KUTSAL TOPRAKLARIN KURTARILMASINDA MEMLÛK ENGELİ: FIDENZIO DA PADOVA, KORYKOSLU HAYTON, JACQUES DE MOLAY VE FOULQUES DE VILLARET’NİN HAÇLI SEFERİ PROJELERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR DEĞERLENDİRME

1291’de Akkâ’nın “düşüşünden” sonra Hristiyan Batı’nın yaklaşık iki asırlık Haçlı Seferleri serüveni fiilen sonra erdi. Kıbrıs ve Kilikya Ermeni krallıkları dışında Latinlerin söz sahibi olabileceği bir alan kalmadı. En önemlisi de seferlerin temel motivasyon kaynağı olan Kutsal Topraklar kaybedildi. Bu sonuç, Hristiyan Batı Dünyası için sürpriz değildi; belki ama her halükârda toplum üzerinde yarattığı etki, hayal kırıklığı şeklinde oldu. Bunu telafi etmek, Katolik Kilisesinin önceliği arasındaydı ve Papalığın buna dair bazı tasarrufları vardı. Nitekim Kutsal Toprakların kurtarılması ve Yakın Doğu’da Latin hâkimiyetinin yeniden tesisi için Papalığın harekete geçmesi çok uzun sürmedi. Bu noktada atılan ilk adım, seferlerin teorik çerçevesini çizmekti. Uzun süre Doğu’da bulunmuş, bölgenin siyasî, fizikî, dinî ve sosyo-ekonomik yapısı hakkında derin malumata sahip Fidenzio da Padova, Korykoslu Hayton ve askerî tarikatların üstad-ı âzamları Jacques de Molay ile Foulques de Villaret, Papalığın arzuladığı başarılı sefer projesine katkı sağlayabilecek ideal kişiler arasındaydı. Bu noktada başvurulan ilk isim Fidenzio da Padova oldu. Fidenzio’yla atılan Batı’nın Kutsal Toprakları Kurtarma projesinin teorik alt yapısı, daha sonra Kilikya Ermeni Krallığı hanedanlığına mensup Korykoslu Hayton ile askerî tarikatların üstad-ı âzamları Molay ve Villaret’nin projeleriyle güçlendirilmeye çalışıldı. Her biri kendi yazarının gözlem ve tecrübesine göre farklı taktik ve strateji içeren bu projelerde ortak hedef Kutsal Topraklar iken, işaret edilen düşman Memlûk Sultanlığı idi. Çalışmada, Papalığın “Kutsal Toprakları Yeniden Kurtarma” motivasyonunun Fidenzio da Padova, Korykoslu Hayton, ve Jacques de Molay ile Foulques de Villaret’nin projelerine nasıl yansıdığı konusu ele alınmıştır. Seferin başarıya ulaşması noktasında söz konusu projelerin Memlûk Sultanlığına karşı çizdiği taktik ve stratejiler değerlendirilmiştir. Projeler mukayese edilerek aralarındaki fark ve benzerlikler ortaya konmaya çalışılmıştır. O dönemin şartları çerçevesinde bu projelerin gerçeklik boyutu tartışılmıştır. Nihayetinde bu teorisyenlerin sırasıyla sahip oldukları dinî, siyasî ve askerî kimliğin, projelerindeki taktik ve stratejiyi nasıl belirlediği konusu analiz edilmiştir.

The nearly two-century-long crusade of the Christian West ended with the "fall" of Acre in 1291. The Latins were no longer influential, except in Cyprus and the Armenian kingdoms of Cilicia. Most significantly, the crusades' primary source of inspiration—the Holy Land—was lost. This result may not have come as a surprise to the Christian Western world, but in any case, its impact on society was one of disappointment. Making amends was a priority for the Catholic Church and the Papacy had some measures to do so. As a matter of fact, it did not take long for the Papacy to mobilize for the liberation of the Holy Land and the restoration of Latin rule in the Near East. The first step taken at this point was to draw the theoretical framework for the campaigns. Fidenzio da Padova, who had been in the East for a long time and had a deep knowledge of the political, physical, religious and socio-economic structure of the region, Hayton of Korykos, Jacques de Molay and Foulques de Villaret, masters of the military orders, were among the ideal persons who could contribute to the successful campaign project desired by the Papacy. At this point, Fidenzio da Padova was the first name consulted. The theoretical infrastructure of the Western motivation to liberate the Holy Land, which was laid with Fidenzio, was later strengthened with the projects of Hayton, a member of the dynasty of the Armenian Kingdom of Cilicia, and Jacques de Molay and Foulques de Villaret, masters of the military orders. In these projects, each with different tactics and strategies according to the observations and experience of their authors, the common goal was the Holy Land, while the common enemy was the Mamluk Turkish Sultanate. The study analyzes at how the initiatives of Fidenzio da Padova, Hayton of Korykos, Jacques de Molay, and Foulques de Villaret reflected the papal drive to "Recover the Holy Land." The tactics and strategies of these projects against the Mamluk Sultanate were evaluated in terms of the success of the expedition. The projects were compared and the differences and similarities between them were tried to be revealed. Finally, the reality dimension of these projects is discussed within the framework of the conditions of that period. As a result, it analyzed how the religious, political and military identity of these theorists, respectively, determined the tactics and strategy of their projects.