Architectural Development Process of People's Houses in the Scope of Modern Architecture after the Proclamation of the Republic: The Case of Mardin People's House

Abstract

The idea of modernisation, which started with the proclamation of the Republic, started the process of building structures in accordance with the new ideology in the discipline of architecture as it was effective in every field. The People's Houses, one of the most important structures of this new era, became widespread throughout the country from the 1930s onwards. Halkevleri carried out many local and national activities such as sports activities, artistic activities and educational courses. This study aims to understand the architecture of the Early Republican Period through the Halkevi buildings, one of the social institutions of the Republic. Within the scope of the study, Mardin Public House building was selected as the sample area. Built in 1938 as a public house, the building was converted into a boutique hotel in 2011 and is now used as a hotel. The study started with a literature review, and architectural features, plan constructions and façade designs of the People's House buildings that operated in Turkey for a certain period were investigated. Afterwards, the architectural features of the Mardin Public House building were determined through personal observation, visualisation of the building and plan readings. In the conclusion part of the study, the architectural features of the Mardin People's House building and other People's House buildings in Turkey obtained from the literature review are compared; the architectural values of the building that should be preserved are determined and presented.

Keywords

• Republican era architecture
• Community Center
• Mardin
• Modern Architecture

Cumhuriyet'in İlanı Sonrası Modern Mimarlık Kapsamında Halkevlerinin Mimari Gelişim Süreci: Mardin Halkevi Örneği

Öz

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte başlayan modernleşme düşüncesi, her alanda etkili olduğu gibi mimarlık disiplininde de yeni ideolojiye uygun yapıların inşa sürecini başlatmıştır. Bu yeni dönemin en önemli yapılarından olan Halkevleri 1930’lu yıllardan itibaren ülke genelinde yaygınlaşmıştır. Halkevleri; spor aktiviteleri, sanatsal faaliyetler, eğitim kursları gibi yerel ve ulusal alanda birçok çalışmaya imza atmıştır. Bu çalışma, Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı’nı, Cumhuriyetin sosyal kurumlarından biri olan Halkevi binaları üzerinden anlamaya yöneliktir. Çalışma kapsamında örnek alan olarak Mardin Halkevi binası seçilmiştir. 1938 yılında Halkevi olarak inşa edilen yapı, 2011 yılında butik otele dönüştürülmüş ve günümüzde otel işleviyle kullanılmaktadır. Çalışmaya ilgili literatür taraması yapılarak başlanmış, Türkiye’de belirli bir dönem faaliyet göstermiş Halkevi binalarının mimari özellikleri, plan kurguları ve cephe tasarımları araştırılmıştır. Daha sonra yerinde yapılan kişisel gözlem, yapının görselleştirilmesi ve plan okumaları üzerinden Mardin Halkevi binasının mimari özellikleri saptanmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise Mardin Halkevi binası ile literatür taramalarından elde edilen Türkiye genelindeki diğer Halkevi yapılarının mimari özellikleri karşılaştırılmış; yapının korunması gereken mimari değerleri tespit edilerek sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı
• Halkevi
• Mardin
• Modern Mimarlık

Kaynakça

1. Abidin, M. (1934). Düzce Halkevi Binası Projesi. Arkitekt, s. 237.
2. Ahunbay, Z. (2009). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. YEM Yayınları. İstanbul.
3. Alsaç, Ü. (2007). ‘İkinci Ulusal Mimarlık Dönemi’. Modern Türk Mimarlığı Kitabı. Edt. Holod, R., Evin, A., Özkan, S., TMMOB Mimarlar Odası Yayınları, Ankara: 99- 108.
4. Arkitekt, (1933a). Zonguldak Halkevi Projesi Jüri Heyeti Raporu, 1933, 3, s. 84.
5. Arkitekt, (1938a). Bursa Halkevi Proje Müsabakası, Mimar Münevver Belen, 1, s. 16-20.
6. Arkitekt, (1939). Sivas Halkevi Projesi Müsabakası, 1939, 03-04, s. 65-68.
7. Arıkan Z. (1999). Halkevlerinin Kuruluşu ve Tarihsel İşlevi, Atatürk Yolu Dergisi, VI/23, s. 270. 780.
8. Aslanoğlu, İ. (2010). Erken Cumhuriyet dönemi mimarlığı. Bilge Kültür Sanat. Türkiye-İstanbul. 63.

