Bireylerin Kolektif Belleği: Eskişehir Örneğinde İç Mimarlık Eğitim Binaları

Öz

Belleğin üretildiği ve biçimlendiği en somut zeminlerden birini oluşturan mekânlar, hafızanın oluşumunda belirleyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu doğrultuda yürütülen çalışmada, Eskişehir'de iç mimarlık eğitiminin süreç içerisinde farklı mekânlarda sürdürülmesinin bellek üzerindeki etkisi incelenmiştir. Mekânla doğrudan ilişkili bir disiplin olan iç mimarlık eğitiminin farklı işlevsel yapılarda yürütülmesi, öğrencilerin mekânsal bellek deneyimlerini karşılaştırmalı olarak incelemek için anlamlı bir zemin oluşturmaktadır. Bu amaçla araştırma kapsamında, iç mimarlık eğitiminin sırasıyla yürütüldüğü üç farklı yapı incelenmiştir: Güzel Sanatlar Fakülte binası, Makine Mühendisliği Bölüm binası ve Yabancı Diller Yüksekokulu binası. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni ile yapılandırılmıştır. Bu çerçevede, 10 katılımcı ile gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler analiz edilerek tablolar hâline getirilmiştir. Veri çeşitliliği sağlamak amacıyla yazılı ve görsel kaynaklar incelenmiş; resmi internet siteleri, kurum arşivleri ve ilgili kişilerle yapılan resmi yazışmalar yoluyla, iç mimarlık eğitiminin hangi yıllarda hangi yapılarda yürütüldüğüne dair bilgilere ulaşılmış, eğitim yapılarının iç mekân kurguları, çevre ilişkileri fotoğraflar aracılığı ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular kullanım amacına hizmet eden mekânsal düzenlemelerin kullanıcılarda anlam üretimini kolaylaştırarak daha kalıcı izler bıraktığını ortaya koymaktadır. Çalışma, bellek-mekân ilişkisine yönelik literatüre önemli katkılar sağlarken, Eskişehir'deki iç mimarlık eğitimine dair özgün bir bellek arşivi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bellek
• mekânsal bellek
• iç mimarlık
• eğitim mekânları
• Eskişehir

Destekleyen Kurum

Çalışmayı destekleyen kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu araştırma kapsamında gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler için etik kurul onayı, protokol numarası 6 olan, Eskişehir Teknik Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu'ndan 10.11.2025 tarihinde alınmıştır.

Collective Memory of Individuals: The Case of Interior Design Education Buildings in Eskişehir

Öz

Spaces—constituting one of the most concrete grounds where memory is produced and shaped—emerge as a significant factor in the formation of memory. In this context, the present study investigates the impact of conducting interior design education in different buildings over time in Eskişehir on memory. For this purpose, the study examines three different buildings where interior design education has been held consecutively: Faculty of Fine Arts building, the Mechanical Engineering Department building, and the School of Foreign Languages building. Research was structured using the phenomenological design, a qualitative research method. In this context, in-depth interviews conducted with 10 participants were analyzed and presented in table format. In order to ensure data diversity, both written and visual sources were reviewed; information regarding the years and buildings in which interior design education was conducted was gathered through official websites, institutional archives, and formal correspondence with relevant individuals. Findings reveal that spatial arrangements aligned with functional purposes facilitate meaning-making for users and leave more lasting impressions. This study makes a significant contribution to the literature on the memory-space relationship and offers a unique memory archive concerning interior design education in Eskişehir.

Anahtar Kelimeler

• Memory
• spatial memory
• interior design
• educational spaces
• Eskişehir

Destekleyen Kurum

There is no institution supporting the work.

Etik Beyan

Ethics committee approval, protocol number 6, for the semi-structured interviews conducted within the scope of this research was received from the Eskişehir Technical University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee on 10.11.2025

Kaynakça

1. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Trans.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
2. Boğaç, C., Vehbi, B. O., Besim, D. Y., & Bilsel, N. (2019). İnsan belleğinde mimarlık hafızasının oluşum sürecinde çocukluk evresi: Kuzey Kıbrıs için tespit ve öneriler. In 5. Mimarlık Eğitim Kurultayı (pp. 37–48). Lefkoşa: Söylem Matbaası.
3. Connerton, P. (2012). Modernite nasıl unutulur? (K. Kelebekoğlu, Trans.). İstanbul: Sel Yayıncılık.
4. Cüceloğlu, D. (2017). İnsan ve davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
5. Daruhadi, G. (2024). Phenomenological method as a theoretical basis of qualitative methods. International Journal of Social Health, 3(9), 599–613. https://doi.org/10.58860/ijsh.v3i9.238
6. Demirağ, D. (2012). Yaralı bellek: Kent ve unutma. In M. Şentürk (Eds.), Göç, kentleşme ve aidiyet ekseninde eserleri anlamak (pp. 45–81). İstanbul: Esenler Belediyesi Şehir Düşünce Merkezi Şehir Yayınları.
7. Goldstein, B. (2013). Bilişsel psikoloji (O. Gündüz, Trans.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
8. Google Earth. (2025a). Satellite image of Faculty of Fine Arts and its surroundings, Eskişehir, Türkiye. Retrieved December 14, 2025, from https://earth.google.com/web/

