Heritage Values of Multi-Layered Industrial Campuses: Bursa Turgut Yılmazipek (Romangalle) Historical Silk Factory

Abstract

The comprehensive evaluation of cultural heritage values of industrial heritage sites is crucial for their conservation. This study focuses on the Turgut Yılmazipek (Romangalle) Silk Factory in Bursa, a significant example of industrial heritage reflecting the city's historical significance in silk production from the 14th century to the mid-20th century. The aim is to assess the factory's cultural heritage values, emphasizing its architectural, urban, social, and economic significance. The scope includes the factory's buildings, landscape, historical context, and the necessary conservation strategies. The methodology involves documentation, analysis, and evaluation of the factory's structures and their historical context. The results highlight the factory's role in Bursa's industrial history and its contribution to the city's cultural landscape. This study also proposes new functions for the factory to ensure its sustainable use and integration into the modern urban environment. The Turgut Yılmazipek (Romangalle) Silk Factory stands as a significant component of Bursa's industrial heritage and reveals its evolution through various historical periods, highlighting the need for integrated conservation, interpretation and presentation of this valuable cultural asset.

Keywords

• cultural heritage values
• industrial heritage
• Bursa
• silk factory
• multi-layeredness

Çok Katmanlı Endüstri Yerleşkelerinin Miras Değerleri: Bursa Turgut Yılmazipek (Romangalle) Tarihi İpek Fabrikası

Öz

Endüstri mirası alanlarının kültürel miras değerlerinin kapsamlı şekilde değerlendirilmesi, onların korunması için çok önemlidir. Bu çalışma, Bursa'da 14. yüzyıldan 20. yüzyılın ortalarına kadar şehrin ipek üretimindeki tarihsel önemini yansıtan önemli bir endüstri mirası örneği olan Turgut Yılmazipek (Romangalle) İpek Fabrikasına odaklanmaktadır. Amaç, fabrikanın kültürel miras değerlerini araştırarak, mimari, kentsel, sosyal ve ekonomik önemini vurgulamaktır. Kapsam, fabrikanın yapıları, peyzajı, tarihi bağlamı ve gerekli koruma stratejilerini içermektedir. Yöntem, fabrikanın yapılarının ve tarihi bağlamının belgelenmesi, analizi ve değerlendirilmesini içermektedir. Sonuç olarak, fabrikanın Bursa'nın endüstriyel tarihindeki rolü ve kentin tarihi ve kültürel peyzajına katkısını vurgulamaktadır. Bu makale ayrıca fabrika yerleşkesinin sürdürülebilir kullanımı ve modern kentsel çevreyle bütünleşmesini sağlamak için yeni işlevler önermektedir. Turgut Yılmazipek (Romangalle) İpek Fabrikası yerleşkesi, Bursa'nın endüstri mirasının bütünlüğünü korumuş önemli bir bileşeni olarak öne çıkmakta ve çeşitli tarihi dönemler boyunca evrimini sergilemektedir. Bu çalışmada, bu değerli kültürel varlığın korunması, yorumlanması ve sunumu için kapsamlı koruma çabalarının gerekliliği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kültürel miras değerleri
• endüstri mirası
• Bursa
• İpek Fabrikası
• Çok Katmanlılık

Kaynakça

1. Akkuş, M. (2011). Industrial regions of Bursa according to the city's drainage map of 1909. U.Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (21): 147-155.
2. Altınoluk, Ü. (2000). Endüstri arkeolojisi kapsamındaki binalarda işlev dönüşümü. Mimarlık Dergisi, 292: 7-8. Avrami, E., Mason, R., & de la Torre, M. (Eds.). (2000). Values and heritage conservation. The Getty Conservation Institute.
3. Aydın, E. Ö. (2007). Bursa'daki ipek fabrikaları ve ipekçilikle ilgili endüstri mirasının korunması. Mimarlar Odası Bursa Şubesi Yayınları.
4. Boykoy, S. (2013) 1908-1923 sürecinde Bursa’da koza üreticiliği ve ipekli dokumacılık sektörü, U.Ü. Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 19-44.
5. Bursa 1934 Yıllığı. (1934). Bursa Belediyesi Neşriyatı.
6. Bursa Alan Başkanlığı. (2014). “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun doğuşu, UNESCO dünya mirası adaylık dosyası”. https://alanbaskanligi.bursa.bel.tr/yetiskinlere-yonelik/ (Erişim tarihi: 01.05.2025).
7. Bursa Büyükşehir Belediyesi Arşivi. Bursa'nın tarihi haritaları.
8. Bursa Kütüphanesi. (2025). Muradiye 1890 - Sağ üstte Damat Efendi Konağının yerine yapılan Gureba Hastahanesi, altı kışla, ortadaki büyük yapı Romangal İpek Fabrikası, arkası Gece mahallesi (Kaynak: Serdar Kuşku). Mümin Ceyhan Bursa Kültür Kaynakları Araştırma Kütüphanesi: https://www.bursakutuphanesi.com/site/eskibursa_foto/1172

