Araştırma Makalesi

GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER

Sayı: PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI 24 Kasım 2024
PDF İndir
EN TR

GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER

Öz

Roma İmparatorluğu, Maximinus Thrax’ın MS 235 yılında başlayan iktidarından itibaren özellikle İskandinavya, Almanya ve Kırım üzerinden gelen itilacıların ivmesini gittikçe artıran saldırılarına maruz kalmıştır. Bu istilaların sebepleri arasında; kuzeyde iklim şartlarının daha da sertleşmesi, Roma’da imparator, ordu ve senato üyeleri arasında sıkça görülen iktidar mücadeleleri ve buna bağlı ihanetlerin yanında deprem ve salgın hastalıklar gibi doğal afetler sayılabilir. İstilacıların (başta İskitler ve Gothlar) saldırıları sonucunda Roma’nın Trakya bölgesinin en önemli kenti Philippopolis düşmüş, bunun üzerine Decius oğlu ile birlikte harekete geçmiş ancak MS 250 yılı başlarında gerçekleşen Abrittos Savaşı’nda katledilmişlerdir. Bu savaşta istilacılarla gizli anlaşma yaparak Decius’a ihanet eden Gallus imparator olmuştur. Gallus anlaşma gereği İskitlere yıllık haraç ödemeyi kabul etse de, Kuzeydoğu’dan İskitler bir taraftan, Kuzeybatı ve Kuzey’den Gothlar, Borani, Urugundi, Carpi, Vandali, Marcomanni ve Quadi diğer taraftan Roma topraklarındaki talanlarını sürdürmüşlerdir. Gallus’un itidarında başlayan istilalar ve salgın hastalıklar, MS 253 yılı sonlarında başlayan Valerianus-Gallienus ortak iktidar döneminde de devam etmiştir. İktidar değişikliğini fırsat bilen Borani, Goth, Carpi ve Urugundi MS 253/4 yılında İtalya ve Illyricon’a saldırmışlar, ayrıca İskitlerin muhtemelen Kırım üzerinden Küçük Asia’ya saldırıya geçmelerine yardım etmişlerdir. Bu ilk saldırı püskürtüldükten sonra çok daha ciddi olanı Valerianus’un Sasanilere MS 260 yılında esir düşmesi ve Gallienus’un iktidarı tek başına devralmasıyla tetiklenmiştir. MS 262 yılı itibariyle istilacılar Hellas’ın Achaia bölgesindeki kentlere saldırmış, Thessalonice’yi kuşatmışlar ve bu gelişmeler üzerine başta Atina olmak üzere Hellen kentleri savunmalarını güçlendirmeye başlamışlardır. Bir diğer istila hareketi de, Gallienus’un iktidarının sonlarında, MS 267/8 yılında gerçekleşmiştir. İstilacılar Maiotis Gölü’nden Pontos’a yelken açmış, Byzantion ve Chrysopolis’i ele geçirmişlerdir. Marmara üzerinden giderek Lemnos ve Scyros adalarını da yağmalamışlardır. Bu sefer, her türlü savunma taktiğine rağmen, Atina, Korinthos, Sparta, Argos gibi önemli kentler dahi talan edilerek ateşe verilmiş; Atinalılar onları bazı engebeli ve dar geçitlerde pusuya düşürüp pek çoğunu yok edene kadar tüm Achaia bölgesini yağmalamışlardır. Gallienus, Nessos yakınlarında bir saldırı başlatarak zafer kazanmış ve onların teslim olan lideri Naulobatos ile anlaşmaya vararak kendisini onurlandırmıştır. Günümüz araştırmacılarının çoğu, Hellas istilası ve Atina talanıyla ilgili olarak Ailouroi/Herules/Heluri/Eluri ethnosunu veya biraz daha arka planda ise Gothları öne çıkarmakta ve “Herules’in Atina Talanı” başlığını kullanmayı tercih etmektedir. Bu çalışmada ise istilaların sadece -zaten bazı kaynaklarda İskitlerin de bir kolu olduğu söylenen- Herules’e atfedilemeyeceği başta İskitler olmak üzere onlarla ittifak yapan Gothlar, Peucini, Greuthungi, Austrogothi, Tervingi, Visi, Gepedes, Keltler, Herules gibi birden fazla ethnos tarafından gerçekleştirildiğine dair delillerin daha kuvvetli olduğu ve bu bağlamda aslında Atina’nın MS 268 yılında hile ile ele geçirildiği, Claudius’un MS 269 yılında sözde barbar ittifakını ağır bir yenilgiye uğratması üzerine istilacıların kenti yakarak geri çekildikleri tezleri savunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ

Kaynakça

  1. Antik Kaynaklar Amm. Marc. (= Ammianus Marcellinus) Ammianus Marcellinus. Trans. by J. C. Rolfe. Cambridge/London 1935-1940.
  2. Eutr. (= Flavius Eutropius, Breviarium Historiae Romanae) Justin, Cornelius Nepos, and Eutropius. Trans. by J. S. Watson. London 1886, s. 401-505 = Eutropius, Abridgment of Roman History = https://www.tertullian.org/fathers/eutropius_breviarium_2_text.htm
  3. FGrHist F. Jacoby, Die Fragmente griechischer Historiker, Berlin/Leiden 1923-1958.
  4. Greg. Thau. Ep. Can. (= Gregorios Thaumatourgos, Epistola Canonica) https://www.documentacatholicaomnia.eu/03/d/0213-0270,_Gregorius_Thaumaturgus,_Epistula%20Canonica_%5BSchaff%5D,_EN.pdf
  5. HA (= Histroia Augusta) Historia Augusta/The Scriptores historiae Augustae. Trans. D. Magie. Cambridge/London 1921-1932 = https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/home.html
  6. Claud., Gal. (= Gallieni duo, Gordiani Tres, Maximus et Balbinus, Tyranni Triginta)
  7. IG II/III2 3669 (= Inscriptiones Graecae) https://epigraphy.packhum.org/text/5953
  8. Iord. Get. (= Iordanes, Getica) Jordanes, The Origin and Deeds of the Goths. Trans. by C. C. Mierow (1883-1961), online by J. Vanderspoel, University of Calgary = http://people.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html = https://topostext.org/work/744

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Öncesi Türk Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

24 Kasım 2024

Gönderilme Tarihi

21 Ekim 2024

Kabul Tarihi

20 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Sayı: PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI

Kaynak Göster

APA
Demir, M. (2024). GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI, 11-30. https://doi.org/10.53718/gttad.1571135
AMA
1.Demir M. GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER. GTTAD. 2024;(PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI):11-30. doi:10.53718/gttad.1571135
Chicago
Demir, Muzaffer. 2024. “GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI: 11-30. https://doi.org/10.53718/gttad.1571135.
EndNote
Demir M (01 Kasım 2024) GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI 11–30.
IEEE
[1]M. Demir, “GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER”, GTTAD, sy PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI, ss. 11–30, Kas. 2024, doi: 10.53718/gttad.1571135.
ISNAD
Demir, Muzaffer. “GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI (01 Kasım 2024): 11-30. https://doi.org/10.53718/gttad.1571135.
JAMA
1.Demir M. GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER. GTTAD. 2024;:11–30.
MLA
Demir, Muzaffer. “GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, sy PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI, Kasım 2024, ss. 11-30, doi:10.53718/gttad.1571135.
Vancouver
1.Muzaffer Demir. GALLIENUS VE II. CLAUDIUS’UN YÖNETİMLERİ ESNASINDA İSKİTLERİN ATİNA’YI TALANI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER. GTTAD. 01 Kasım 2024;(PROF. DR. EŞREF BUHARALI ÖZEL SAYISI):11-30. doi:10.53718/gttad.1571135