9. Batur, A. (1984). Cumhuriyet Döneminde Türk Mimarlığı. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (s. 1380-1424). içinde İstanbul.
10. Batur, A. (2005). “To be Modern: Search for a Republican Architecture”, Modern Turkish Architecture, R. Holod, A. Evin, S. Ozkan (Eds), Chamber of Architects of Turkey, Ankara, pp. 69-96.
11. Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve Ulusun İnşası Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde Mimari Kültür, Metis Yayınları, İstanbul.
12. Bozdoğan, S. ve Kasaba, R. (2014). Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik (4. Baskı), Tarih Yurt Vakfı Yayınları, İstanbul.
13. Cengizkan, A. (2012). İzmit Halkevi. A. Cengizkan, A. İnan, & N. Cengizkan içinde, Modernist Açılımda Bir Öncü: Seyfi Arkan (s. 490-495). Ankara: Mimarlar Odası Yayınları.
14. Çağlayan, M. (2009). Mardin Halkevi, Merkez, Mardin, Poster Sunuş, docomomo_tr: Türkiye Mimarlığında Modernizmin Yerel Açılımları V, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır.
15. Çağlayan, E. (2012). Tek Parti Döneminde Diyarbakir (1923-1950), Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
16. Çeçen, A. (2000). Atatürk’ün Kültür Kurumu Halkevleri, Çağ Pazarlama, İstanbul.
17. Çelebi Gürkan, Ü. (2022). Modernin İzini Sürmek: Yok Olan Bir Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlık Örneği Olarak Isparta Halkevi Binası. İdealkent. Sayı 35, Cilt 13. ISSN: 1307-9905 E-ISSN: 2602-2133
18. Dalkılıç, N. ve Halifeoğlu, F. M. (2011). Erken Cumhuriyet Döneminde Diyarbakır’da Kamu Binaları: 1923-1950 Dönemi. Mimarlık Dergisi. Erişim: http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=372&RecID=2615
19. Dağtekin, E. (2023). Kişisel Arşiv Verileri.
20. Dilek, H. (2013). Mardin Halkevi ve Faaliyetleri. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
21. Dilek, H. (2014). Halkevlerinin Eğitim Çalışmaları: Mardin Örneği, III. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu, Sakarya. S. 139-145.
22. Durukan, A. (2006). Cumhuriyetin Çağdaşlaşma Düşüncesinin Yaşama ve Mekâna Yansımaları: Halkevi Binaları Örneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.
23. Durukan, A. ve Ulusu Uraz T. (2008). Cumhuriyetin Kültür Kurumu Olarak Halkevi Binaları, İTÜ dergisi/a mimarlık, planlama, tasarım, Cilt:7, Sayı:1, 38-49
24. Düzenli, H. İ. ve Taşar, E. S. (2012). Mardin’de Tarih, Bina ve Mimarlık Katmanları: 19. yy. Hükümet Konağından 21. yy. Mimarlık Fakültesine Dönüşüm Hikâyesi, Arredamento Mimarlık, Sayı 254, s. 64-78.
25. Düzenli, H. İ. ve Düzenli, E. (2018). 100 Yıl Önce-100 Yıl Sonra Mardin: Birinci Cadde ve Halkevi Binası Üzerinden Bir Modern Kent Okuması. Megaron. Mayıs 3, 2022.
26. Feilden, B. M. (1982). Conservation of Historic Buildingss. Technical Studies in the Arts, Archaelogy and Architecture. Butterworth Scientific. London. S. 17-21.
27. Grementieri, F. (2009). The preservation of nineteenthand twentieth-century heritage. Identification and Documentation of modern heritage, Published by UNESCO 2003, 82-89.
28. Gurallar Yeşilkaya, N. (2009). Kamu – Kamusal Alan – Kamu Yapıları – Kamusal Mekân: Modernite Öncesi ve Sonrası İçin Bir Terminoloji Tartışması. Mimarlık Dergisi, 350, s. 52-55.
29. Güner, H. E. (2017). Methodology Proposal for the conservation of modern heritage. Erişim: https://www.researchgate.net/publication/320426470_methodology_proposal_for_the_conservation_of_modern_heri tage
30. Işık, G. (2010). Kayseri’de Erken Cumhuriyet Dönemi Eğitim Yapıları. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
31. İzala Butik Otel, (2023). İzala Butik Otel Fotoğraf Arşivi.
32. Karasözen, R. (2017). Early Period of Modern Architecture in Turkey – A Case Study of Eskisehir. IOP Conf. Series: Materials Science and Engineering, doi:10.1088/1757-899X/245/5/052045.