9. Bideau, F. G., Deng, H., & Roux, H. (2024). Dominant discourses framing the reuse of industrial heritage in the context of mega-events: a relationship matrix approach. Built Heritage, 8(1), 45.
10. Bilmiş, H.G. (2021). Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Bursa'da mimarlık ortamı. Nilüfer Belediyesi.
11. Cossons, N. (2012). Why preserve the industrial heritage? In J. Douet (Ed.), Industrial heritage re-tooled: The TICCIH guide to industrial heritage conservation (pp. 6–16). TICCIH.
12. Çakıcı, M. (2010). Osmanlı sanayileşme çabalarında Bursa ipek fabrikası örneği (1851-1873). [Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.]
13. Çıkış, Ş. (2009). ‘Modern Konut’Olarak XIX. Yüzyıl İzmir Konutu: Biçimsel ve Kavramsal Ortaklıklar, METU JFA, (26:2) 211-233.
14. Çiftçi, C. (2017). Bursa’da ipekçilik. Bursa Araştırmaları Merkezi Yayınları.
15. Çizakça, M. (1980). A short history of the Bursa silk industry (1500–1900). Journal of the Economic and Social History of the Orient, 23(1–2), 142–152.
16. . Dalsar, F. (1960). Türk sanayi ve ticaret tarihinde Bursa’da ipekçilik. Sermet Matbaası.
17. De la Torre, M. (Ed.). (2002). Assessing the values of cultural heritage. The Getty Conservation Institute.
18. Deniz, O. (2022). Kentsel belleğin sürekliliği bağlamında bir kültürel rota önerisi: Bursa Endüstri Mirası Rotası [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
19. Erder, L. T. (1976) The making of industrial Bursa: economic activity and population in a Turkish City 1835–1975. [Unpublished doctoral thesis], Princeton University. Michigan.
20. Erder, L. T. (1978). Bursa ipek sanayiinde teknolojik gelişmeler: 1835-1865. ODTÜ Gelişme Dergisi, 1978 Özel Sayısı, 111-122.
21. Gencal G. D. (2019). Endüstri mirasının korunması ve bölgesel ölçekli kültür rotası; Bursa'daki ipek fabrikaları üzerinden ipek rotası önerisi, [Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimari Tasarım Sorunları Anabilim Dalı, Mimari Tasarım Sorunları Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi.]
22. Henket, H. J. (1998). Has the modern movement any meaning for tomorrow?. ICOMOS–Hefte Des Deutschen Nationalkomitees, 24, 22-25.
23. ICOMOS. (1964). International charter for the conservation and restoration of monuments and sites (The Venice Charter 1964). https://www.icomos.org/charters/venice_e.pdf
24. ICOMOS. (1987). Tarihi kentlerin ve kentsel alanların korunması tüzüğü (Washington Tüzüğü). ICOMOS Türkiye. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0627604001536681570.pdf
25. ICOMOS. (2013). ICOMOS Australia The Burra Charter: The Australia ICOMOS charter for places of cultural significance – The Burra Charter (Charter revision 2013). https://australia.icomos.org/wp-content/uploads/The-Burra-Charter-2013-Adopted-31.10.2013.pdf
26. UNESCO. (2021). Operational guidelines for the implementation of the World Heritage Convention. UNESCO World Heritage Centre. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000116351?posInSet=8&queryId=dca7ec9c-ff05-48ac-b57b-fd2766310cb1
27. ICOMOS & ISC20C. (2011). Madrid document on 20th century heritage. https://isc20c.icomos.org/wp-content/uploads/2022/03/MNDD_ENGLISH.pdf
28. ICOMOS. (2011). Tarihi kentlerin ve kentsel alanların korunması ve yönetimiyle ilgili Valetta ilkeleri. ICOMOS Türkiye. http://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0592931001536912260.pdf
29. ICOMOS & TICCIH. (2011). The Dublin principles: Joint ICOMOS–TICCIH principles for the conservation of industrial heritage sites, structures, areas and landscapes. https://openarchive.icomos.org/2138/
30. Juip, J. A. (2024). Stories, People, and Industrial Heritage Landscapes: Integrating Spatial Narratives and Deep Mapping for use in Public Heritage [Doctoral dissertation]. Michigan Technological University
31. Kabukçu, G. (2018). Endüstriyel peyzaj bağlamında endüstri mirası alanlarının incelenmesi: Ayvalık örneği, [İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kentsel Tasarım Anabilim Dalı, Kentsel Tasarım Programı.]