9. Google Earth. (2025b). Satellite image of Mechanical Engineering Building and surroundings, Eskişehir, Türkiye. Retrieved December 14, 2025, from https://earth.google.com/web/
10. Google Earth. (2025c). Satellite image of School of Foreign Languages Building and surroundings, Eskişehir, Türkiye. Retrieved December 14, 2025, from https://earth.google.com/web/
11. Grix, J. (2001). Demystifying postgraduate research. University of Birmingham University Press.
12. Güzer, C. A., & Özgenel, L. (2019). Eğitim yapılarından öğrenmek. In S. A. Şensoy (Eds.), Eğitim yapıları ve tasarımı (pp. 1–30). Ankara: Pegem Akademi.
13. Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafiza (B. Barış, Trans.). Ankara: Heretik Basın Yayın.
14. Lester, S. (1999). An introduction to phenomenological research. Stan Lester Developments. Retrieved May 10, 2025, from https://devmts.org.uk/resmethy.pdf
15. Levent, Y. S. (2023). Hatırlama ve unutma aracı olarak bellek mekânları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(85), 328–339.
16. Loeb, S., Dynarski, S., McFarland, D., Morris, P., Reardon, S., & Reber, S. (2017). Descriptive analysis in education: A guide for researchers (pp. 1–40). U.S. Department of Education, Institute of Education Sciences, National Center for Education Evaluation and Regional Assistance.
17. Malpas, J. (2012). Building memory. Interstices: Journal of Architecture and Related Arts, 13(13), 11–21. https://doi.org/10.24135/ijara.v0i0.433
18. Martínez Gutiérrez, E. (2011). Memories without a place. International Social Science Journal, 62(203–204), 19–31. https://doi.org/10.1111/j.1468-2451.2011.01790.x
19. Moliner, P., & Bovina, I. (2019). Architectural forms of collective memory. International Review of Social Psychology, 32(1), 1–11. https://doi.org/10.5334/irsp.236
20. Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. Representations, (26), 7–24. https://www.jstor.org/stable/2928520
21. Nora, P. (2006). Hafıza mekânları (M. E. Özcan, Trans.). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları
22. Özak, N. Ö., & Gökmen, G. P. (2009). Bellek ve mekan ilişkisi üzerine bir model önerisi. İTÜ Dergisi Seri A: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 8(2), 145–155.
23. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. SAGE Publishing.
24. Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş nitel ve nicel yaklaşımlar (D. Bayrak, H. B. Arslan, & Z. Akyüz, Trans.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
25. Roediger, H. L. (2021). Three facets of collective memory. American Psychologist, 76(9), 1388–1400. https://doi.org/10.1037/amp0000938
26. Roediger, H. L., & Abel, M. (2015). Collective memory: a new arena of cognitive study. Trends in Cognitive Sciences, 19(7), 359–361.
27. Trigg, S. (2007). Altered place: Nostalgia, topophobia, and the unreality of memory. Existential Analysis, 18(1), 155–169.
28. URL1. https://mtf.eskisehir.edu.tr/tr/Icerik/Detay/ic-mimarlik-bolumu (10.05.2025)
29. URL2. https://www.eskisehir.edu.tr/tr/Icerik/Detay/hakkimizda?utm_source (10.05.2025)
30. URL3. https://gsf.anadolu.edu.tr/ (09.06.2025)
31. URL4. https://mf.eskisehir.edu.tr/tr/ (09.06.2025)
32. URL5. https://ydyo.eskisehir.edu.tr/tr/Icerik/Detay/hakkimizda-2 (09.06.2025)
33. Ünlü, T. S. (2017). Kent kimliğinin oluşumunda kentsel bellek ve kentsel mekân ilişkisi: Mersin örneği. Planning, 27(1), 75–93. https://doi.org/10.14744/planlama.2017.06078
34. Wertsch, J. V. (2015). Kolektif bellek. In P. Boyer & J. V. Wertsch (Eds.), Zihinde ve kültürde bellek (Y. Aşçı Dalar, Trans., pp. 149–175). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
35. Wingfield, A., & Byrnes, D. L. (1981). The psychology of human memory. Academic Press.
36. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.