Mimar Sinan Parkı Selçuklu Yapıları Yeniden Kullanım Projelerinin Özgünlük Kavramı Üzerinden Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, kültürel mirasın korunmasında özgünlük kavramını temel alarak Kayseri Mimar Sinan Parkı’nda yer alan Gevher Nesibe Tıp Kompleksi ile Avgunlu Medresesi’nin yeniden kullanım süreçlerini özgünlük bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırma, Nara Özgünlük Belgesi’nin (1994) ortaya koyduğu tasarım, malzeme, yapım tekniği, işlev, konum ve çevre gibi ölçütlerini değerlendirme çerçevesi olarak benimsemektedir. Araştırma kapsamında, tarihî arşiv belgelerinden elde edilen veriler güncel mimari özelliklerle karşılaştırılmış; yapıların özgünlüğü, uzman görüşleri ve güncel kavramsal tartışmalarla nitel yöntemle değerlendirilmiştir. Bu amaçla, Nara Belgesi’nin çok boyutlu özgünlük yaklaşımını temel alan ve 0–4 arasında derecelendirilen beşli bir değerlendirme ölçeği geliştirilmiştir. Ölçek, yapılan müdahalelerin kapsamını, geri döndürülebilirliğini ve yapının fiziksel ile anlatımsal kimliğine etkisini dikkate alarak farklı yeniden kullanım uygulamalarının karşılaştırılmasına olanak sağlamaktadır. Gevher Nesibe Tıp Kompleksi’nin müze, Avgunlu Medresesi’nin ise kitabevi–kafe olarak yeniden işlevlendirilmesi bu çerçevede incelenmiştir. Bulgular, her iki yapının da konumsal sürekliliğini korumasına karşın çevresel dönüşümlerin bağlamsal özgünlüğünü zayıflattığını, müdahalelerin niteliğinin ise özgünlük düzeyleri üzerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Geliştirilen değerlendirme yaklaşımı, yeniden işlevlendirme uygulamalarında özgünlüğün sistematik ve karşılaştırmalı biçimde ele alınmasına yönelik uygulanabilir bir yöntem önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• : Kültürel Miras
• Özgünlük
• Yeniden Kullanımlı Yapılar
• Selçuklu Yapıları
• Müze.

An Evaluation of the Adaptive Reuse Projects of Seljuk Monuments in Mimar Sinan Park through the Concept of Authenticity

Öz

This study examines the adaptive reuse of the Gevher Nesibe Medical Complex and Avgunlu Madrasa, located in Mimar Sinan Park in Kayseri, Türkiye, through the fundamental conservation principle of authenticity. The research adopts the evaluation criteria set forth by the 1994 Nara Document on Authenticity, including design, materials, construction techniques, function, location, and setting. Historical archival records were compared with current architectural characteristics, and the authenticity of the buildings was qualitatively evaluated using expert opinions and contemporary theoretical debates. To support this analysis, a five-level evaluation framework (0–4) was developed based on the multidimensional authenticity approach of the Nara Document. Considering the scope, reversibility, and impact of interventions on the physical and interpretive identity of heritage structures, this framework enables a comparative assessment of different adaptive reuse practices. Within this scope, the Gevher Nesibe Medical Complex (reused as a museum) and the Avgunlu Madrasa (reused as a bookstore–café) were evaluated. Findings indicate that while both structures preserve their locational continuity, environmental transformations have weakened their contextual authenticity, with the nature of interventions determining their overall authenticity levels. Ultimately, this framework offers a systematic, practical method for future adaptive reuse projects.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Heritage
• Authenticity
• Adaptive Reuse
• Seljuk Structures
• Museum.

