Turkish Commerce Bank (TTB) Izmir Branch at The Intersection of Company, Context and Architect

Öz

This study focuses on the Turkish Commercial Bank (TTB) Izmir Branch Building, whose design was obtained through an architectural design competition in 1951 and which still stands today. The Turkish Commercial Bank (TTB) is a 110-year-old private enterprise, although it has been inactive for the last 20 years. It is Turkey's first private bank. The institution's architectural output, particularly between 1950 and 1960, and its relationship with Turkish architecture are worthy of discussion. In this context, the unique value of the Izmir branch building is discussed on three related but separate levels. The first level of discussion focuses on the company of which the building is a part and its architectural output between 1950 and 1960. The second level of discussion examines the competition process and the participating projects, particularly focusing on the building's relationship with its location. The project site, located in an area where commercial buildings have existed in Izmir since the 17th century, and its relationship with the existing built environment are discussed. Enver Tokay and his design approach constitute the third level of discussion. In the concluding section of the study, the discussions conducted on these three levels are linked, and conclusions are drawn.

Anahtar Kelimeler

• Modern architecture
• Izmir
• Turkish Commerce Bank (TTB)
• 1950-1960
• Enver Tokay

Destekleyen Kurum

No financial support has been received for conducting the research and/or for the preparation of the article.

Etik Beyan

All procedures followed were in accordance with the ethical standards.

Kurum, Bağlam ve Tasarımcı Arakesitinde Türk Ticaret Bankası (TTB) İzmir Şubesi Örneği

Öz

Bu çalışma,1951 yılında mimari tasarım yarışması ile projesi elde edilen ve halen ayakta olan Türk Ticaret Bankası İzmir Şubesi Binası’na odaklanmaktadır. 2023 yılında yeniden aktif çalışmaya başlaması gündeme gelen Türk Ticaret Bankası (TTB), son 20 yılı pasif olsa da 110 yıllık bir özel teşebbüstür. Türkiye’nin ilk özel bankası unvanına sahiptir. Kurumun özellikle 1950-1960 yılları arası mimari üretimi ve Türkiye mimarlık ortamı ile ilişkisi tartışmaya değerdir. Bu bağlamda, İzmir şube binasının özgün değeri, ilişkili ama ayrı üç düzlemde tartışılmaktadır. Tartışma düzlemlerinden ilki, yapının parçası olduğu kuruma ve kurumun 1950-1960 yılları arası mimari üretimine odaklanmaktadır. İkinci tartışma düzleminde, yarışma süreci ve katılımcı projeler ele alınmakta, özellikle binanın yer ile kurduğu ilişki üzerinde durulmaktadır. İzmir'de 17. yüzyıldan bu yana ticari yapı yoğunluğu olan bölgede konumlanan proje alanı ve mevcut yapılı çevre ile ilişkisi tartışılmaktadır. Proje müelliflerinden biri olan Enver Tokay ve ortaya konan tasarım yaklaşımı ise, çalışmanın üçüncü tartışma düzelemini oluşturmaktadır. Çalışmanın sonuç bölümünde, üç düzlemde yürütülen tartışma ilişkilendirilerek çıkarımlar ortaya konmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Modern mimarlık
• İzmir
• Türk Ticaret Bankası (TTB)
• 1950-1960
• Enver Tokay

Destekleyen Kurum

Bu araştırmanın yürütülmesi ve/veya makalenin hazırlanması için herhangi bir mali destek alınmamıştır

Etik Beyan

Araştırma etik standartlara uygun olarak yapılmıştır.

