X-XIV. YÜZYILLARDA İSLAM COĞRAFYACILARININ VE SEYYAHLARIN ESERLERİNDE TESPİT EDİLEN HASTALIK TÜRLERİ
Öz
İnsanoğlunun en büyük imtihanlarından biri olan hastalıklar tarihçiler için de bir çalışma alanı olarak gözükmektedir. Tıp eserlerinin yanı sıra coğrafya eserleri ve seyahatnamelerin de bu konuda zengin malumat ihtiva ettiği görülür.
Bu çalışmada X.-XIV. yüzyıllarda İslam dünyasında Arapça ve Farsça olarak kaleme alınan coğrafya kitaplarında ve seyahatnamelerde tespit edilen hastalık türlerine yer verilmiş dolayısıyla bu tür kaynaklarda da dönemin hastalık izlerinin takip edilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Bilhassa İslam coğrafyacılarının ve seyyahların notlarında bölgesel hastalıklar ön plana çıkmakta böylece X.-XIV. yüzyıllarda İslam şehirlerinin hastalık haritasını çıkarmak mümkün hale gelmektedir.
Daha önce dikkat çekilmemiş bu konu ile coğrafya eserleri ve seyahatnameler üzerinden farklı disiplinlere dair okumalar yapılabileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Bilhassa tıp tarihi çalışmaları için önem taşıyan bu tür konuların yeni çalışmalara vesile olacağı kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler
X-XIV. yüzyıl, İslam coğrafyası, coğrafya, seyahatname, hastalık.
Kaynakça
- Ahmad, Sayyid Maqbul, “Coğrafya”, Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. VIII, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1993, ss. 50-62.
- Ahmed b. Ebî Ya‘kūb “Ya‘kūbî”, el-Büldân, trc. Muhammed İbrâhim Âyetî, İntişârât-i Bongâh Tercüme-yi ve Neşr-i Kitâb, Tahran 1356.
- Alaeddîn Alî Müttakī b. Hüsâmeddin el-Hindî, Kenzü’l-ʿUmmâl fî Süneni’l-Aḳvâl ve’l-Efʿâl, nşr. Bekrî Hayyânî ve Saffet es-Sekkā, C. X, Müessesetür-Risâle, Beyrut 1985.
- Ciner, Osman, el-Makdisî’nin Ahsenü’t-Tekâsîm fî Ma’rifeti’l-Ekâlîm İsimli Eserinin Değerlendirilmesi ve Tercemesi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul 2008.
- Demirhan Erdemir, Ayşegül, “Ahlât-ı Erbaa”, Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. II, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 1989, ss. 24.
- Dols, Michael W, “The Second Plague Pandemic and Its Recurrences in the Middle East: 1347-1894”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 22, No. 2, May 1979, ss. 162-189.
- Ebî Bekr Ahmed b. Muhammed el-Hemedânî “İbnü’l-Fakīh”, Kitâbü’l-Büldân, nşr. M. J. De Goeje, Brill, Leiden 1885.
- Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed el Ferâhîdî (Fürhûdî), Kitabü’l-Ayn, thk. Mehdî el-Mahzûmî-İbrâhim es-Sâmerrâî, C. V, Beyrut 1988.
- Ebû Abdullah Muhammed İbn Battûta Tancî, İbn Battûta Seyahatnamesi, çev. A. Sait Aykut, C. I-II, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2004.
- Ebû Alî Ahmed b. Ömer b. Rüste, Kitabü’l-Aʿlâḳu’n-Nefîse, ed. M. J. De Goeje, Brill, Leiden 1892.