BERNİER VE MANUCCİ'NİN GÖZÜYLE EVRENGZİB'İN TAHT MÜCADELESİ: SAMUGARH SAVAŞI

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 14, 415 - 430, 31.05.2025

Enes Fırat Önel

https://doi.org/10.53718/gttad.1647294

Öz

Avrupalıların Orta Çağ’dan itibaren Asya’ya gönderdiği seyyahlar, yalnızca keşif amacı taşımakla kalmayıp siyasi, ekonomik ve kültürel hedeflerin bir parçası olarak hareket etmişlerdir. XIII. yüzyılda Moğolların yükselişi ve batıyı tehdit eder konuma gelişi, Avrupa’nın doğuya olan ilgisini artırırken, başta papalık olmak üzere Avrupa halkları, Moğol hanlarını Hıristiyanlığa davet etmek ve askeri güçlerini anlayabilmek amacıyla diplomatik elçiler göndermiştir. Marco Polo, Plano Carpini ve Willim Rubruck gibi isimler doğunun ekonomik potansiyelini keşfederken aynı zamanda istihbarat toplama misyonu da üstlenmişlerdir. XV. ve XVI. yüzyıllarda coğrafi keşiflerle birlikte, Portekiz, Hollanda, İngiltere gibi denizci devletler, Hindistan ve Çin gibi zengin ticaret merkezlerine ulaşmak için deniz güzergahları keşfetmiş, söz konusu keşif bölgeye misyoner, diplomat ve tüccarlar göndererek yerli halkın siyasi, askeri, kültürel ve ticari açıdan tanınmasını sağlamışlardır. XVII. yüzyılda François Bernier ve Niccolao Manucci gibi seyyahlar, Avrupa’nın ticaret ve misyonerlik amaçları ışığında Babürlü topraklarına gelmişlerdir. Bernier ve Manucci’nin Babürlü Devletini gözlemleyerek siyasi, askeri ve kültürel açıdan kayda aldıkları bilgiler, Hindistan’daki bu büyük Türk Devletinin içinde bulunduğu taht mücadelesinin ana kaynaklarından ikisini teşkil etmiştir. Babürlü Devletinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Şah Cihan’ın oğulları arasındaki taht mücadelesi, Evrengzib’in askeri ve diplomatik kabiliyetinin ön plana çıktığı Samugarh Savaşıyla kırılma noktasına ulaşmıştır. Evrengzib, kardeşleri Dârâ Şükûh, Murad Bahş ve Şah Şuca ile mücadele etmiş, özellikle Dârâ Şükûh ile olan rekabeti büyük bir savaşın fitilini ateşlemiştir.
Evrengzib, Samugarh öncesinde, Dermet Savaşında elde ettiği başarıya ek olarak diplomatik manevralarla ordusunu güçlendirirken, Dârâ Şükûh ise ordusunun nicelik üstünlüğüne güvenmiştir. Ancak Dârâ Şükûh’un ordusunda askerlik deneyimi olmayan unsurların bulunması ve iç uyumsuzluk, Evrengzib’in savaşta ve diplomaside ön plana çıkmasını sağlamıştır. Samugarh’ta gerçekleşen savaşta, Evrengzib’in stratejik hamleleri ve Dârâ Şükûh’un ordusundaki Evrengzib yanlısı askerlerin faaliyetleri, savaşın kaderini belirlemiştir. Tüm bu sebepler, babasının hastalığından faydalanıp kardeşlerini alt etme çabası içerisinde olan Dârâ Şükûh’un yenilgisini hızlandırmıştır.
Dermet ve Samugarh’ta aldığı zaferlerle gücünü pekiştiren, babasını ise Agra’da hapseden Evrengzib, taht mücadelesi boyunda yanında tutup görünürde ittifak kurduğu kardeşi Murad Bahş’ı, bir fil üzerine bağlayıp ikonik bir şekilde saf dışı bırakmıştır. Evrengzib, tüm rakiplerini ortadan kaldırarak Babürlü tahtına oturmuş ve uzun yıllar sürecek hükümdarlığını ilan etmiştir. Samugarh Savaşı, sadece bir savaş değil, aynı zamanda Babürlü yönetim anlayışında ve taht mücadelelerinde entrika ve stratejinin belirleyici olduğunu gösteren bir olay olarak tarihe geçmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hindistan , Babürlü , Evrengzib , Samugarh , Dara Şükuh

