Özel Eğitimde Kolaylaştırıcı Kişi (Gölge Öğretmen) Desteğinin Devlet Tarafından Okullarda Özel Eğitim Öğretmenleri (NCE) Başta Olmak Üzere Ücretsiz Sağlanması Gerekliliğinin Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatlar Kapsamında Hukuki Boyutu

Yıl 2026, Cilt: 1 Sayı: 2, 85 - 94, 17.01.2026

Burcu Akar Muratoğlu

Öz

Bu çalışma, kapsayıcı eğitimin ayrılmaz bir unsuru olan kolaylaştırıcı kişi (gölge öğretmen) desteğinin, özel gereksinimli çocuklar açısından anayasal bir hak olarak devlet tarafından ücretsiz sağlanması gerekliliğini hukuki, idari ve sosyal boyutlarıyla ele almaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın eğitim hakkı, eşitlik ilkesi ve sosyal devlet anlayışı çerçevesinde devletin pozitif yükümlülükleri değerlendirilmiş; Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere taraf olunan uluslararası sözleşmeler ışığında mevcut uygulamalar analiz edilmiştir. Çalışmada, kolaylaştırıcı kişi desteğinin finansmanının ailelere yüklenmesinin yol açtığı eşitsizlikler, hukuki belirsizlikler ve uygulama sorunları ortaya konulmuş; ulusal mahkeme kararları ile Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun emsal kararları incelenmiştir. Sonuç olarak, bu desteğin kamusal bir hizmet olarak örgütlenmesi ve Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde özel eğitim öğretmenlerinden oluşan bir destek personeli kadrosu aracılığıyla ücretsiz sunulmasının hukuki bir zorunluluk olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Özel gereksinimli çocuklar, kolaylaştırıcı kişi, gölge öğretmen, kapsayıcı eğitim, özel eğitim hukuku

Anahtar Kelimeler

Özel gereksinimli çocuklar , eğitsel değerlendirme , kolaylaştırıcı kişi , gölge öğretmen erken çocuklukta destek eğitim hizmetleri , 2022-2026 Uulusal Eylem Planı ile özel eğitim , özel eğitim hukuku ve tüm ulusal , uluslararası mevzuatlar.

Etik Beyan

Bu çalışma, yazar tarafından bağımsız olarak hazırlanmış olup herhangi bir kurum, kuruluş, fonlama kaynağı, saha araştırması veya katılımcı verisine dayanmamaktadır. Araştırma; Türkiye’de yürürlükte bulunan mevzuat, ilgili yönetmelikler, uluslararası sözleşmeler ve literatür kapsamında gerçekleştirilmiş doküman incelemesine dayalı bir çalışmadır. Çalışma sürecinde kişisel veri toplanmamış, öğrenci/veli/kurum temelli bir uygulama veya deneysel süreç yürütülmemiş, gerçek kişi bilgisi içeren örnek olaylar kullanılmamış; bu nedenle etik kurul iznine gerek bulunmamaktadır ve çalışma etik kurul izninden muaftır. Çalışma tek yazarlıdır, özgündür; daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış ve yayımlanmak üzere başka bir dergiye gönderilmemiştir. Çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Teşekkür

Kapsayıcı eğitime inanan, çocukların eğitim hakkını savunan tüm ailelere, öğretmenlere ve uzmanlara teşekkür ederim. Bu çalışma, alandaki ortak emeğe bir katkı sunmak amacıyla hazırlanmıştır.

The Legal Dimension Of The Necessity For The Free Provision Of Facilitator Person (Shadow Teacher) Support By The State In Schools, Primarily Through Special Education Teachers (NCE), Within The Scope Of National And International Legislation

Öz

This study examines the necessity of providing facilitator person (shadow teacher) support—an integral component of inclusive education—free of charge by the state as a constitutional right for children with special needs. Within the framework of the right to education, the principle of equality, and the social state doctrine enshrined in the Constitution of the Republic of Türkiye, the state’s positive obligations are analyzed. International conventions to which Türkiye is a party, particularly the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities, are evaluated alongside national practices. The study highlights the inequalities, legal uncertainties, and implementation problems arising from shifting the financial burden of facilitator support onto families. Judicial precedents and decisions of the Ombudsman Institution and the Human Rights and Equality Institution of Türkiye are also examined. The findings indicate that organizing this support as a public service and providing it free of charge through a cadre of special education teachers within the Ministry of National Education is a legal obligation.
Keywords: Children with special needs, facilitator person, shadow teacher, inclusive education, special education law

