EBÛ SA’ÎD BAHÂDIR’IN ÖLÜMÜ ÜZERİNE BAZI MÜLAHAZALAR

Nagehan Küçükyıldız

doi:10.53718/gttad.1647931

EN TR

SOME CONSIDERATIONS ON THE BIRTH, PRINCEHOOD PERIOD, AND DEATH OF EBÛ SA’ÎD BAHÂDIR

Abstract

The births and deaths of the Ilkhanid rulers have been of great significance in terms of the political and social dynamics of the period. Although different information can be found in historical sources on this subject, particularly the birth, princehood periods, and deaths of the rulers have been determining factors for the stability of the state. The Ilkhanids highly valued their rulers and expressed deep sorrow not only for their lives but also for their deaths. In this context, the life of one of the prominent rulers who ascended to the Ilkhanid throne, Abû Sa‘îd Khân, has become one of the most intriguing subjects in Ilkhanid history. Abû Sa‘îd Khân was born in Ucân in 704/1305. After his birth, he was sent to the prominent statesman Emir Sevinç to receive the princehood education. In 713/1313, he was appointed by his father, Öljaitü Khân, as the governor of Khurāsān, to gain experience in state administration. However, after the unexpected death of his father, Abû Sa‘îd Khân had to ascend to the Ilkhanid throne at the age of 12. Despite his young age, Abû Sa‘îd had to take on the responsibilities of ruling, and in order to maintain stability on the throne, he continued to govern with the support of Amir al-Umara Amir Chupan, whom his father had entrusted him to. During his reign, he made significant efforts to resolve the internal conflicts that arose within the country and sought to maintain the stability of the Ilkhanid State. Abû Sa‘îd Khân, considered as the last Ilkhanid ruler, passed away in 736/1335. His death marked a turning point for the Ilkhanid State, as the central authority began to weaken. Abû Sa‘îd’s death caused deep sorrow among both the statesmen and the people, and during this period, the Ilkhanids entered a phase of political disintegration.

Keywords

EBÛ SA’ÎD BAHÂDIR’IN ÖLÜMÜ ÜZERİNE BAZI MÜLAHAZALAR

Öz

İlhanlı hükümdarlarının doğumları ve ölümleri, dönemin siyasi ve toplumsal dinamikleri açısından büyük önem arz etmiştir. Tarihi kaynaklarda bu hususta farklı bilgiler bulunsa da, özellikle hükümdarların doğumu, şehzâdelik dönemleri ve ölümleri devletin istikrarı açısından belirleyici unsurlar arasında yer almıştır. İlhanlılar, hükümdarlarına büyük değer vermiş ve onların yaşamları kadar ölümleri karşısında da derin üzüntü duymuşlardır. Bu bağlamda, İlhanlı tahtına geçen önemli hükümdarlardan biri olan Ebû Sa‘îd Hân’ın hayatı, İlhanlı tarihinin merak edilen konularından birisi olmuştur. Ebû Sa‘îd Hân, 704/1305 yılında Ucân’da dünyaya gelmiştir. Hân doğduktan sonra şehzâdelik eğitimi alması için dönemin önemli devlet adamlarından Emîr Sevinç’in yanına verilmiştir. 713/1313 yılında babası Olcâytû Hân tarafından Horâsân valiliğine atanarak devlet yönetiminde tecrübe kazanması sağlanmıştır. Ancak babasının beklenmedik ölümü üzerine, henüz 12 yaşında iken İlhanlı tahtına çıkmak zorunda kalmıştır. Küçük yaşına rağmen, hükümdarlık sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalan Ebû Sa‘îd, tahtta istikrarın sağlanması adına, babasının kendisini emanet ettiği Emîrü’l-ümerâ Emîr Çûpân’ın desteğiyle devlet yönetimini sürdürmüştür. Hân, hükümdarlık dönemi boyunca, ülke içinde ortaya çıkan iç karışıklıkları büyük ölçüde gidermeye çalışmış ve İlhanlı Devleti’nin istikrarını korumaya çalışmıştır. Son İlhanlı hükümdarı olarak kabul edilen Ebû Sa‘îd Hân, 736/1335 yılında vefat etmiştir. Onun ölümü, İlhanlı Devleti için büyük bir dönüm noktası olmuş ve devletin merkezi otoritesi zayıflamaya başlamıştır. Ebû Sa‘îd’in vefatı hem devlet adamları hem de halk arasında derin bir üzüntüye neden olmuş, bu süreçte İlhanlılar siyasi bir dağılma sürecine girmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Etik beyan gerektiren bir çalışma değildir.

