ÇOCUKLARDA DUYU BÜTÜNLEME BOZUKLUĞU VE GÜNLÜK YAŞAM KATILIMI: EVALUATİON İN AYRES SENSORY INTEGRATİON (EASI) TESTİ VE ÇOCUK AKTİVİTE ÖLÇEKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Öz
Amaç: Duyu bütünleme bozukluğu; somatosensoriyel algı, motor planlama ve taklit becerilerindeki yetersizliklerle karakterize olup çocukların günlük yaşama katılımını sınırlandırmaktadır. Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu (GKB) da motor beceri yetersizlikleri nedeniyle günlük yaşamda belirgin kısıtlılıklara yol açmaktadır.
Metod: Literatürde duyu bütünleme güçlükleri ile GKB arasındaki ilişki tanımlanmış olmakla birlikte, bu ilişkinin kapsamı ve altında yatan mekanizmalar henüz net değildir. Evaluation in Ayres Sensory Integration (EASI) testi, 3–12 yaş arası çocuklarda duyusal işlevleri değerlendiren güvenilir bir performans ölçeği olup duyu bütünleme bozukluklarının belirlenmesinde önemli bir araçtır. Çocuk Aktivite Ölçekleri’nin ebeveyn (ÇAÖ-E) ve öğretmen (ÇAÖ-Ö) formlarının ise, 4–8 yaş arası çocuklarda GKB riskini belirlemede etkili olduğu ve günlük yaşam aktivitelerine yansıyan duyusal-motor güçlükler hakkında hızlı bilgi sağladığı gösterilmiştir. Bu çalışmada, standart değerlendirmeler öncesinde ÇAÖ-E ve ÇAÖ-Ö’nün duyu bütünleme bozukluğu ile ilişkili motor güçlükleri yansıtma düzeyi incelenmiştir. Çalışmaya tipik gelişim gösteren 29 çocuk ile EASI testiyle duyu bütünleme bozukluğu saptanan 29 çocuk dahil edilmiştir. Katılımcılar EASI yanında ÇAÖ-E ve ÇAÖ-Ö ile değerlendirilmiş; alt faktörler Kaba Motor, İnce Motor, Uzam-Zaman Organizasyonu ve Günlük Yaşam Aktiviteleri olarak analiz edilmiştir. Türkiye için geçerli kesme değerleri (ÇAÖ-E=3,81; ÇAÖ-Ö=3,5) esas alınmıştır.
Bulgular: Duyu bütünleme bozukluğu olan çocukların hem ÇAÖ-E hem de ÇAÖ-Ö puanlarının tipik akranlarından anlamlı derecede düşük olduğunu göstermiştir (ÇAÖ-E toplam p=0.031; ÇAÖ-Ö toplam p=0.027). ÇAÖ-E’de özellikle Kaba Motor ve İnce Motor alanlarında, ÇAÖ-Ö’de ise Kaba Motor, İnce Motor ve Uzam-Zaman Organizasyonu alt faktörlerinde belirgin farklılıklar saptanmıştır. Ebeveyn raporlarında günlük yaşam aktiviteleri benzer bulunurken, öğretmenler mekân ve zaman organizasyonunda daha fazla zorluk bildirmiştir. Tüm duyu bütünleme bozukluğu grubundaki çocukların ÇAÖ puanlarının kesme değerlerinin altında olması, GKB için riskli profil ile uyumludur.
Sonuç: EASI ile ÇAÖ arasındaki anlamlı ilişki, günlük yaşamda gözlenen motor performans güçlüklerinin altında yatan duyusal mekanizmaları ortaya koymaktadır. ÇAÖ-E ve ÇAÖ-Ö, uzun süren standart değerlendirmeler öncesinde hızlı tarama aracı olarak klinisyenlere değerli bilgiler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
SENSORY INTEGRATION DIFFICULTIES AND DAILY LIFE PARTICIPATION IN CHILDREN: RELATIONSHIP BETWEEN THE EVALUATION IN AYRES SENSORY INTEGRATION (EASI) TEST AND THE CHILDREN ACTIVITY SCALES
Abstract
Purpose: Sensory integration difficulties are characterized by deficits in somatosensory perception, motor planning, and imitation skills, restricting children’s daily participation. Developmental Coordination Disorder (DCD) also causes limitations due to motor impairments.
Methods: Although links between sensory integration difficulties and DCD have been described, the scope and mechanisms remain unclear. The Evaluation in Ayres Sensory Integration (EASI) is a reliable tool for assessing sensory functions in children aged 3–12 years. The Children Activity Scales, with parent (ChAS-P) and teacher (ChAS-T) forms, detect DCD risk in children aged 4–8 years and provide quick information on sensory-motor challenges. This study examined how ChAS-P and ChAS-T reflect motor difficulties associated with sensory integration problems prior to standardized assessments. Twenty-nine typically developing children and 29 children with sensory integration difficulties identified by the EASI were included. Participants were assessed with EASI, ChAS-P, and ChAS-T. Subscales analyzed were Gross Motor, Fine Motor, Organization in Space and Time, and Activities of Daily Living. Turkish cutoff values (3.81 for ChAS-P; 3.5 for ChAS-T) were applied.
Results: Children with sensory integration difficulties scored significantly lower than peers on both ChAS-P and ChAS-T (ChAS-P total p=0.031; ChAS-T total p=0.027). In ChAS-P, differences were found in Gross and Fine Motor, while ChAS-T showed deficits in Gross Motor, Fine Motor, and Organization in Space and Time. Parents reported similar daily activities, whereas teachers observed more difficulties in spatial and temporal organization. All children with sensory integration difficulties scored below cutoff values, consistent with a DCD risk profile.
Conclusion: The relationship between the EASI and ChAS highlights sensory mechanisms underlying motor performance difficulties in daily life. ChAS-P and ChAS-T may serve as rapid screening tools before time-intensive standardized assessments.
Keywords