32. Kaplanoğlu, R., Oğuzoğlu, Y. (2010). Bursa'da Teknoloji Tarihi. Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Yayınları, Ankara.
33. Kaygalak, S. (2008). Kapitalizmin taşrası: 16. yüzyıldan 19. yüzyıla Bursa'da toplumsal süreçler ve mekansal değişim. İletişim Yayınları.
34. Kıraç, B.A. (2001). Türkiye'deki Tarihi Sanayi Yapılarının Günümüz Koşullarına Göre Yeniden Değerlendirilmeleri Konusunda Bir Yöntem Araştırması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Mimar Sinan Üniversitesi.
35. Kuster Vettiger, G. (2017). Emanuel Falkeisen: Ein Basler in Bursa. In M. Baleva (Ed.), Von Basel nach Bursa und zurück: Die Geschichte eines Fotoalbums von Sebah & Joaillier (pp. 73–99). Böhlau.
36. Lan, D., & Phanlukthao, P. (2024). Cultural landscape of industrial heritage: Aesthetic literacy education of the spatial production thought. International Journal of Education and Literacy Studies, 12(3), 187–196.
37. Loren-Méndez, M., & Alonso-Jiménez, R. F. (2025). What Is Modern Heritage? A Methodology to Bridge the Research Gap in This Emerging Category of the Built Environment. Heritage, 8 (8): 302.
38. Madran, E., & Özgönül, N. (2016). Kültürel ve doğal değerlerin korunması (1st ed.). TMMOB Yayınları.
39. Mason, R. (2002). Assessing values in conservation planning: Methodological issues and choices. In M. de la Torre (Ed.), Assessing the values of cultural heritage (pp. 5–30). The Getty Conservation Institute.
40. Omay Polat, E. E., & Can, C. (2008). The Concept of Modern Architectural Heritage: Definition and Content. Megaron, 3(2), 177-186.
41. Oral, E. Ö. (2004). Bursa’daki ipek fabrikaları ve ipekçilikle ilgili endüstri mirasının korunması [Yayınlanmamış doktora tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
42. Oral, E. Ö., & Ahunbay, Z. (2005). Bursa’nın iplikçilerle ilgili endüstri mirasının korunması, İTÜ/a Dergisi. C (4), 37-46.
43. Oral Aydın, E. Ö. (2011). Bursa’daki endüstri yapıları. In N. T. Dostoğlu & H. Dostoğlu (Eds.), Bursa kültür varlıkları envanteri: Anıtsal eserler (pp. 475–480). Bursa Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
44. Özdemir, N. (2009). Cumhuriyet çocuklarının diliyle Bursa'nın anısal tarihi. Sentez Yayıncılık.
45. Özçakır, Ö. (2018). In-between preservation and economics: Establishing common ground between socio-cultural and economic values for the sustainability of urban heritage places in Turkey (Doctoral dissertation, Middle East Technical University, Turkey).
46. Peker, E. H. (23.10.2023). Bursa’da son ipek filatürcü https://www.bursadakultur.org/ipekcilik.htm
47. Riegl, A. (2015). Modern anıt kültü: Doğası ve kökeni (E. Ceylan, Trans.). Daimon. (Original work published 1903) Romangal İpek Fabrikası. Vikipedi: Özgür Ansiklopedi. Vikipedi. (2025, 11 Eylül). https://tr.wikipedia.org/wiki/Romangal_%C4%B0pek_Fabrikas%C4%B1
48. Stolare, M., Ludvigsson, D., & Trenter, C. (2021). The educational power of heritage sites. History Education Research Journal, 18(2).
49. Şimsek, G., Acar, E., Atalan Çayirezmez, N., & Elitok Kesici, A. (2013). Exploring the role of the city as a learning environment for heritage education. Online Submission, 30(2), 105-135.
50. Tekeli, İ. (1999). Bursa’nın tarihinde üç ayrı dönüşüm dönemi. Paper presented at the 11. Yapı Yaşam Kongresi: Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşunun 700. Yılında Bursa ve Çevresi, Mimarlar Odası Bursa Şubesi, Bursa.
51. Ticcih, P. (2003). The Nizhny Tagil Charter for the industrial heritage. In TICCIH XII international congress (pp. 169-175).
52. Türk Tarih Kurumu, (1927). Bursa vilâyeti salnâmesi 1927. Bursa: Vilâyet Matbaası.
53. Yasa, A.E. & Yaşayanlar, İ. (2025). Çınarönü (Romangalle, Yılmazipek) fabrikasının tarihsel süreci. İ. Yaşayanlar & E. Şahin (Eds.) Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Süreklilik ve Bursa (s. 492-509). Osmangazi Belediyesi Yayınları, Bursa.
54. Yaşayanlar, İ. (2015). Bir Anadolu şehrinde frenk kolonizasyonu: Bursa’da Fransız varlığı (1834–1926). Journal of Turkish Studies, 43, 125–156.