Kaynakça

AKAR, Kaan, “İlhanlı Devleti’nde Kullanılan Birtakım Unvan ve Islahatlar”, İRTAD, S. 1, Aralık 2018, ss. 71-103.
AKSARAYÎ, Kerîmüddin Mahmud-î, Müsâmeretü’l-ahbar, çev. Mürsel Öztürk, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2000.
ALAN, Hayrunnisa, “İlhanlılar”, Avrasya’nın Sekiz Asrı Cengizoğulları, haz. Hayrunnisa Alan- İlyas Kemaloğlu, Ötüken, İstanbul 2016, ss. 150-180.
ALİCAN, Mustafa, Tarihin Kara Yazısı Moğollar, Timaş Yayınları, İstanbul 2016.
ÂŞTİYÂNİ̂, Abbâs İkbâl, Târîh-i Mogûl, İntişârât-ı Sâhil, Tahran 1390.
BENÂKİTİ̂, Fahreddȋn Ebû Süleymân Dâvûd, Ravzatü Ulu’l-Elbab fî Marifeti’t-Tevȃrȋh ve’l-Ensȃb (Târîh-i Benâkitî), haz. Cafer Şear, Tahran 1348.
BEYÂNÎ, Şîrîn, Moğol Dönemi İran’ında Kadın, çev. Mustafa Uyar, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2015.
BROADBRİDGE Anne F., “Marriage, Family and Politics: The Ilkhanid-Oirat Connection”, Journal of the Royal Asiatic Society, Vol. 26, no. 1/2, 2016, ss. 121-135.

