GALATA KULESİ MEHTERLERİ

Öz

Osmanlı Devleti’nin resmi müzisyenleri olan mehter takımı 1826 yılında lağvedilene kadar görevlerini ifa etmişlerdi. Savaş ve barış gibi her ortamda müziklerini icra eden mehterler İstanbul’un farklı noktalarında teşkilatlanmışlardı. Bu yerlerden birisi de tarihi yarımada da yer alan ve şehri görebilecek hâkim bir noktada bulunan Galata Kulesi idi. Başlangıçta Cenevizliler tarafından güvenlik gerekçesiyle inşa edilen Galata Kulesi, İstanbul’un Osmanlı Devleti’nin egemenliğine geçmesiyle farklı amaçlara hizmet etmiş ve 1715 yılında ise mehterlere tahsis edilmişti. 1715 senesinde kuleye yerleştirilen mehterler yedi kişiden oluşuyordu. Mehterler arasında tablcı (davulcu), zurnacı ve nakkareci ile birlikte bir de onları idare edecek mehterbaşı bulunuyordu. Mehterler günlük on beş akçe, mehterbaşı ise yirmi akçe almaktaydı. Teşkil edilen bu yeni mehterhaneye müzik aletleri devlet tarafından temin edilmişti. Günün belli zamanlarında rutin olarak mehterlerini çalan Galata Kulesi mehterlerinin müzik aletlerinin iki senede bir değiştirilmesi kanundu. Ancak vesikalar ışığında bu kurala pek riayet edilmediği görülmektedir. XVIII. yüzyılın sonlarında Galata kulesindeki mehterhaneye büyük davul olarak adlandırılan kös konulmuştu. Böylece Galata kulesi mehterleri sultanın hakimiyetinin sembolize edilmesi, günün vakitlerinin duyurulmasının yanı sıra kuleye konulan bu kös ile olası İstanbul yangınlarını önleme amacına da hizmet etmişti. Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda kaleme alınan bu çalışmada; Galata kulesi mehterlerinin ihdası, ücretleri, atamaları ve hizmetleri ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İstanbul
• Mehter
• Galata Kulesi
• Nevbet.

GALATA TOWER MEHTERS

Abstract

The mehter band, the official musicians of the Ottoman Empire, performed their duties until they were abolished in 1826. The mehter bands, who performed their music in all environments such as war and peace, were organized in different parts of Istanbul. One of these places was the Galata Tower, located on the historical peninsula and at a dominant point from which to see the city. Originally built by the Genoese for security reasons, the Galata Tower served different purposes when Istanbul came under Ottoman rule and was allocated to the mehter band in 1715. The mehter band placed in the Galata Tower in 1715 consisted of seven people. Among the mehter bands, there was a tablcı (drummer), a zurna player and a nakkare player, as well as a mehterbaşı (chief) to conduct them. The mehter band received fifteen akçe per day, while the mehterbaşı (chief) received twenty akçe. The musical instruments for this newly established mehterhane were provided by the state. It was a law that the musical instruments of the Galata Tower mehter band, which routinely played musical instruments at certain times of the day, were to be changed every two years. However, in the light of the documents, it is seen that this rule was not followed closely. At the end of the 18th century, a large drum called kös was placed in the mehterhane in the Galata Tower. Thus, the Galata Tower mehter bands symbolized the sultan's sovereignty and announced the times of the day, as well as serving the purpose of preventing possible fires in Istanbul with the kös (big drum) placed on the tower. In this study, written in line with the above information, the establishment, wages, appointments and services of the Galata Tower mehter band will be tried to be revealed.

Keywords

• İstanbul
• Mehter Bands
• Galata Tower
• Nevbet.

Kaynakça

1. AHMED CEVAD, Yeniçeriler: Yeniçerilerin İhdâsından İlgâsına Değin Ahvâl-i Târîhiyyelerini Bâhistir, Kırkanbar Matbaası, İstanbul 1299.
2. AKSOY, Bülent, Avrupalı Gezginlerin Gözüyle Osmanlılarda Musıki, Pan Yayıncılık, İstanbul 1994.
3. ANADOL, Köksal, ARIOĞLU, Ersin, “Galata Kulesi”, Mimarlık, S.79, C.1, ss. 49-55.
4. BEHAR, Cem, Osmanlı/Türk Musıkisinin Kısa Tarihi, YKY, İstanbul 2015.
5. BİNARK, İsmet, “Yüzyıllar Boyunca Mehter”, Türk Kültürü Dergisi, S. 73, 1968, ss. 98-106.
6. BOZTAŞ, Fırat, Onaltıncı Yüzyılın Sonuna Kadar Osmanlı Devleti’nde Tabl ve Alem Mehterleri Teşkilatı, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul 2009.
7. CELAL ESAD, Türk Musikisi ve Yeniçeri Mehter Muzıkası Hakkında Mutalaat, Matbaa-i Hayriye, İstanbul 1327.
8. EYİCE, Semavi, “Galata Kulesi”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 13, İstanbul 1996, ss. 313-316.

9. EYİCE, Semavi, “Galata Kulesi”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C. 3, Kültür Bakanlığı, Tarih Vakfı Yayınları, ss. 360.
10. GODFREY GOODWIN, Yeniçeriler, çev. Derin Türkömer, Doğan Kitap, İstanbul 2004.
11. GÖKYAY, Orhan Şaik, “Osmanlı Donanması ve Kapudan-ı Derya ile İlgili Teşrifat Hakkında Belgeler”, Tarih Enstitüsü Dergisi, S. 12, 1982, ss.25-84.
12. Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 1. Cilt 2. Kitap, haz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, YKY, İstanbul 2008.
13. İNCİCYAN, Ğ., XVIII. Asırda İstanbul, çev. Hrand D. Andreasyan, İstanbul Enstitüsü Yayınları, İstanbul 1976.
14. KAYGISIZ, Mehmet, Türklerde Müzik, Kategori Yayınları, İstanbul 2018.
15. KOÇU, Reşat Ekrem, İstanbul Ansiklopedisi, S. 166, C. 2, İstanbul 1971.
16. ÖZAYDIN, Abdülkerim, “Nevbet”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 33, İstanbul 2007, ss.38-41.
17. ÖZCAN, Nuri, “Mehter”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 28, Ankara 2003, ss, 545-549.
18. TARIM ERTUĞ, Zeynep, “Tablhane”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 39, İstanbul 2010, ss.333-334.
19. TOPRAK, Seydi Vakkas, Nuri Tarihi (Metin – İnceleme), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul 2011.
20. TUTEL, Eser, “İstanbuldan’da Eski Bir Tarih: Galata Kulesi”, Bütün Dünya, S. 60, 2003, ss. 86-92.
21. UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nin Saray Teşkilatı, TTK, Ankara 1988.
22. VURAL, Timur, Türklerde Askeri Müzik Geleneği Tuğ Mehter Nevbet, Çizgi Yayınları, Konya 2013.
23. YARAMIŞ, Ahmet, “Mehterhâne-yi Âmire Ocağının Islahı (1826)”, Sosyal Bilimler Dergisi, C. XV, S. I, 2013, ss. 31-44.
24. YILMAZ, Fehmi, Osmanlı Tarih Sözlüğü, Gökkubbe Yayınları, İstanbul 2017.