THE STRUGGLE FOR THE THRONE OF AURANGZEB THROUGH THE EYES OF BERNIER AND MANUCCI: THE BATTLE OF SAMUGARH

Öz

The European travellers sent to Asia from the Middle Ages onward did not merely aim at exploration but were also part of political, economic and cultural objectives. The rise of the Mongols in the XIII. century and their emergence as a threat to the West heightened Europe’s interest in the East. In response, European powers, particularly the Papacy, dispatched diplomatic envoys to invite Mongol rulers to Christianity and to assess their military capabilities. Figures such as Marco Polo, Plano Carpini and William Rubruck undertook missions not only to explore the economic potential of the East but also to gather intelligence. During the XV and XVI. centuries, with the Age of Exploration, maritime powers such as Portugal, Netherlands and England sought access to wealthy trade hubs like India and China. These discoveries facilitared the deployment of missionaries, diplomats, and merchants, thereby enabling the systematic study of local political, military, cultural and economic structures. In the XVII. century, travellers such as François Bernier and Niccolao Manucci arrived in the Mughal territories, driven by European interests in commerce and missionary activities. Their observations and records of the Mughal Empire provided crucial insights into the political and military dynamics of the region, particularly regarding the internal power struggle within the empire. One of the most critical turning points in Mughal history was the succession crisis among Shah Jahan’s sons, which reached its climax in the Battle of Samugarh, a conflict that showcased Aurangzeb’s military and diplomatic acumen. Engaged in fierce competition with his brothers Dara Shikoh, Murad Bakhsh, Shah Shuja, Aurangzeb employed strategic warfare and political maneuvering to consolidate his claim to the throne. Prior to Samugarh, he secured a crucial victory at the Battle of Dharmat and strengthened his army through diplomatic efforts, whereas Dara Shikoh relied primarily on his numerical superiority. However, the presence of inexperienced soldiers and internal discord within Dārā Shikōh’s ranks significantly undermined his position, allowing Aurangzeb to gain both military and political leverage. The Battle of Samugarh was ultimately decided by Aurangzeb’s tactical brilliance and the defection of key soldiers within Dara Shikōh’s army, thereby accelerating his downfall.
With his victories at Dharmat and Samugarh, Aurangzeb solidified his power, imprisoned his father in Agra, and ultimately betrayed his apparent ally, Murad Bakhsh, by having him publicly bound to an elephant, an act that symbolized his decisive elimination from the succession struggle. Having successfully eliminated all his rivals, Aurangzeb ascended to the Mughal throne, marking the beginning of his long reign. The Battle of Samugarh was not merely a military confrontation but a defining moment in Mughal governance, underscoring the decisive role of strategy and political intrigue in securing imperial authority.