CAHUN, Leon, Asya Tarihine Giriş Türkler ve Moğollar, çev. İnan Kaya, Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul 2013.
CÜVEYNİ̂, Alaaddin Atâ Melik, Tarih-i Cihan Güşa, C. III, trc. Mürsel Öztürk, Ankara 2013.
EBU’L-FEREC, Abu’l-Farac Tarihi, C. II, trc. Ömer Riza Doğrul, Ankara 1999.
ELEWY, Hend Gilli, “On Women, Power and Politcs During the Last Phase of the Ilkhanate”, Brill, Arabica, T. 59, 2012, ss. 709-723.
FASİ̂H-Î HÂFÎ, Ahmed B. Celâleddîn Muhammed, Mucmel-i Fasîhî, C. II, nşr. Mahmûd Ferrûh, Nasrâbâdî, Bâstâm Kitabevi, Meşhed 1239.
GALSTYAN, A. G., Ermeni Kaynaklarına Göre Moğollar, çev. İlyas Kemaloğlu, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2017.
GÖRDEGİR, Ercan, Olcaytu Han ve Zamanı (1304-1316), Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, (Yayımlanmış Doktora Tezi), Ankara 2019.
GRİGOR, Aknerli, Okçu Milletin Tarihi, trc. Hrant D. Andreasyan, İstanbul 2012.
GROUSSET, Rene, Steplerin İmparatorluğu-Atillâ, Cengiz Han, Timur-, trc. Halil İnalcık, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2011.
GÜLER, Nagehan, “Şebânkâreî’ye Göre İlhânlı Hükümdarlarından Hulâgû Hân, Abâkâ Hân ve Ahmed Hân”, Turkish Studies, Vol. 13(8), 2018, ss. 65-78.
GÜRDAL, Ömer, Handmir’in Measiru’l-Mülûk Adlı Eserinin Türkçe’ye Tercümesi ve Değerlendirilmesi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara 2021.
HÂFÎZ-Î EBRÛ, Zeyl-i Câmiü’t-Tevârih-i Reşîdî, nşr. H. B. Beyânî, Matbaa-i Bahâr, Tahran 1317.
HÂNDMÎR, Gıyaseddîn B. Hümâmeddîn Hüseyn-î, Meâsiru’l-Muluk, Be Zemîme-i Hâteme-i Hülâsatû’l-Ahbâr û Kânûn-i Hümâyûnî, tsh. Mîr Haşîm Muhaddîs, Resa Kültürel Hizmetler Kurumu, Tahran 1322.
HAYKIRAN, Kemal Ramazan, Moğollar Zamanında Yakındoğu, Ötüken Yayınları, İstanbul 2016.
HİLAL, Adil, Moğol Batı Avrupa İlişkileri ve İslâm Dünyasına Etkileri, çev. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul 2019.
İBN BATÛTA, Ebu Abdullah Muhammed Et-Tancî, İbn Batuta Seyahatnamesi, haz. Mümin Çevik, Bilge Kültür Sanat, İstanbul 2015.
İBN KESİ̂R, el-Bidâye ve’n-nihâye, çev. Mehmet Keskin, Büyük İslâm Tarihi, C. XIV, İstanbul 1995.
İBNİ TAGRIBERDİ, En-Nücûmu’z-Zâhire (Parlayan Yıldızlar), çev. Ahsen Batur, Selenge Yayınları, İstanbul 2013.
JACKSON, Peter, “Abū Sa'id”, Encyclopaedia Iranica, C. I, Leiden 1983, ss. 374-377.
JACKSON, Peter, Moğollar ve İslâm Dünyası -Fetihten İhtidâya-, çev. Ali Fahri Doğan, Selenge, İstanbul 2017.
KAMALOV, İlyas, Moğolların Kafkasya Politikası, Kaknüs Yayınları, İstanbul 2003.
KARTLİS TSKHOVREBA, A History of Georgia, çev. Dmitri Gamq’relidze, Ed. Roin Metreveli and Stephan JONES, Georgian, National Academy of Science, Artanuji Publishing, Tbilis, 2014.
KÂŞÂNİ̂, ‘Abdullâh B. Ali, Târîh-i Olcâytû Sultân, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, nr. 3019; nşr. Mehîn Hamblî, Tahran 1348.
KAZVİ̂Nİ̂, Hamdullâh Mustevf-î, Târîh-i Guzîde, nşr. ‘Abdu’l-Huseyn Nevâ’î, Tahran 1387.
KAZVİ̂Nİ̂, Yahyâ B. ‘Abdu’l-Latîf-î, Lubbu’t- tevârîh, nşr. Mîr Hâşim Muhaddis, Tahran 1386.
KONUKÇU, Enver, “Bağdat Hatun”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 4, İstanbul 1991, ss. 444.
KORKMAZ, Ahmet “Celayirli Devletin’de Etkin Bir Kadın: Dilşad Hatun’un Hayatı”, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, C. 12, S. 40, 2024, ss. 440-450.
LANE, George, Moğolların Kısa Tarihi, çev. Turgay Sivrikaya, İletişim, İstanbul, 2022.
MACİT, Ensar, “Celâyirliler’de Kadın ve Siyaset”, Selçuklu Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, S. 11, 2019, ss. 11-36.
MARTİNEZ, Arsenio Peter, “Kurumsal Gelişme, Gelirler ve Ticaret”, İç Asya Tarihi Cengizliler Çağı, haz. Nicola Dı Cosmo, Allen J. Frank, Peter B. Golden, Ed. Altay Tayfun Özcan, Kronik, İstanbul 2022, ss. 163-190.
