la Fuente, J., Sander, P., Garzón-Umerenkova, A., Vera-Martínez, M. M., Fadda, S., & Gaetha, M. L. (2021). Self-regulation and regulatory teaching as determinants of academic behavioral confidence and procrastination in undergraduate students. Frontiers in Psychology, 12, 602904.
28. Demir, S., & Kuşcu Karatepe, H. (2025). The effect of academic procrastination on life satisfaction among nursing and midwifery students: The serial mediation role of academic self-efficacy and self-control. Behavioral Sciences, 15(11), 1434.
29. Duru, E., & Balkıs, M. (2014). The roles of academic procrastination tendency on the relationships among self-doubt, self-esteem and academic achievement. Eğitim ve Bilim, 39(173).
30. Feltz, D. L., & Öncü, E. R. M. A. N. (2014). Self-confidence and self-efficacy. In Routledge companion to sport and exercise psychology (pp. 417-429). Routledge.
31. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50.
32. Graff, M. (2019). Self-Efficacy Beliefs and Academic Procrastination. North American Journal of Psychology, 21(1).
33. Guo, Y., An, F., Li, A., Yao, J., & Sun, X. (2024). The correlation between social adaptability and academic procrastination of undergraduate nursing students: the mediating role of resilience. BMC Medical Education, 24(1), 1052.
34. Güngör, A. Y. (2020). The relationship between academic procrastination, academic self-efficacy and academic achievement among undergraduates. Oltu Beşerî ve Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 57–68.
35. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
36. Hayes, A. F. (2013). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. Guilford Press.
37. Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135.
38. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55.
39. Kılıç, E. (2024). Üniversite öğrencilerinde özyeterlilik ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide manevi iyi oluşun aracı rol etkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). KTO Karatay Üniversitesi.
40. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
41. Luszczynska, A., & Schwarzer, R. (2005). Social cognitive theory. Predicting health behaviour, 2, 127-169.
42. Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238.
43. Meng, F., Zhao, Y., & Zang, Z. (2025). Academic procrastination among doctoral students in China: The role of supervisory support, research self-efficacy, and persistence intention. SAGE Open, 15(1), 21582440251330221.
44. Özdemir, H. F., Korkmaz, G., & Toraman, Ç. (2021). Tıp fakültesi öğrencilerinin olumsuz değerlendirilme korku düzeyleri, akademik erteleme davranışları ve akademik başarılarının incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4824–4849.
45. Özer, A., & Altun, E. (2011). Üniversite öğrencilerinin akademik erteleme nedenleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 45–72.
46. Pinar, S. E., Yildirim, G., & Sayin, N. (2018). Investigating the psychological resilience, self-confidence and problem-solving skills of midwife candidates. Nurse education today, 64, 144-149.
47. Rad, H. F., Bordbar, S., Bahmaei, J., Vejdani, M., & Yusefi, A. R. (2025). Predicting academic procrastination of students based on academic self-efficacy and emotional regulation difficulties. Scientific reports, 15(1), 3003.
48. Rahmani, A., Kisomi, Z. S., Taherkhani, S., Hasani, H., Bahrami, M., & Alizadeh, A. (2025). Effect of academic procrastination and life satisfaction on academic resilience in nursing students, 2024. International Journal of Africa Nursing Sciences, 100923.
49. Ramadhani, E., Setiyosari, P., Indreswari, H., Setiyowati, A. J., & Putri, R. D. (2026). Academic procrastination: A systematic review of causal factors and interventions. Journal of Behavioral and Cognitive Therapy, 36(1), 100552.
50. Reska, N., & Taufik, T. (2019). Relathionship of Self Confidence and Academic Procrastination Students S1 Guidance and Counseling FIP UNP. Jurnal Neo Konseling, 1(3).
51. Rustamov, E., Nuriyeva, U. Z., Allahverdiyeva, M., Abbasov, T., Mammadzada, G., & Rustamova, N. (2023). Academic self-efficacy, academic procrastination, and well-being: A mediation model with large sample of Azerbaijan. International Online Journal of Primary Education, 12(2), 84-93.
52. Saha, S., Bhuyan, R., Panda, N. R., Godhi, B. S., & Doddawad, V. G. (2024). Correlation between Academic Procrastination and Self-Confidence among Medical Students at an Eastern Indian Institution: A Cross-Sectional Survey. Al-Rafidain Journal of Medical Sciences (ISSN 2789-3219), 6(2), 196-200.
53. Schunk, D. H., & DiBenedetto, M. K. (2020). Motivation and social cognitive theory. Contemporary educational psychology, 60, 101832.
54. Sirois, F. M. (2023). Procrastination and stress: A conceptual review of why context matters. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(6), 5031. https://doi.org/10.3390/ijerph20065031
55. Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31(4), 503–509. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
56. Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94.
57. Steel, P., & Klingsieck, K. B. (2016). Academic procrastination: Psychological antecedents revisited. Australian Psychologist, 51(1), 36–46.
58. Taşğın, Ö., Bozgeyikli, H., & Boğazlıyan, E. E. (2017). Üniversiteli gençlerin işsizlik kaygıları ile psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişki. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 6(16), 551–567.
59. Tuna, A. A. (2026). Kariyer stresi, genel öz yeterlilik ve psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Turizm ve İşletme Bilimleri Dergisi, 6(1), 57–73.
60. Uluç, E. A. (2023). Mücadele sporcularının psikolojik dayanıklılıkları ve öz güven düzeylerinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Sport Science, 6(1), 210–222.
61. Umar, R., Nazir, M., Mazhar, A., Hayat, U., Khan, Z. K., & Iqbal, A. (2023). Academic procrastination as a predictor of depression, anxiety and stress among college students. Bulletin of Business and Economics, 12(3), 807–810.
62. Wei, L. W., Jaisook, N., Zhao, F., Li, M., Yang, C., & Zhang, L. (2023). Mixed-method report into Chinese postgraduates’procrastınatıon behavior, academic engagement and self-confidence. European Journal of Education Studies, 10(6).
63. Wille, E., Opheim, H. M. S., Princeton, D. M., Kisa, S., & Hjerpaasen, K. J. (2025). Building resilience and competence in bachelor nursing students: a narrative review based on social cognitive theory. Nursing Reports, 15(7), 253.
64. Yaman, N. D., & Yaman, F. (2025). Those who say they will start tomorrow: Success in the shadow of academic procrastination. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (76), 149-167.
65. Zhang, B., Zhang, R., & Feng, T. (2025). The cognitive and neural pathways linking psychological resilience to procrastination. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 111549.
66. Zimmerman, B. J. (2000). Attaining self-regulation: A social cognitive perspective. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 13–39). Academic Press.