TÜRK DÜNYASI KÜLTÜREL ENTEGRASYONU ÇALIŞMALARI: TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTİ UYGULAMASI ÖRNEĞİ

Öz

Türk Dünyası kavramı içerisinde coğrafya, kültür, tarih, dil, kültür, edebiyat ve sanat gibi çeşitli ortak bir kimlik ve aidiyeti ifade eden kavramlar da yer almaktadır. Bu kavramlar aynı zamanda ortak kültür, tarih ve medeniyet düşüncesinin ortaya konulduğu bir zemindir. Bu zemin üzerinden Türk devletleri arasında pek çok çalışmalar yapılmaktadır. Özellikle 1991 yılından itibaren SSCB’nin dağılması sonrasında Türkiye ve özgürlüklerini elde eden Türk devletleri ile çeşitli coğrafyalardaki Türk toplulukları arasında her alanda ortak çalışmalar hızlı bir şekilde başlamıştır. Sonrasında ise bu çalışmalar o günden günümüze her gün artarak devam etmektedir. Bu çalışmalarda Uluslararası Türk Kültür Teşkilatı’nın (TÜRKSOY) büyük rolü bulunmaktadır. Bu çalışmalardan birisi de Türk Dünyası Kültür Başkenti uygulamasıdır. Bu uygulamanın geçmişi 1992 yılında Ankara’da düzenlenen ve sonrasında da günümüze kadar üye ülkelerde düzenlemesi devam eden Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirveleridir. Bu zirveler sonucunda ortak irade ve düşünce ile Türk devletleri arasında kültürel ortaklığın ortaya konulduğu irade ile Türk Dünyası Kültür Başkenti uygulaması hayata geçirilmiştir. Türk Dünyası Kültür Başkenti uygulaması ilk defa Astana ile 2012 yılında başlayarak günümüze kadar devam etmiştir. Sonrasında her sene farklı bir şehir Türk Dünyası kültür başkenti seçilmiştir. Astana sonrasında Eskişehir, Kazan, Merv, Türkistan, Kastamonu, Oş, Hiva, Bursa, Şuşa ve Anev kültür başkenti olmuştur. 2025 yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti ise Aktau’dur. Bu makalede; 2012 yılından itibaren devam eden bu uygulama ve bu kapsamda gerçekleştirilen çalışma ve projelerin neler olduğu ve ortaya konulan çalışmaların Türk Dünyasının ortak kültür mirası, somut olmayan kültürel mirası, değerleri, tarihi, kültürü, edebiyatı ve sanatı gibi çeşitli alanlardaki yansımaları ve sonuçları değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dünyası, Kültür Başkenti, Türk Dünyası Kültür Başkenti, Türk Dünyası ve Kültürel Miras
• Türk Dünyası Kültür Başkenti
• Kültürel Miras ve Türk Dünyası

TURKIC WORLD CULTURAL INTEGRATION STUDIES: TURKIC WORLD CAPITAL OF CULTURE APPLICATION

Abstract

The concept of the Turkish World includes concepts such as geography, culture, history, language, culture, literature and art, which express a common identity and belonging. These concepts are also a ground where the idea of a common culture, history and civilization is put forward. Many studies are carried out between the Turkish states on this ground. Especially after the dissolution of the USSR in 1991, joint studies in every field between Turkey and the Turkish states that gained their freedom and the Turkish communities in various geographies have started rapidly. Afterwards, these studies have continued to increase every day since then. The International Turkish Cultural Organization (TURKSOY) has a major role in these studies. One of these studies is the Turkish World Capital of Culture application. The history of this application is the Summits of Heads of State of Turkic Speaking Countries held in Ankara in 1992 and continued to be held in member countries until today. As a result of these summits, the application of the Capital of Culture of the Turkic World was put into practice with the common will and thought that revealed the cultural partnership between the Turkic states. The application of the Capital of Culture of the Turkic World started with Astana for the first time in 2012 and continued until today. Afterwards, a different city was chosen as the cultural capital of the Turkic World every year. After Astana, Eskişehir, Kazan, Merv, Turkistan, Kastamonu, Oş, Khiva, Bursa, Shuşa and Anev became the cultural capitals. The Capital of Culture of the Turkic World in 2025 is Aktau. This article will evaluate the application of the Capital of Culture of the Turkic World, which has been ongoing since 2012, the works and projects carried out within this scope, and the reflections and results of the works carried out in various fields such as the common cultural heritage, intangible cultural heritage, values, history, culture, literature and art of the Turkic World.