Kaynakça

1. Abicel, R. M. (1991). Kayseri-Merkez Avgunlu Medresesi. Vakıf Haftası Dergisi, 8, 237–254.
2. Akok, M. (1968). Kayseri’de Gevher Nesibe Sultan Darüşşifası ve Sahabiye Medresesi Rölöve ve Mimarisi. Türk Arkeoloji Dergisi, 17(1), 131-181. https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkarkeolojidergisi/article/1050982
3. Akşehirlioğlu, A. (2022). Kayseri’de bulunan Selçuklu dönemi sur dışı külliyelerinin koruma ve onarım tarihi, [Doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi].
4. Alberts, H., & Hazen, H. (2010). Maintaining authenticity and integrity at cultural World Heritage sites. The Geographical Review, 100(1), 56–73. https://doi.org/10.1111/j.1931-0846.2010.00006.x
5. Alp, Ö. F., Kurtuluş, V. B., & Aslan, A. (2026). Kayseri Kalesi'nin mimarlığa giriş stüdyosundaki öğretici yolculuğu: Bir tasarım yoluyla araştırma sentezi. Sketch: Journal of City and Regional Planning, 8, Makale 20260802. https://doi.org/10.5281/zenodo.21771604
6. Alho, C., Morais, A., Mendes, J., & Galvão, A. (2010). Authenticity criteria in conservation of historic buildings. In Proceedings of the 18th CIB World Building Congress (pp. 188–198). Salford, UK.
7. Asiliskender, B., Yılmaz Bakır, N., & Gökmen, H. (2005). Anıt kavramı, kimliğin sürekliliği ve değişim: Gevher Nesibe Medresesi deneyimi. Mimarlık, (325), 55–59.
8. Aslanapa, O. (1999). Türk sanatı. Remzi Kitabevi.