Anahtar Kelimeler

Children with special needs , educational assessment , facilitator person (shadow teacher) , early childhood support education services , special education law

Etik Beyan

This study was independently prepared by the author and is not affiliated with any institution, organization, funding source, field research, or participant-based data collection. The research is based on a document analysis conducted within the scope of the legislation in force in Türkiye, relevant regulations, international conventions, and the existing literature. No personal data were collected during the study; no student/parent/institution-based practice or experimental process was carried out; and no case examples containing identifiable personal information were used. Therefore, ethics committee approval is not required, and the study is exempt from ethical approval. The study is single-authored and original; it has not been previously published nor submitted to any other journal for publication. There is no conflict of interest.

Proje Numarası

yok

Teşekkür

I would like to express my gratitude to all families, teachers, and professionals who believe in inclusive education and advocate for every child’s right to education. This study has been prepared with the aim of contributing to the collective efforts in the field.

Kaynakça

• Başbakanlık. (2010). Başbakanlık Genelgesi (2010/2).
• Birleşmiş Milletler. (1948). İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi.
• Birleşmiş Milletler. (1952). İnsan Hakları Sözleşmesi.
• Birleşmiş Milletler. (1966). Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi.
• Birleşmiş Milletler. (1971). Zihinsel engelli bireylerin hakları bildirisi.
• Birleşmiş Milletler. (1975). Özürlü bireylerin hakları bildirgesi.
• Birleşmiş Milletler. (1982a). Engelliler için dünya eylem programı.
• Birleşmiş Milletler. (1982b). Engelliler için dünya eylem sözleşmesi.
• Birleşmiş Milletler. (1989). Çocuk haklarına dair sözleşme.
• Birleşmiş Milletler. (1990). Herkes için eğitim dünya konferansı raporu.
• Birleşmiş Milletler. (1993). Engelliler için fırsat eşitliği standart kuralları.
• Birleşmiş Milletler. (1996). Özürlülük strateji belgesi.
• Birleşmiş Milletler. (2003). Özürlülük için fırsat eşitliği.
• Çocuk Koruma Kanunu, 5395 sayılı Kanun. (2005). Resmî Gazete.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu. (2024). 04.10.2024 tarihli, 2024/7527 başvuru numaralı ve 2024/10760-S.24.16412 sayılı kolaylaştırıcı kişi (gölge öğretmen) gönderilmesine ilişkin tavsiye kararı.
• T.C. Ankara Çocuk Mahkemesi. (2025). 46050717-2021/92 sayılı tedbir talep konulu müzekkere.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (1739). Millî Eğitim Temel Kanunu (1739 sayılı Kanun).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (573). Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2012, 18 Mayıs). Millî Eğitim Bakanlığı özel eğitim kurumları yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 28296).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017). Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları genelgesi (2017/28).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2017, 10 Kasım). Rehberlik hizmetleri yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30236).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018, 7 Temmuz). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30471).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019, 20 Şubat). Çocuklar için özel gereksinim değerlendirmesi hakkında yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 30692).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019, 10 Temmuz). Millî Eğitim Bakanlığı okul öncesi ve ilköğretim kurumları yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30827).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2022, 15 Kasım). Millî Eğitim Bakanlığı ortaöğretim kurumları yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 32014).
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). Talebe verilen cevap yazısı.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). Özel eğitim hizmetleri etik yönergesi.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Destek eğitimi odası açılması genelgesi.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Okul öncesi kaynaştırma eğitiminin yaygınlaştırılması genelgesi.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Rehberlik ve araştırma merkezi yönergesi.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Rehberlik ve psikolojik danışma etik yönergesi.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (t.y.). Kurum açma standartları kararı.
• Türk Ceza Kanunu, 5237 sayılı Kanun. (2004). Resmî Gazete.
• UNESCO. (1960). Eğitimde ayrımcılığa karşı sözleşme.
• UNESCO. (1981). Malaga eğitim önleme ve katılım faaliyetleri dünya konferansı ve Sundberg bildirgesi.
• UNESCO. (1994). Salamanca bildirgesi.
• UNESCO. (2019). Inclusive education: The way of the future.
• United Nations. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities (UNCRPD).
• Avrupa Birliği. (2010–2020). Özürlülük stratejisi.
• Avrupa Komisyonu. (2000). Engelliler için engelsiz Avrupa tebliği.
• Avrupa Komisyonu. (2004–2010). Özürlülük eylem planı.
• Avrupa Konseyi. (2006–2015). Özürlüler eylem planı.