Geleneksel Odunpazarı Evlerinin Morfolojik Analizi: Dönemler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Tarih boyunca birçok araştırmacı tarafından incelenen Geleneksel Türk Evi, mimari, sosyal ve mekânsal özellikleriyle kültürel mirasın önemli bir bileşenini oluşturmaktadır. Bu çalışma, Eskişehir Odunpazarı’ndaki Geleneksel Türk Evlerinin kat planlarında meydana gelen morfolojik ve mekânsal değişimleri incelemektedir. Literatürdeki kapsamlı ve karşılaştırmalı araştırma eksikliğini gidermeyi hedefleyen araştırmada, farklı inşa tarihlerine sahip iki ayrı dönemden 15'er olmak üzere toplam 30 ev seçilmiştir. Seçilen yapılar LIDAR-SLAM teknolojisiyle belgelenmiş ve elde edilen veriler mekân dizimi (space syntax) yöntemi doğrultusunda bağlantı, görsel entegrasyon ve kapı sayısı analizleriyle sayısal olarak yorumlanmıştır. Analiz sonuçları; sosyo-mekânsal açıdan temel işleve sahip bahçe alanlarının ve merkezi sofa (hayat/konaklama salonu) kurgusunun zamanla daraldığını göstermektedir. Elde edilen bulgular, Odunpazarı evlerinin zaman içerisinde sosyal odaklı ve bütüncül bir konut düzeninden, daha kompakt, içe dönük ve parçalı bir mekânsal organizasyona doğru evrildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel Odunpazarı evleri
• morfolojik analiz
• Türk evlerinde plan tipolojisi
• Odunpazarı evlerinin plan tipolojisi

Morphological analysis of Traditional Odunpazarı houses: A study on periods

Öz

Traditional Turkish House, studied by numerous researchers throughout history, constitutes a significant component of cultural heritage with its architectural, social, and spatial characteristics. This study examines the morphological and spatial changes occurring in the floor plans of Traditional Turkish Houses in Odunpazarı, Eskişehir. Aiming to address the lack of comprehensive and comparative research in the literature, the study selected a total of 30 houses, 15 from each of two distinct construction periods. The selected structures were documented using LIDAR-SLAM technology, and the data obtained were numerically interpreted using spatial syntax methods, analyzing connections, visual integration, and the number of doors. The analysis results show that the garden areas, which have a fundamental socio-spatial function, and the central sofa (living/accommodation room) layout have narrowed over time. The findings reveal that the houses in Odunpazarı have evolved from a socially oriented and holistic housing arrangement to a more compact, inward-facing, and fragmented spatial organization.

Anahtar Kelimeler

• traditional Odunpazarı houses
• morphological analyze
• plan typology in Turkish houses
• Odunpazarı houses’ plan typology

Kaynakça

1. Aksoy, E. (1963). Ortamekân: Türk sivil mimarisinde temel kuruluş prensibi. Mimarlık ve Sanat, 7(8), 39–72.
2. Akyol, S. ve Uçar, A. (2019). RP-LiDAR ve mobil robot kullanılarak eş zamanlı konum belirleme ve haritalama. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 31(1), 137–143.
3. Arat, Y. (2011). Geleneksel Türk evi iç mekân donatılarının antropometrik verilere dayalı analizi, Konya örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
4. Aşılıoğlu, F. ve Memlük, Y. (2010). Frig Vadisi kültür mirası alanlarının belirlenmesi ve değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Çevre Bilimleri Dergisi, 2(2), 185–197.
5. Atıcı, E. (2017). Eskişehir Odunpazarı evlerinin cephe dili üzerinden incelenmesi. Sanat Tarihi Dergisi, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.29135/std.290665
6. Avcı, M. ve Memişoğlu, H. (2016). Kültürel miras eğitimine ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. İlköğretim Online, 15(1), 104–124.
7. Basiri, A., Oskoei, M. A. ve Basiri, A. (2018). Particle filter and finite impulse response filter fusion and Hector SLAM to improve the performance of robot positioning. Journal of Robotics, 2018, Makale 7806854. https://doi.org/10.1155/2018/7806854
8. Çil, E. (2006). Bir kent okuma aracı olarak mekân dizimi analizinin kuramsal ve yöntemsel tartışması. Megaron, 1(4), 198–209.

9. Dursun, P. (2007). Space syntax in architectural design. A. Kubat, Ö. Ertekin, Y. İnce Güney ve E. Eyüboğlu (Ed.), Proceedings of the 6th International Space Syntax Symposium içinde (s. 056-1 - 056-12). Cenkler Matbaacılık.
10. Duymaz, E., Oğuz, A. E. ve Temeltaş, H. (2017). Eş zamanlı konum belirleme ve haritalama probleminde yeni bir durum tahmin yöntemi olarak parçacık akış filtresi. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 32(4), 1261–1271.
11. Eldem, S. H. (1954). Türk evi plan tipleri. Pulhan Matbaası.
12. Gündoğdu, M. (2014). Mekan dizim analiz yöntemi ve araştırma konuları. Art-Sanat, (2), 251–274.
13. Hillier, B. ve Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge University Press.
14. Hillier, B., Leaman, A., Stansall, P. ve Bedford, M. (1976). Space syntax. Environment and Planning B: Planning and Design, 3(2), 147–185.
15. İpekoğlu, B. (2006). An architectural evaluation method for conservation of traditional dwellings. Building and Environment, 41(3), 386–394. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2005.02.009
16. Kıvılcım, F. (2004). A research on design principles in historic built landscapes: Case study Odunpazarı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
17. Köroğlu, Ö., Ulusoy, Y. H. ve Avcıkurt, C. (2018). Kültürel miras kavramına ilişkin algıların metafor analizi yoluyla incelenmesi. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 98–113.
18. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2009). Çalışma raporu. https://teftis.ktb.gov.tr/Eklenti/1279,muserrefcanpdf.pdf adresinden 12 Haziran 2024 tarihinde erişilmiştir.
19. Küçükerman, Ö. (1991). Kendi mekânının arayışı içinde Türk evi. Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.
20. Olcay Uçkan, Y. ve Uçkan, E. (2006). Odunpazarı evleri. Odunpazarı Belediyesi Yayınları.
21. Özkut, D. ve Yılmaz, R. (2011). Odunpazarı kentsel sit alanı koruma amaçlı imar planı revizyonu. Ülkü Ofset.
22. Thrun, S. ve Leonard, J. J. (2007). Simultaneous localization and mapping. B. Siciliano ve O. Khatib (Ed.), Springer handbook of robotics içinde (s. 871–889). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-540-30301-5_38
23. Tuztaşı, U. ve Aşkun, İ. Y. (2013). "Türk Evi" idealleştirmesinde "Osmanlı Evi" ve "Anadolu Evi" kavramlarının ortaklıklarına ilişkin işlevsel açıklamalar. bilig, (66), 263–284.
24. Ünlü, A. ve Edgü, E. (2007). Comparative space syntax analysis of design strategies for Istanbul underground system. A. Kubat, Ö. Ertekin, Y. İnce Güney ve E. Eyüboğlu (Ed.), Proceedings of the 6th International Space Syntax Symposium içinde (Cilt 2, s. 074-01 - 074-10). İTÜ Mimarlık Fakültesi.
25. Yılmaz Çakmak, B. (2011). Kırsaldan kente göç sürecinde mekânsal değişim. Çizgi Kitabevi.
26. Yılmaz, E. M. ve Ulusoy, M. (2017). Odunpazarı evlerinin kültürel miras açısından değerlendirilmesi: Şakirler Sokak örneği. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, (3), 96–109.