9. Avşin, A. (2020). Tarihi köprülerin korunmasında özgünlük ölçütünün değerlendirilmesi [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
10. Bakırer, Ö. (1985). Onarımlarda özellikle mimari süslemeye yönelik tamamlamalar üzerine düşünceler. II. Vakıf Haftası 3–9 Aralık 1984 içinde (ss. 49–64).
11. Bendix, R. (1997). In search of authenticity: The formation of folklore studies. University of Wisconsin Press. Büyükmıhçı, G., & Kozlu, H. (2008). Gevher Nesibe Sultan Tıp Medresesi ve Darüşşifası Restorasyon Projesi. Yapı, 314, 88–94.
12. Dündar, M., Emekli, R., & Şener, E. (2019). Anadolu’daki tıbbın doğuşu: Dünyadaki ilk tıp okulu olarak Gevher Nesibe Tıp Medresesi ve Darüşşifası. Bilimname, 2019(3), 79–103.
13. Edhem, H. (1918). Kayseriyye (Kayseri) Şehri – Mebanii İslamiyye ve Kitabeleri. Tarih-i Osmani Encümeni Külliyatı. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2013). The museum experience revisited. Routledge.
14. Gabriel, A. (1954). Kayseri’de Türk anıtları (A. A. Tütenk, Çev.). Güneş Matbaası.
15. Gündüz, F. (2018). Kayseri Gevher Nesibe Dârü’ş-şifası ve Tıp Medresesi, Selçuklu Uygarlığı Müzesi. Hayırlıdağ, M. (2021). Gevher Nesibe Sultan Darüşşifası. Kültür Araştırmaları Dergisi, 10, 219–232.
16. Hein, G. E. (1998). Learning in the museum. Routledge.
17. Hooper-Greenhill, E. (1999). The educational role of the museum. Routledge.
18. International Council on Monuments and Sites. (1964). International charter for the conservation and restoration of monuments and sites: The Venice Charter. https://www.icomos.org/images/DOCUMENTS/Charters/Venice_Charter_EN_2023.pdf
19. International Council on Monuments and Sites. (1994). The Nara document on authenticity. https://icomosjapan.org/static/homepage/charter/declaration1994.pdf
20. İnan, A. (1955). Türk kadınlarının yaptırdıkları sağlık kurulları ve Gevher Nesibe Şifaiyyesi.
21. Jamal, T., & Hill, S. (2004). Developing a framework for indicators of authenticity: The place and space of cultural and heritage tourism. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 9(4), 353–371. https://doi.org/10.1080/1094166042000311246
22. Jokilehto, J. (2011). A history of architectural conservation (3rd ed.). Routledge.
23. Kılıç, A. (2007). Kayseri Gevher Nesibe Şifahanesi ve Tıp Medresesi. Turkuaz Grafik.
24. Kozlu H. H. (2023). The Process of Change and Re-use Problems In Anatolian Seljuk Madrasas: Kayseri/Turkey. In Proceedings of the 6th International Symposium on Human, Social and Sustainable Development Research (pp. 1705-1716). Nabeul, Tunisia: Recent Academic Studies.
25. Köker, A. H. (1991). Gıyasiye ve Şifaiye yapısının mimarisi (Yayın No. 10). Erciyes Üniversitesi Gevher Nesibe Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları.
26. Kuran, A. (1969). Anadolu medreseleri (Cilt 1). ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.
27. Lowenthal, D. (1991). Authenticity: Rock of faith or quicksand quagmire? The Getty Conservation Newsletter, 14(3), 5–8.
28. Macdonald, S. (2007). Interconnecting: Museum visiting and exhibition design. CoDesign, 3, 149–162. https://doi.org/10.1080/15710880701311502
29. Mısırlısoy, D., & Günçe, K. (2016). Adaptive reuse strategies for heritage buildings: A holistic approach. Sustainable Cities and Society, 26, 91–98. https://doi.org/10.1016/j.scs.2016.05.017
30. Özmen, A., Kurtuluş, V. B., & Zor, A. (2026). Adaptive reuse of monumental religious buildings as book-related spaces: The case of Kayseri Surp Asdvadzadzin Church Research Library. In Proceedings of the Current Issues in Interiors Symposium 2026 (pp. 20-21). İzmir, Türkiye: Yaşar Üniversitesi.
31. Parry, R. (2013). Museums in a digital age. Routledge.
32. Simon, N. (2010). The participatory museum. Museum 2.0. https://participatorymuseum.org/
33. Sipahioğlu, H. (1981). Kayseri Gevher Nesibe Sultan Tıp Sitesi. Akın Matbaası.
34. Sözen, M. (1970). Anadolu medreseleri: Selçuklular ve Beylikler devri (Cilt 1). İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayınları.
35. Şahin, M. (2021). Sivil mimari örneklerinin özgünlüğünün değerlendirilmesi için yöntem araştırması: Malatya örneği [Doktora tezi, Konya Teknik Üniversitesi].
36. Şeker, P., & Kurtuluş, V. B. (2025). Reconciling authenticity with conservation values: Insights from the Gevher Nesibe Complex and Avgunlu Madrasah. In Proceedings of LIVENARCH IX-2025: Priorities in / of Architecture (pp. 742-761). Trabzon, Türkiye: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
37. Tunçbilek Dinçer, G. Z. (2024). Türk-Japon işbirliğinin sergilenmesi: Kaman-Kalehöyük Arkeoloji Müzesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14 (Türkiye-Japonya Diplomatik İlişkilerinin 100. Yılı Özel Sayısı), 191–208. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1522065
38. Tunçbilek Dinçer, G. Z. (2025). Müze-Kent: Denver’ın kültürel örüntüleri. PLANARCH – Design and Planning Research, 9(1), 213–221. https://doi.org/10.54864/planarch.1640536
39. Türk Dil Kurumu. (1969). Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.
40. Ulukan, M. (2014). Mimari korumada otantiklik üzerine yöntem araştırması ve İstanbul tekkelerinde uygulama örnekleri [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
41. Uslu Bülbül, Z. (2016). Anadolu Selçuklu dönemi yapılarının restorasyonunda özgünlük ölçütü: Konya İnce Minareli Medrese örneği [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü].
42. Ünver, A. S. (1940). Selçuk tababeti. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
43. Yaldız, E. (2013). Anıtsal yapıların kullanım sürecinde değerlendirilmesine yönelik bir model önerisi [Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi].
44. Url-1. https://www.thecollector.com/horyuji-japan-oldest-temple/ Ziyaret Tarihi: 14.12.2025.
45. Url-2. https://www.tripadvisor.com.tr/Attraction_Review-g297984-d15554782-Reviews-Mimar_Sinan_ParkI-Kayseri_Kayseri_Province.html Ziyaret Tarihi: 31.10.2025.
46. Url-3. https://www.sanatinyolculugu.com/kayseri-avgunlu-medresesi/ Ziyaret Tarihi: 31.10.2025.
47. Url-4. https://www.arkitera.com/haber/selcuklu-uygarligi-muzesi-kayseride-acildi/ Ziyaret Tarihi: 01.11.2025.
48. Url-5. https://gertrudebell.ncl.ac.uk/gsearch?gsearch=kayseri&sort_bef_combine=relevance_DESC Ziyaret Tarihi: 02.11.2025.
49. Url-6. https://www.kayseri.bel.tr/uploads/kesfet/kultur-yolu/kultur_yolu_tr.pdf Ziyaret Tarihi: 02.11.2025.