Keywords

• Turkish World
• Turkish World Cultural Capital
• Cultural Capital
• Turkish World and Cultural Heritage
• Türkiye and Turkish World

Kaynakça

1. AKÇAPA, Mevlüt, ‘‘Türk Devletleri Teşkilatı’nın Tarihsel Gelişimi: Teşkilatın Dünü, Bugünü ve Yarını’’, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, 11 (34), 2023, ss. 473-491.
2. AKKUŞ, Çetin, ‘‘Türk Dünyası Öğrencilerinin Unesco Somut Olmayan Kültürel Miras Değerlerine İlişkin Bilgi ve Deneyim Düzeylerinin Karşılaştırılması’’, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 10 (12), 2020, ss .608-624.
3. ALTMIŞOVA, Zuhra Amerakulovna; ABDİYEVA, Raziyah, ‘‘2019 Türk Dünyası Kültür Başkenti: Oş’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 393-436.
4. AVCI, Cevdet, ‘‘Folklor ve Kültürel Güvenlik (II): Türk Devletleri Teşkilatı 2040 Vizyon Belgesi’nin Sunduğu İmkânlar’’, Folklor Akademi Dergisi, 7 (3), 2024, ss. 1260-1275.
5. BEŞİRLİ, Hayati, ‘‘Türk Dünyasının Kültürel Etkileşiminde Sosyal Hareketliliğin Önemi’’, Akademik Bakış Dergisi, S. 56, 2016, s. 53-60.
6. Bursa Büyükşehir Belediyesi, 2022 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti Tarih ve Şehir Sempozyumu (24-25 Mart 2022) Bildirileri Kitabı, ed. Metin Eriş, Bursa Büyükşehir Belediyesi Kitaplığı, Bursa 2022.
7. ÇAM, Oğuz; AVCI, Muharrem, ‘‘Kastamonu İlinin 2018 Türk Dünyası Kültür Başkenti Olması ve Etkilerine İlişkin Halkın Bakış Açısı’’, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10 (2), 2021, ss. 1247-1263.
8. ÇANDARLI ŞAHİN, Aslı, ‘‘Türk Dünyası İle Kültürel İlişkiler Bağlamında Yapılandırılan Kurum ve Kuruluşlar, Turkısh Studıes Internatıonal Periodical fort he Languages, Literature and History of Turkish or Turkıc, 12 (26), 2017, s.96.

