CUNGARLARIN TÜRKİSTAN İŞGALLERİ DÖNEMİNDE KIRGIZLAR

Cungar Hanlığı, Moğol kökenli bir Orta Asya hanlığıydı. Hanlık sınırları en geniş haline ulaştığında, kuzeyde Güney Sibirya’ya, güneyde bugünkü Kırgızistan topraklarına ve doğuda Çin Seddi'nden batıda bugünkü Kazakistan'a kadar uzanan geniş bir alanı içine alıyordu. 1755 yılına gelindiğinde Çinliler, Cungar topraklarını ele geçirmek için ülkedeki iç karışıklıklardan yararlanarak saldırıya geçti ve Cungar halkını olarak yok etti. Cungarların yok edilmesi, Çinlilerin Moğolistan ve Tibet'i ele geçirmesine ve idari bir birim olarak Sincan'ın kurulmasına yol açtı. XVII. yüzyılın ikinci yarısına kurulan ve XVIII. yüzyılın ortalarına kadar devlet olarak varlığını sürdüren bu devlet, şüphesiz kurulduğu bölgedeki dengeleri değiştirecek ve kendine komşu olan bölge ve halkların siyasi durumlarına da etki edecekti. Bu halklardan biri de Kırgızlardı. Bahsi geçen zaman diliminde Cungarlar, Kırgızların gündemlerini meşgul etmişlerdir. Sürekli olarak kendi bölge ve topraklarına sahip olmak amacıyla düzenlenen Cungar seferlerine maruz kalmışlardır. Cungar Hanlığı’nın varlığını sürdürdüğü yüzyıllık süreçte Kırgızlar, dönem dönem zor durumda kalsalar da bu saldırılara boyun eğmemiş, mücadeleye devam etmişlerdir. Bu makale, Kırgızların, Cungar Hanlığı döneminde geçirdikleri askeri ve siyasi süreci göstermeyi amaç edinmiştir.

The Dzungar Khanate was a Central Asian khanate of Mongolian origin. When the borders of the khanate reached its widest extent, it encompassed a vast area stretching from Southern Siberia in the north, to the territory of present-day Kyrgyzstan in the south, and from the Great Wall of China in the east to present-day Kazakhstan in the west. By 1755, the Chinese took advantage of the internal turmoil in the country to seize the Dzungar lands, attacked and destroyed the Dzungar people. The destruction of the Jungars led to the Chinese conquest of Mongolia and Tibet and the establishment of Xinjiang as an administrative unit. The Dzungar Khanate, which was established in the second half of the XVII century and continued its existence as a state until the middle of the XVIII century, would undoubtedly change the balance in the region where it was founded and affect the political situation of the neighboring regions and peoples. One of these people was the Kyrgyz. In the aforementioned time period, the Dzungars constantly occupied the agenda of the Kyrgyz. They were constantly exposed to the Dzungar expeditions organized in order to have their own region and lands. The Kyrgyz during the century, when the Dzungar Khanate continued its existence, although they were in a difficult situation from time to time, they did not succumb to these attacks and continued the struggle. This article aims to show the military and political process that the Kyrgyz went through during the Dzungar Khanate.