Kaynakça

1. Adana'da yapılacak Adalet Sarayı proje müsabakas'ı. (1945). Mimarlık Dergisi (1945/6), 12. https://mimarlikdergisi.md1927.org.tr/sayilar/mimarlik-dergisi-1945-sayi-6.
2. Adana Adalet Sarayı proje müsabakası. (1946). Arkitekt (169-170), 31. http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/70/652.pdf
3. Akyüz Levi, E. ve U. D. Genç (2016). İzmir’de tarihi banka yapıları. YAPI Dergisi (410), 54-61. https://yapidergisi.com/izmirde-tarihi-banka-yapilari/
4. Alkan Korkmaz, S. (2009, Kasım 19-21). Türk Ticaret Bankası İzmir şubesi ve Ege Bölge Müdürlüğü hizmet binası [Özet metin]. Docomomo_Türkiye Ulusal Çalışma Grubu Poster Sunuşları, Diyarbakır. https://www.docomomo-tr.org/etkinlikler/poster-sunuslari/turkiye-mimarliginda-modernizmin-yerel-acilimlari-v-2009-diyarbakir
5. Alkan Korkmaz, S., Özcan Uslu, N. ve Coşkun Akdoğan, D. (2023). The mapping of photographer’s studio in Izmir 1900-1950: From Frank Street to Kemeraltı. IDA: International Design and Art Journal, 5(1), 134-146. https://www.idajournal.com/index.php/ida/article/view/190/81
6. Alkan Korkmaz, S. (2023). Modern mimarlık mirası bağlamında Türk Ticaret Bankası Gaziantep binası. M. E. Sönmez, M. Dağ ve İ. H. Üzüm (Ed.), 100. Yılında Cumhuriyet Dönemi Gaziantep içinde (ss. 847-855). Gazikültür Yayınları. https://gbbkultur.com/?r3d=100-yilinda-cumhuriyet-donemi-gaziantep
7. Alkan Korkmaz, S. (2024, Aralık 6-7). Türk Ticaret Bankası Gaziantep şube binası ve iş hanı [Özet metin]. Türkiye Mimarlığında Modernizmin Yerel Açılımları XX. Poster Sunuşları, İzmir. https://www.docomomo-tr.org/etkinlikler/poster-sunuslari/docomomo-turkiye-poster-sunuslari-turkiye-mimarliginda-modernizmin-yerel-acilimlari-xx-cevrimici
8. Arkan, S. (1954). Türk Ticaret Bankası İkramiye Evleri. Arkitekt (273-278), 109-110. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=208&makale_id=2798

