RUSYA TÜRKLERİNDE KADIN HAKLARI MESELESİ

In terms of Turkish history, the position of women has undergone absolute changes within the centuries. When examining the pre-Islamic Turkish societies, it is observed that women had an active part in social life coupled with men, rode a horse with a sword and constantly drilled. After the Islam were accepted in Turkish society, women initially protected most of their rights, but as a result of the misinterpretation of Islam and the influence of the Arabic culture with which they interacted, a decrease in the status of women was observed and therefore they became secondary of in many areas, particularly in social life. When it comes to the rights of women, the studies have been conducted sensitively on this issue among Turks in Russia as well as in the rest of the world. In accordance with a movement named Usul-i Cedit emerging under the guidance of İsmail Gaspıralı, a women's college which was allocated only for girls’ education, have a significant place in terms of the innovative efforts. Even though İsmail Gaspıralı, who was aware of the impact of the press on society, published articles on women's rights in the Tercüman Newspaper published thanks to his long efforts, he did not consider such an action sufficient during this period. Âlem-i Nisvân Magazine, which İsmail Gaspıralı is publisher and his daughter Şefika Gaspıralı is the editor, is the first women’s magazine published among Turks in Russia. After the publication of Âlem-i Nisvân, several magazines such as Işık, Süyüm Bike, Azat Hanım and Şark Kızı were published. Following the Russian Revolution in 1905, the formation of women’s rights was politically possible thanks to the Women Associations opened by the Tsar’s temporary decree of 1906, which accorded the non-Russian minorities the right to establish their own organizations. The Russian Muslims Congresses are also of importance for women to reach their social status. In 1917, in which an active period of struggle began for women, the Russian Muslim-Turkish Women's Congress is also considered as a formation where women made significant decisions about themselves. Afterwards, as a consequence of the efforts of the intellectuals who defend the rights of Muslim-Turkish women, the All-Russian Muslims Congresses, which were organized with the participation of all Turks and Muslims living in Russia, made a significant contribution to the Turkish Women's Movement in order to ensure equality between men and women and enable women to reach the point in the political field despite the opposition views arising from the issues presented. Within this study, the issue of women and women's rights among Turks in Russia will be discussed in the historical process. With the beginning of the first developments as to the Turkish Women's Movement to improve the position of women by Kazan Tatars, a lot of information about the Turkish intellectuals, who did not refrain to support this issue, and their activities are included in the scope of the study. Thanks to their contribution to the women's movement; newspapers and magazines, which are extremely important in terms of the course of the issue, are among the issues emphasized. The formation of women's societies and the various congresses held form the basis of the subjects examined.

Türk tarihi açısından kadının sahip olduğu konum yüzyıllar boyunca mutlak surette değişikliklere uğramıştır. İslam öncesi Türk toplumlarına bakıldığı zaman kadının erkekle beraber toplumsal hayat içerisinde aktif olarak yer aldığı, kılıç kuşanıp ata bindiği ve sürekli bir şekilde talim yaptığı görülmektedir. İslamiyet’in Türk toplumuna girmesinin ardından da kadınlar sahip olduğu çoğu hakkı ilk başta korumuş fakat İslam dininin yanlış bir şekilde yorumlanması ve etkileşim içerisinde bulunulan Arap kültürünün tesiri altında kalınması sonucunda kadının statüsünde bir düşme görülerek toplumsal hayat başta olmak üzere pek çok alanda ikinci plana atılmıştır. Kadın hakları meselesi mevzu bahis olduğu zaman da tüm dünyada olduğu gibi Rusya Türkleri arasında da bu husus üzerinde hassasiyetle durularak çalışmalar yürütülmüştür. İsmail Gaspıralı öncülüğünde ortaya çıkan Usul-i Cedit hareketi doğrultusunda kızların eğitimi için tamamen onlara tahsis edilen kız okulları yenileşme çabaları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Basının toplum üzerindeki etkisinin farkında olan İsmail Gaspıralı uzun uğraşlar sonucunda çıkarttığı Tercüman Gazetesi’nde, kadın haklarına yönelik yazılara yer vermiş olsa da bunu dönem içerisinde yeterli görmemiştir. İsmail Gaspıralı’nın imtiyaz sahibi olduğu ve kızı Şefika Gaspıralı’nın editörlüğünü üstlendiği Âlem-i Nisvân Dergisi ise Rusya Türkleri arasında çıkarılan ilk kadın dergisi olma özelliği taşımaktadır. Âlem-i Nisvân’ın açtığı bu yolda, ondan sonra Işık, Süyüm Bike, Azat Hanım ve Şark Kızı gibi birçok dergi yayınlanmıştır. Siyasi açıdan kadın hareketlerinin oluşumu ise Rus İhtilali’nin 1905 yılında gerçekleşmesiyle birlikte Çar’ın Rus olmayan azınlıklara kendi örgütlerini kurabilme hakkı tanıyan 1906 tarihli geçici kararnamesi ile açılan kadın cemiyetleri sayesinde mümkün olmuştur. Düzenlenen Rusya Müslümanları Kongreleri de kadınların ait olduğu toplumsal statüye ulaşabilmeleri için önem arz etmektedir. Kadınlar açısından aktif bir mücadele döneminin başladığı 1917 yılında toplanan Rusya Müslüman-Türk Kadınları Kongresi de kadınların kendileri hakkında son derece dikkat çekici kararlar aldıkları bir oluşum olarak görülmektedir. Daha sonra Rusya genelinde yaşayan tüm Türk ve Müslümanların katılımıyla gerçekleştirilen Bütün Rusya Müslümanları Kongreleri, sunulan konular sebebiyle karşılaşılan muhalefetlere rağmen Müslüman-Türk kadınının haklarını savunan aydınların mücadeleleri sonucunda kadın-erkek eşitliğinin sağlanması ve siyasi alanda kadının hak ettiği noktaya gelebilmesi için Türk Kadın Hareketine büyük katkı sağlamıştır. Bu çalışmada tarihi süreç içerisinde Rusya Türkleri arasında kadın ve kadın hakları meselesi ele alınacaktır. Türk Kadın Hareketine dair ilk gelişmelerin Kazan Tatarları tarafından kadınların konumunu iyileştirmeye yönelik başlamasıyla birlikte bu konuya desteğini esirgemeyen Türk aydınları ve onların yapmış oldukları faaliyetler hakkında birçok bilgi çalışmanın kapsamına girmektedir. Meselenin gidişatı açısından son derece önemli olan gazete ve dergiler kadın hareketine sunduğu katkı sebebiyle üzerinde durulan hususlar arasında yer almaktadır. Kadın cemiyetlerinin oluşumu ve düzenlenen çeşitli kongreler de incelenen konuların temelini oluşturmaktadır.