33. Kardaş, C. (2018). Diyarbakır Halkevi ve Karacadağ Dergisi Halkbilimsel Bir İnceleme. Grafiker Yayınları, Ankara.
34. Kırcı, N. (2013). 20. yüzyıl mimarlığı. Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti., Türkiye-Ankara, 1-67.
35. Lewis, B. (2000). Modern Türkiye’nin Doğuşu, TTK Yayınları. Madran, E. (2009). Cumhuriyet Dönemi Mimarlık Yapıtlarının Taşıdıkları Değerler, Korumada Yeni Tanımlar Yeni Kavramlar “Cumhuriyet Dönemi Mimari Mirasının Korunması” içinde, Ed. Madran, E., Ergut, E.A., sayfa 101-104, Mimarlar Odası Yayınları, Ankara.
36. MKVKBKM Arşivi, (2023). Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü.
37. Memiş, S. (2022). Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmenin Mimarlığa Yansımaları: Seyfi Arkan’ın İzmit Halkevi Binası Örneği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Gedik Üniversitesi.
38. Memiş, S. ve Belir, Ö. (2023). Cumhuriyet Dönemi Modernleşme Sürecinin Mimarlığa Etkileri: İzmit Halkevi, PLANARCH-Design and Planning Research, 7/1:43-50.
39. Parlak, Ö. ve Yaldız, E. (2022). Konya Devlet Tiyatrosu (Halkevi) Binasının Modern Mimarlık Mirası Kapsamında Değerlendirilmesi, Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 17/34: 223-252.
40. Pekol, B. (2010). İstanbul’da Yeni İşlevlerle Kullanılan Tarihi Yapıların Üslup Sorunsalı. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.
41. Sağlam, A. İ. (2018). Yarışma Yoluyla Elde Edilen Halkevlerinin Kamusal Niteliğinin Mekânsal Olarak İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
42. Şahin, S. T. (2022). 1930-1980 Yılları Arasında Üretilen Gaziantep Modern Mimarlık Yapılarının Cephe ve Kütle Özelliklerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi.
43. Sözen, M. ve Tapan M. (1973). 50 Yılın Türk Mimarisi (Turkish Architecture of 50 Years), Turkiye İş Bankası Kültür Yay. 12, İstanbul.
44. Şimşek, S. (2002). Bir İdeolojik Seferberlik Deneyimi Halkevleri 1932-1951, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul.
45. Tanyeli U. (1998). Mekânlar, Projeler, Anlamları, Üç Kuşak Cumhuriyet, [Ed. Uğur Tanyeli], Tarih Vakfı Yurt Yayınları, s. 101-108, İstanbul.
46. Tanyeli, U. (2003). Erken Cumhuriyet’te Mimarlık ve “Modernite Projesi” veya Türkler ile Yabancılar, Sanat Dünyamız, 89, YKY, s.159-167.
47. Tekin, D. (2017). Toplumsal Bellek ve Mekan: Zonguldak Halkevi Binası. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
48. Türkelleri, B. (2004). İzmir’de Erken CumhuriyetDönemi Eserleri, Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi.
49. Url 1. https://twitter.com/saripiso1/status/1657106393168506880 Erişim Tarihi: 07.03.2024
50. Url 2. https://www.sondakika.com/yerel/haber-kocaeli-nin-izmit-ilcesinde-sembol-bir-15834169/ Erişim Tarihi: 07.03.2024
51. Url 3. www.docomomo.com Erişim Tarihi: 11.12.2023
52. Url 4. https://eskimiyen.com/bir-cumhuriyet-destani-halkevleri/ Erişim Tarihi: 25.02.2024
53. Yaldız, E. (2020). Yeni Çağın Rasyonalist Çizgisi: Modern Mimarlık, Toki Haber Dergisi (S:126), 44-47.
54. Yavuz, Y. (1981). Mimar Kemalettin ve Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi, Ankara.
55. Yavuz, Y. (2009). İmparatorluktan Cumhuriyete Mimar Kemalettin 1870- 1927, Ankara: TMMOB Mimarlar Odası ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ortak yayını.
56. Yeşilkaya, N. G. (1997). İdeoloji Mimarlık İlişkisi ve Türkiye’de Halk Evi Binaları: 1932-1946. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.
57. Yedigün Dergisi, (1936). Küçük bir Kasaba İçin Halkevi, 275, 22.
58. Yeşilkaya, N. G. (2003). Halkevleri: İdeoloji ve Mimarlık. İstanbul: İletişim Yayınları.
59. Zürcher E. J. (2003). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. [14. Baskı], İstanbul: İletişim Yayınları.