9. Aydan, V. (2017). Ofisin İlk Yılları. XXI Dergisi, Şubat 2017. https://xxi.com.tr/gorus/soylesi/ofisin-ilk-yillari
10. Barr, A. H. Jr. (1953). De Stijl, The Bulletin of the Museum of Modern Art, 20(2), 6-13.
11. Basa, İ. (2018). Söyleşi Şevki Vanlı (1926-2008): Söylemsel ve Düşünsel Bir Mimarlığın Peşindeki Mimar. Mimarlık Dergisi (404). http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=418&RecID=4568
12. Batur, A. (1998). 1925-1950 Döneminde Türkiye Mimarlığı. Yıldız Sey (Ed.), 75 Yılda Değişen Kent ve Mimarlık içinde (ss. 209-234). Tarih Vakfı Yayınları.
13. Belediye Arşivi (t.y.). İzmir Konak Belediyesi.
14. Boysan, A. (1999). Bir Tuhaflıklar Dizisi. Mimarlık Dergisi (285), 6-7. http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/526/7710.pdf (01.03.2025).
15. Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi'nde Mimari Kültür. Metis Yayınları.
16. Bozdoğan, S. ve Akcan, E. (2012). Turkey, Modern Architectures in History. Reaktion Books.
17. Bozdoğan, S. (2016). Turkey's Postwar Modernism: A Retrospective Overview of Architecture, Urbanism and Politics in the 1950s. M. Ö. Gürel (Ed.), Mid-Century Modernism in Turkey: Architecture Across Cultures in the 1950s and 1960s içinde (ss. 9-25). Routledge Publishing.
18. Erdinç, Y. (2009). Raf temizliği: Türk Ticaret Bankası. Tasavvuf Mevduatı Sigorta Fonu Yayını. https://raftemizligi.tmsf.org.tr/E-Kitaplar/Detail/16
19. Haberler: Aramızdan ayrılanlar, Ali Kızıltan. (1969). Mimarlık Dergisi (117), 4. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=117
20. İzmir Apartmanları [@izmir.apartmanlari]. (2024, 28 Nisan). Yıllardır atıl durumda bulunan bu yapı, 1951 yılında düzenlenen Türk Ticaret Bankası İzmir Şube Binası Proje Müsabakası’nın birincisi seçilerek uygulanmış [Fotoğraf]. Instagram. https://www.instagram.com/p/C6TQ1KmibTF/
21. Kafesçioğlu, F. G. (2017). 20. yüzyıl Türkiye’sinden bir mimar: Prof. Muhlis Türkmen. Tasarım+Kuram Dergisi, Vol. 13, No. Ek Sayı. 41-56. https://www.tasarimkuram.com/index.php/dtj/article/view/385
22. Köksal, A. (2022). Bu Mekan Artık Bu Yer Değil: Modern/izm/i Tartışmak. Arketon Yayınları.
23. Kurul Kararı (2006). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İzmir 1 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu. 10.11.2006 tarihli 1832 numaralı karar.
24. Nicolai, B. (2011). Modern ve Sürgün: Almanca Konuşulan Ülkelerin Mimarları Türkiye'de 1925-1955. Y. Pöğün Zander (Çev.). Mimarlar Odası Yayınları.
25. Proje müsabakası: Merkez Bankasından. (1950). Mimarlık Dergisi (1950/1), 7. https://mimarlikdergisi.md1927.org.tr/sayilar/mimarlik-dergisi-1950-sayi-1#page=7
26. Reklamlar: Proje müsabakası Türk Ticaret Bankası Genel Müdürlüğünden. (1951). Arkitekt (233-234-235-236), 31. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=190&makale_id=2498
27. Reklamlar. (1952a). Arkitekt (243-244), 3, 37. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=196
28. Reklamlar. (1952b). Arkitekt (253-254), 11. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=200&makale_id=2658
29. Rona, Z. ve Güreyman, Z. (1973). Mimar Seyfi Arkan (1903-1966), Mimarlık Dergisi (174), 52-56. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=174
30. Sabah. (2020, 28 Temmuz). Tarihi bina müzeye dönüştürülüyor. Sabah gazetesi arşivi. https://www.sabah.com.tr/sakarya/2020/07/28/tarihi-bina-muzeye-donusturuluyor
31. Sayar, Y. (2004). Türkiye'de Mimari Proje Yarışmaları 1930-2000: Bir Değerlendirme. Mimarlık, 320, Kasım-Aralık 2004. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=38&RecID=838
32. Solak, E. (2000). Seyfi Arkan: Cumhuriyet döneminde modernist bir mimar [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] İstanbul Teknik Üniversitesi.
33. Taneli, U. (1999). Mimarla Konuşma. Uğur Tanyeli (Ed.), Improvisation: Mimarlıkta Doğaçlama ve Behruz Çinici içinde (ss. 28-35). Boyut Yayınları.
34. Tapan, M. (2005). International Style: Liberalism in Architecture. R. Holod, A. Evin ve S. Özkan (Eds.), Modern Turkish Architecture 1900-1980 içinde (ss. 109-122). The Chamber of Architecture of Turkey.
35. T. C. Merkez Bankası İzmir şube binası proje müsabakası juri kritik raporu. (1950). Mimarlık Dergisi (1950/4), 3-19. https://mimarlikdergisi.md1927.org.tr/sayilar/mimarlik-dergisi-1950-sayi-4#page=1
36. Tekeli, İ. (2005). The Social Context of the Development of Architecture in Turkey. R. Holod, A. Evin ve S. Özkan (Eds.), Modern Turkish Architecture 1900-1980 içinde (ss. 13-36). The Chamber of Architecture of Turkey.
37. Türk Ticaret Bankası İzmir şube binası proje müsabakasına ait jüri raporu. (1951). Mimarlık Dergisi (56), 38-40. https://mimarlikdergisi.md1927.org.tr/sayilar/mimarlik-dergisi-1951-sayi-56
38. Türk Ticaret Bankası İzmir şubesi ve Ege Bölge Müdürlüğü proje müsabakası jüri raporu (1952), Arkitekt (241-242), 8-19. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=194&makale_id=2569
39. Türk Ticaret Bankası İskenderun şubesi binası. (1958). Arkitekt (292), 107-110. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=233&makale_id=3219
40. Türk Ticaret Bankası ve işhanı binası (Gaziantep). (1960). Arkitekt 1960/01 (298), 10-14. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=239&makale_id=3302
41. T. Ticaret Bankası emeklilik sandığının Adana ş. binası proje müsabakası. (1955). Arkitekt (281), 128-131. http://dergi.mo.org.tr/detail.php?id=2&sayi_id=214&makale_id=2942
42. Ulubay, S., Yılmaz, E. (2022). Türkiye mimarlık yarışmalarında İzmir. Tasarım Mimarlık ve Mühendislik Dergisi, 2 (1), 46-55. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dae/article/1073915
43. Vanlı, Ş. (2006). Mimariden Konuşmak: Bilinmek istenmeyen 20. Yüzyıl Türk Mimarlığı Eleştirel Bakış I. Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı.
44. Yarışmalar Dizini (t.y.). 1 Mart 2025 tarihinde http://mimarlarodasiankara.org/yarismalardizini/
45. Yabacı, A. E., Altan, T. E., Şahin Güçhan, N. (2019). "Mülkiye”nin Bilinmeyen Modern Ekleri: Kütüphane ve Amfi Yapıları. Megaron,14(1), 74-86. doi: 10.5505/megaron.2018.28190
46. Yitirdiklerimiz: Enver Tokay. (1994). Mimarlık Dergisi (257), 8. http://dergi.mo.org.tr/dergiler/4/428/6136.pdf
47. Zelef, H. (2020). Bina Kimlikleri Söyleşileri 9: Vali Konağı. TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Yayınları.