MÎRHÂND, Muhammed b. Seyyîd Burhânu’d-dîn Hândşâh, Ravzatu’s-safâ fî Sîreti’l-enbiyâ ve’l-mulûk ve’l-hulefâ, C. V, nşr. Doktor Abbas Zeryâb, Tahran 1373.
MU‘İ̂NU’D-Dİ̂N-İ NATANZİ̂, Müntehabü’t-Tevârîh-i Mu’inî, nşr. J. Aubin, Kitâbfur’uş-i Hayyâm, Tahran 1957.
ODABAŞI, Zehra, “Ölüm ve Tedavi: İlhanlı Hanlarının Ölüm Sebepleri (1256-1335)”, Selçuklu Üniversitesi Selçuklu araştırmaları Dergisi, S. 21, 2024, ss. 27-56.
ÖZDEMİR, H. Ahmet, Moğol İstilâsı Cengiz ve Hülâgû Dönemleri, İz Yayıncılık, İstanbul 2011.
ÖZEN, Firdevs “Ebû Sa’îd Bahâdır Han Döneminde (1317-1335) İlhanlı Devleti’ni Sarsan Bir İç İsyan: Moğol Emirlerinin İsyanı (1319)”, OAD, C. 6, S. 1, 2023, ss. 187-198.
ÖZEN, Firdevs, “Emîr Çoban’ın Ebû Sa’îd Bahâdır Han Üzerindeki Egemenlik Döneminin Sona Eriş Süreci”, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 5, S. 10, 2023, ss. 523-536.
ÖZGÜDENLİ, Osman Gazi, Gâzân Han ve Reformları (1295-1304), Kaknüs Yayınları, İstanbul 2009.
ROUX, Jean Paul, Moğol İmparatorluğu Tarihi, çev. Aykut Kazancıgilü, Ayşe Bereket, Kabalcı Yayınları, İstanbul 2001.
SEMERKÂNDİ̂, Kemâlu’d-Dîn ‘Abdu’r-Rezzâk-î, Matla-ı Sadeyn ve Mücmel Bahreyn, nşr. Doktor Abdulhüseyin Nevaî, Müesese-i Mutalaat ve Tahkikat-ı Ferhengiyi Pejoheşkah, Tahran, 1376.
SPULER, Bertold, İran Moğolları -Siyaset, İdare ve Kültür-, çev. Cemal Köprülü, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2011.
SUBAŞI, Ömer, Moğollarda Kadın, Evlilik ve Dış Siyaset, Selenge Yayınları, İstanbul 2021.
ŞAHİN, Hanifi, “İlhanlıların Sosyo-Politik İlişkilerinde Dinî-Mezhebî Kabullerin Rolü”, İLTED, S. 45, Erzurum 2016, ss. 109-138.
ŞEBÂNKÂREÎ, Muhammed B. Ali B. Muhammed-î, Mecma’u’l-Ensâb (Hânedanlar Tarihi), çev. Fahri Unan, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2021.
TEBRİ̂Zİ̂, Ahmed B. Muhammed-î, Şâhanşâh-nâme, Târîh-i manzûm-i Mogûlân ve İlhânân ez-karn-i heştom-i hicrî, nşr. Mahşîd Gûharî Kâhekî-Cevâd Râşkî ‘Alî-âbâdî, (zîr-i nazar: Cevâd ‘Abbâsî), Tahran 1397.
TOGAN, İsenbike, Tarih ve Kurgu, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 2022.
TÜYSÜZ, Cem, “İlhanlı Devleti Tarihinde Bağdad Hatun (Hayatı ve Siyasi Yaşama Etkileri)”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 72, 2021, ss. 265-276.
UMANÇ, Fırat, Sultan Olcâytû Muhammed’in Dinî ve Fikrî Dünyası (1304-1316), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 2023.
UYAR, Mustafa, İlhanlı (İran Moğolları) Devleti’nin Askerî Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2020.
UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, “Emîr Çoban Soldoz ve Demirtaş”, Belleten, C. 31, S. 124, 1967, ss. 601-646.
ÜNAL, Sonay, “Emîr Timur Küregen’in Torunu Ebu’l-Kâsım Bâbür Kalender Mîrzâ’nın Şiirlerinde Tasavvufî Söylem”, Selçuklu Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 56, 2022, ss. 143-156.
YUVALI, Abdülkadir, “Hasan-ı Büzürg”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 16, İstanbul 1997, ss. 311-312.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Orta Asya Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nagehan Küçükyıldız ^*
0000-0001-8856-5898
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2025

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2025

Kabul Tarihi

21 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 14

DOI

https://doi.org/10.53718/gttad.1647931

IZ

https://izlik.org/JA65MS53LJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

Chicago

Küçükyıldız, Nagehan. 2025. “EBÛ SA’ÎD BAHÂDIR’IN ÖLÜMÜ ÜZERİNE BAZI MÜLAHAZALAR”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 7 (14): 387-400. https://doi.org/10.53718/gttad.1647931.