Anahtar Kelimeler

India , Mughal , Aurangzeb , Samugarh , Dara Shikoh

Kaynakça

• AKHTAR, A., Najamuddin F., “A Biographical Sketch of European Travellers to India (1556-1707)”, Journal of Indian Studies, S. 3, Pencap 2017, ss. 95-108.
• ANJUM, Faraz, “Avrupalı Seyyahların Gözüyle Bâbürlüler Diyarı”, Derin Tarih, S. 20, İstanbul 2022, ss. 109-113.
• BAYUR, Yusuf Hikmet, Hindistan Tarihi, C. II, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1947.
• BERNİER, François, Travels in The Mogul Empire, İng. çev. Archibald Constable, Oxford Unviersity Press, London 1916.
• CARPİNİ, Plano, Moğolistan Seyahatnamesi 13. Yüzyılda Avrupa’dan Asya’ya Yolculuk 1245-1247, çev. Ergin Ayan, Kronik Yayıncılık, İstanbul 2018.
• DUFRENOY, M. L. “A Precursor of a Modern Anthropology: François Bernier (1620-1688)”, ISIS, C. XLI/1, Chicago 1950, ss. 27-29.
• DURAK, Neslihan, “Çingiz Han’ın Yetiştiği Kültürde Korku ve Korku Salma Taktikleri”, Korku Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, Kitabevi, İstanbul 2014, ss. 223-240.
• FARUKİ, Zahiruddin, Aurangzeb and His Times, D. B Taraporevala Sons and Co., Bombay 1935.
• GOMMANS, L., Mughal Warfare, Routledge Publisher, London 2002.
• HAN Nawaz, The Maathir-ul-Umara, C. I, İng. çev. H. Beveridge, Patna 1979.
• HAN Nawaz, The Maathir-ul-Umara, C. II, İng. çev. H. Beveridge, Calcutta 1952.
• JAFFAR, M., Mughal Empire from Bâbar to Auranzeb, The Ripon Primting Press, Peşaver 1936.
• KHAN, S. Must’ad, Maâsır-ı-‘Âlamgiri, İng. çev. S. Jadunath Sarkar, Sri George Press, Calcutta 1947.
• KUNDRA, Sakul, “The Charisma of Royal Authority and Popular Culture in The Mughal Period: Representations of Francois Bernier”, The IUP Journal of History and Culture, C. IV/2, 2010, ss. 44-59.
• LAL, K. S., The Mughal Harem, Indraprastha Press, New Delhi 1988.
• MANUCCİ, Niccolao, Storia do Mogor or Mogul India, C. I, İng. çev. William Irvine, London 1907.
• NAGAR, Ishwardas, Futuhat-i Alamgiri, İng. çev. Tasneem Ahmad, Delhi 2009.
• NİZAMİ, K. A., “Evrengzîb”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. XI, İstanbul 1995, ss. 537-538.
• OATEN, E. F., European Travellers in India, Kegan Paul Trunch Trubner and Company, London 1909.
• ÖZEL, Taha İ., İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Vadi Yayınları, İstanbul 2023.
• POLO, Marco, Dünyanın Hikâye Edilişi- Harikalar Kitabı, çev. Işık Ergüden-Z. Zühre İlkgelen, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2003.
• RATHORE, Sharad- Amrita Chowdhary, “Some Insights into Seventeenth Century Mughal India Based on Niccolao Manucci’s Storia Do Mogor”, IIS University Journal of Social Sciences, S. 2/1, Jaipur 2013, ss. 85-94.
• RAZI, Aqil Khan The Waqiat-i- Alamgiri, Ed. Zafar Hasan, The Mercantile Printing Press, Delhi 1946.
• REDDY, V. S., “Francois Bernier: A French Physician at The Mogul Court in India in The XVII. Century and His Impressions of Indian Medicine”, Annals of Medical History, S. 2/3, New York 1940, ss. 225.
• REDDY, V. S., “Medical Adventures and Memoirs of Manucci”, Annals of Medical History, S. 3, New York 1941, ss. 195-202.
• RIZVI, S. A. Abbas, “Mansabdâr”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. XXVIII, İstanbul 1995, ss. 3-4.
• RUBRUK, W. V., Moğolların Büyük Hanına Seyahat 1253-1255, çev. Ergin Ayan, Ayışığı Kitapları, İstanbul 2001.
• SARKAR, Sir Jadunath, The History of Bengal, C. II, B. R. Publishing Corporation, Delhi 2003.
• SRİVASTAVA, A. L., The Mughul Empire, Rajiva Offset Press, Agra 1986.
• STEWART, Charles, The History of Bengal, London 1813.
• TAVERNIER, Jean Baptiste, Travels in India, C. I, İng. çev. V. Ball, Oxford University Press, London 1925.