9. ÇINAR, Yusuf; UZUN, Yılmaz Ulvi, ‘‘Köklü Geçmişten Güçlü Geleceğe, Türk Devletleri Teşkilatı: Küresel Ekonomik- Siyasal Potansiyel ve Teşkilatın Geleceğine Dair Öngörüler’’, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 12 (Özel Sayı), 2023, ss. 141-156.
10. DUMAN, Selçuk, ‘‘Küreselleşme Tartışmaları Ekseninde Türk Dünyası Üzerine Bir Değerlendirme’’, Türksav Türk Dünyası 25 Yıllığı Tahliller Değerlendirmeler Öngörüler Özeleştiriler, haz. Mehmet Seyfettin Erol vd., Akçağ Yayınları, Ankara 2016, ss. 241-245.
11. DÜZENLİ, Aygül, ‘‘Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14 (1), 2014, ss. 311-314.
12. ERSOY, Ruhi, Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Kültürü ve Medeniyeti Üzerine Düşünceler Dün/Bugün/Yarın, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2023.
13. GÜNDOĞDU, Abdullah, ‘‘Türk Dünyasında Ortak Sanat Anlayışı Mümkün mü?’’, Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4 (1), 2019, ss. 1-13.
14. GOCUK, Yusuf, ‘‘Somut Olmayan Kültürel Mirasın Taşınmasında Türk Dünyası Vakfı Örneği (Eskişehir)’’, İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (22), 2022, ss. 432-448.
15. GÖÇMEN, Özge, ‘‘2022 Türk Dünyası Kültür Başkenti Bursa İli Osmangazi İlçesinin Önemi’’, Academic Knowlwdge, 4 (2), 2021, ss. 267-283.
16. GÜMÜŞ, İbrahim, ‘‘TÜRKSOY ve Türk Dünyası Halk Edebiyatı’’, III. Uluslararası Tesam Sosyal Bilimler Kongresi, İstanbul 2018. ss. 225-235.
17. HASANZADEH, Vusal, Türk Dünyası Entegrasyonu Soğuk Savaş Sonrasında Türkiye-Türk Cumhuriyetleri İlişkilerinin Entegrasyon Teorileri Çerçevesinde Değerlendirilmesi, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2024.
18. Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, Türk Dünyası Somut Olmayan Kültürel Mirasları Envanter Çalışması, ed. Murat Yılmaz, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Yayını, Ankara 2015.
19. HORATA, Osman, ‘‘Türk Dünyası’nın Kültürel Ufukları: Tarihsel Bağlam İçinde Genel Bir Değerlendirme’’, Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, S. 82, 2017, ss. 117-131.
20. İZZETGİL, Elşan, ‘‘2016 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Şeki’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 249-290.
21. KARADAĞ, Doğan; SAVAŞKAN Yağmur, ‘‘Türk Dünyası Kültür Başkenti Projesi’nin Türkiye Turizmine Etkileri’’, Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 2018, ss. 71-78.
22. KAVUNCU, A. Çolpan, ‘‘Türk Dünyası Başkentleri Giriş’’, Türk Dünyası Başkentleri (Ankara, Almatı, Astana, Aşkabat, Bakü, Bişkek, Duşanbe, Lefkoşa, Taşkent), ed. Murat Yılmaz, A. Çolpan Kavuncu, Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara 2014, ss. 1-25.
23. KASEİNOV, Düsen, ‘‘Türk Dünyasının Kültür Çatısı Uluslararası Türk Kültür Teşkilatı-TÜRKSOY’’, Türksav Türk Dünyası 25 Yıllığı, Tahliller, Değerlendirmeler, Öngörüler, Özeleştiriler içinde, haz. Mehmet Seyfettin Erol, vd., Akçağ yayınları, Ankara 2016, ss. 267-274.
24. KÖROĞLU, Özlem; GÜZEL F. Özlem, ‘‘Kültürel Değerlerin Destinasyon İmajına Etkisi: Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkentine Yönelik Bir Araştırma’’, İşletme Araştırmaları Dergisi, 5 (4), 2023, ss. 191-209.
25. NOGAYEVA, Ainur, ‘‘2012 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Astana’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 73-126.
26. ÖZKAN, Ahmet, ‘‘Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Dış Politikasında Kültürel Diplomasi’’, Külliye Dergisi Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı, 2023, ss. 36-54.
27. PURTAŞ, Fırat, ‘‘Türk Dış Politikasının Yükselen Değeri: Kültürel Diplomasi’’, Gazi Akademik Bakış Dergisi, 7 (13), 2013, ss. 1-14.
28. PURTAŞ, Fırat, ‘‘TÜRKSOY ve Türk Dünyası Kültür Başkentleri’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 1-16.
29. SAÇILIK YILDIRIM; Melahat, ÇEVİK Samet, ‘‘Kültür Birleştirir: ‘‘Sosyal Gelişme’’ Açısından Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Projeleri’’, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7 (34), 2014, ss. 636-649.
30. SADYKOVA, Guzel, ‘‘2014 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Kazan’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 175-214.
31. SAĞLAM, Soner, SARIYEV, Berdi, ‘‘2015 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Merv’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 215-248.
32. ŞAHİNER, Ahmet Emin, ‘‘Kültürel Diplomasi ve Türk Halk Bilimi’’, Avrasya Uluslararası Araştırma Dergisi, 12 (39), 2024, ss. 66-76.
33. TEMİR, Erkam, ‘‘Türk Dünyası Kültür Başkentleri ve İletişim Stratejileri’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 49-72.
34. TOPAL, Mehmet, ‘‘2013 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Eskişehir, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, Editör: Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 127-174.
35. TANRISEVER, Oktay F., ‘‘Türkiye’nin Bağımsızlıklarının 30. Yılında Diğer Türk Cumhuriyetleri ile İlişkileri’’, Bağımsızlıklarının 30. Yılında Türk Cumhuriyetleri Sempozyumu (Türk Dünyasında Değişime Yön Veren Ortak Miras: Dil, Tarih, Edebiyat ve Mefkûre), ed. Fırat Purtaş, Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayını, Ankara 2022, ss. 218-226.
36. TÜRKYILMAZ, Dilek, ‘‘Somut Olmayan Kültürel Miras Çalışmaları Bağlamında TÜRKSOY Bölgesel Seminerlerine İlişkin Bir Değerlendirme’’, Milli Folklor Dergisi, 25 (100), 2013, ss. 40-49.
37. ÜNALMIŞ, Ahmet Nafiz, ‘‘Yumuşak Gücün Tesis Edilmesinde Kültürel Diplomasinin Önemi ve Bir Uygulayıcı Olarak Yunus Emre Enstitüsü’’, Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, S. 91, 2019, ss. 137-159.
38. YALDIZ, Ayşe Çolpan, ‘‘Kültür Başkenti Uygulamaları Kavramsal ve Kuramsal Arka Plan’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, Editör: Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 17-47.
39. YALDIZ, Fırat, ‘‘27. Yılında Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri İle İlişkileri: Kurumların Rolü’’, Bağımsızlıklarının Yirmi Yedinci Yılında Türk Cumhuriyetleri, ed. Ayşe Çolpan Yıldız, Murat Yılmaz, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara 2018, ss. 21-38.
40. YALDIZ, Fırat, ‘‘2018 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Kastamonu’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, Editör: Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 345-392.
41. YDYRYS, Kanat, ‘‘2017 Yılı Türk Dünyası Kültür Başkenti: Türkistan’’, Türk Dünyası Kültür Başkentleri, ed. Fırat Yaldız, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara 2020, ss. 291-344.
42. YILDIRIM, Seyfullah, ‘‘Bağımsızlık Sonrası Dönemde Kazak Kültürünün Korunmasına Yönelik Yapılan Çalışmalar’’, Türk Cumhuriyetlerinde Bağımsızlık ve Devlet İnşa Süreci, ed. Mehmet Akif Kireçci, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara 2018, ss. 293-308.